وتىرىستا قارجى ءمينيسترىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى تاتيانا ساۆەلەۆا 2019 جىلى ءىجو ءوسىمى 4,5 پايىزدى قۇراعانىن, ونى ءوندىرىستىڭ دامۋى, ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋىمەن بايلانىستىردى. «ۇلتتىق قورعا جالپى 4,5 ترلن تەڭگە ءتۇستى. 2019 جىلدىڭ اياعىنا قاراي قوردىڭ اكتيۆتەرى 27,5 ترلن تەڭگەگە تەڭەستى. بيۋدجەتتىڭ باسىمدىققا يە باعىتتارىن ۇلتتىق قوردىڭ ترانسفەرتتەرى ەسەبىنەن قارجىلاندىرۋ قالىپتى جاعدايعا اينالدى. وسىعان بايلانىستى قوردىڭ جيناقتىق قىزمەتىن زاڭنامالىق تۇرعىدا كۇشەيتۋ كوزدەلىپ وتىر», دەدى ۆيتسە-مينيستر. سونىمەن بىرگە ت.ساۆەلەۆا بايانداما بارىسىندا قازاقستان قارىزى قاۋىپسىز شەكتە ەكەنىن مالىمدەدى.
ودان كەيىن ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى اقىلجان بايماعامبەتوۆ ەلىمىزدە دەپوزيتتەر 2,5 پايىزعا كوبەيىپ, ال ولاردىڭ دوللارلانۋ دەڭگەيى ءبىر جىلدا 5 پايىزعا دەيىن تومەندەگەنىن مالىمدەدى. «2019 جىلى بانك جۇيەسىندەگى دەپوزيتتەر 2,5 پايىزعا كوبەيىپ, 19 ترلن تەڭگەگە جەتتى. بۇعان قوسا ۇلتتىق ۆاليۋتاداعى سالىمداردىڭ مولشەرى 13,1 پايىزعا ءوسىپ, 10,8 ترلن تەڭگەنى كورسەتتى. بۇعان تەڭگەمەن بەرىلەتىن ستاۆكالاردىڭ جوعارىلىعى, سونىمەن بىرگە ايىرباستاۋ باعامىنىڭ تۇراقتىعىلى سەبەپ بولىپ وتىر. ال شەتەلدىك ۆاليۋتامەن جينالعان دەپوزيت مولشەرى 8,7 پايىزعا ازايىپ, 8,2 ترلن تەڭگەنى كورسەتتى. وسىنىڭ ارقاسىندا دەپوزيتتەردىڭ دوللارلانۋى 43,1 پايىزعا تومەندەدى. ءبىر جىل بۇرىنعى بۇل باعىتتاعى كورسەتكىش 48,4 پايىز ەدى», دەدى ا.بايماعامبەتوۆ.
ودان ءارى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ناتاليا گودۋنوۆا ەلىمىزدەگى قارجى سالاسىنداعى بىرقاتار ماسەلە تۋرالى باياندادى. ول ەلدە ازىق-ت ۇلىك ساۋداسىنىڭ وسكەنىن, دەگەنمەن حالىقتىڭ نەسيەلىك قارىزدارى دا ارتىپ جاتقانىن حابارلادى. «2019 جىلى تۇتىنۋشىلىق نەسيە حالىقتىڭ نومينالدى تابىسىنىڭ وسىمىنەن شامامەن 15 پايىزعا باسىپ وزدى. ال نەسيە الا بەرۋدىڭ سالدارى الەۋمەتتىك پروبلەمالاردى تۋىنداتادى. مەملەكەت تاراپىنان ايتارلىقتاي كومەكتىڭ بولعانىنا قاراماستان, كەيىنگى بەس جىلدا ەل ەكونوميكاسىنداعى بانك سەكتورىنىڭ ءرولى تومەندەگەن. ءىجو-دەگى ونىڭ اكتيۆتەرى 40 پايىزعا دەيىن ازايدى. 2015 جىلى بۇل كورسەتكىش 60 پايىزعا تەڭ ەدى. ءىجو-مەن ەسەپتەگەندە بانكتەردىڭ قارىز بەرەتىن پورتفەلى ەكى ەسە قىسقاردى. پروبلەمالىق قارىزدار ارتىپ بارادى», دەدى ن.گودۋنوۆا.
سونىمەن قاتار ايماقتارداعى اكىمدىكتەرمەن بىرگە جالپى قۇنى 52 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 43 جوبانىڭ اياقتالماي تۇرعانى ءمالىم بولدى. ەسەپ كوميتەتىنىڭ اقپاراتىنا ساي, كەيبىر جوبالاردىڭ مەرزىمى 5 جىلعا سوزىلعان. ال بۇل مەملەكەت باسشىسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تيىمدىلىگىنە يە جوبالاردى قارجىلاندىرۋ تۋرالى تاپسىرماسىنا قاراما-قايشى. سونىمەن قاتار مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى اياسىنداعى جوبالاردىڭ تيىمسىزدىگى دە ءسوز بولدى. ناتاليا گودۋنوۆانىڭ ايتۋىنشا, 1 تەڭگەلىك جەكە ينۆەستيتسيا تارتۋ ءۇشىن بيۋدجەتتەن 2 تەڭگەدەن الۋعا تۋرا كەلەدى.
ودان كەيىن سەناتورلار نازارىنا پارلامەنت ءماجىلىسى ماقۇلداعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە اكىمشىلىك راسىمدىك-پروتسەستىك زاڭناما ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى, اكىمشىلىك راسىمدىك-پروتسەستىك كودەكسىنىڭ جوباسى ۇسىنىلدى.
كودەكس جوباسى بويىنشا ادىلەت ءمينيسترى مارات بەكەتاەۆ باياندادى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, ادىلەت مينيسترلىگى جوعارعى سوتپەن بىرلەسىپ اكىمشىلىك راسىمدىك-پروتسەستىك كودەكسىنىڭ جوباسىن ازىرلەدى. كودەكس ازاماتتارعا باسقارۋشىلىق شەشىمدەردى قابىلداۋ پروتسەسىنە بەلسەندى قاتىسۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن كەپىلدىكتەر جيىنتىعىن بەكىتۋ مەن جوعارى تۇرعان ورگان مەن سوتتا بيلىك ورگاندارى داۋلاردى قاراۋ كەزىندە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ ءتيىمدى تەتىكتەرىن بەلگىلەۋدى ماقسات ەتەدى. كودەكس جوباسىن ۆەنەتسيالىق كوميسسيا, سونداي-اق ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمى قاراپ, وڭ قورىتىندى بەرگەن. قۇجاتتار ءبىرىنشى تىڭدالىمدا ماقۇلدانىپ, ەكىنشى وقىلىمدا قابىلداندى.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن يران يسلام رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى ازاماتتىق ىستەر بويىنشا ءوزارا قۇقىقتىق كومەك تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى تانىستىرىلىپ, ادىلەت ءمينيسترى مارات بەكەتاەۆ قۇجاتقا قاتىستى بايانداما جاسادى. كونستيتۋتسيالىق زاڭناما, سوت جۇيەسى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كوميتەتىنىڭ توراعاسى ۆلاديمير ۆولكوۆ اتالعان قۇجاتتىڭ ماڭىزدىلىعىن العا تارتا وتىرىپ, ەلىمىزدە يراندىق 523 زاڭدى تۇلعا مەن وكىلدىڭ تىركەلگەنىن مالىمدەدى. سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, يران يسلام رەسپۋبليكاسى – قازاقستانمەن حالىقارالىق قۇقىقتىق-نورماتيۆتىك بازا قالىپتاستىرعان العاشقى تاياۋشىعىستىق مەملەكەت. داۋىس بەرۋ ناتيجەسىندە سەناتورلار زاڭدى قابىلدادى.
كۇن تارتىبىندەگى كەلەسى ماسەلە, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە بيزنەس-احۋالدى جاقسارتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا قارالدى. ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى رۋسلان دالەنوۆ زاڭ جوباسى 4 كودەكس پەن 29 زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدى كوزدەيتىنىن ايتتى.
زاڭ جوباسىن قابىلداۋ ارقىلى «Doing Business» حالىقارالىق رەيتينگى باعالايتىن بيزنەس-احۋالدى جاقسارتۋ كوزدەلگەن. سونىمەن بىرگە تاۋار نارىقتارىنداعى باسەكەلەستىك ورتانىڭ جاي-كۇيىن جاقسارتۋ, جارنامانى جەتىلدىرۋ, جەكەشە كاسىپكەرلىكتى مەملەكەتتىك رەتتەۋ پروتسەسىنىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋ مىندەتى دە بار. سەنات سپيكەرى باس كوميتەتكە زاڭ جوباسىن ەكىنشى وقىلىمعا دايىنداۋدى تاپسىرىپ, زاڭ جوباسى ەكىنشى وقىلىمدا قابىلداندى.
سەنات توراعاسى «اتالعان قۇجات بيزنەستىڭ مۇددەسىن قورعاۋعا, ەلىمىزدىڭ ينۆەستيتسيالىق الەۋەتىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ سەنەمىز», دەپ تۇيىندەدى.
وتىرىستا سەناتورلار دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جاريا ەتتى. ن.ءجۇسىپ, م.باقتيار ۇلى, س.بەكتۇرعانوۆ, س.ەرشوۆ, س.ەڭسەگەنوۆ, ا.قاپباروۆا, د.نوكەتاەۆا, ن.تورەعاليەۆ ۇكىمەت باسشىسى اسقار مامينگە «بۋراباي» ۇلتتىق پاركىنىڭ بۇگىنگى ءحالى مەن ەلدەگى تازالىق ماسەلەسىنە, قايرات قوجامجاروۆ اسكەري قۇرىلىمداردىڭ جانار-جاعارماي ساقتايتىن قويمالارىنا قاتىستى ساۋالدارىن جولدادى.
