الايدا سوناۋ انشىلىك ونەردىڭ اقيىعى اتانعان ەلەبەكوۆتى, ەسىمىن التىن ارىپتەرمەن ورنەكتەۋگە تۇرارلىق تۇلعانى بۇگىندە ەلەپ-ەسكەرۋىمىز ەڭكىش تارتىپ بارا جاتقانداي ما, قالاي؟
ءحىح عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسى مەن حح عاسىردىڭ ءبىرىنشى جارتىسىن – قازاق ءان ونەرىنىڭ «التىن عاسىرى» دەۋگە بولادى. ولاي دەيتىن سەبەبىمىز, وسى ۋاقىت ارالىعىندا ءبىرجان سال, اقان سەرىلەر باستاعان قازاقتىڭ بەكزات سيپاتى تاريحي ساحناعا كوتەرىلىپ, ءان شاڭىراعىمىزدىڭ ۋىعى بيىك شانشىلىپ جاتتى. ودان بەرى قاراي سول ۇلىق ونەردى امىرە, يسا, قاليلار باستاپ ماناربەكتەر جالعاستىرىپ, قازاقتىڭ ءتول سارىنى كەرەگە قاناتىن ءتىپتى كەڭ جايدى. شوقتىعى بيىك سول شوق جۇلدىزداردىڭ ىشىندە جۇسەكەڭ دە ءجۇردى. ونى كلاسسيك مۇحتار اۋەزوۆتىڭ ءوزى: «جۇسىپبەك انشىلىكتىڭ عانا ەمەس, ادامگەرشىلىكتىڭ دە اكادەميگى» دەپ باعالايدى. ۇلى قالامگەر ءانشىنى ۇنەمى باۋىرىنا تارتىپ, اباي اندەرىن كەلەلى كەڭەستەر مەن ماڭىزدى جيىنداردا ورىنداتىپ وتىرادى ەكەن. بىراق بۇگىندە وسى باعانىڭ ءباسى بيىكتەۋدىڭ ورىنىنا باسەڭدەپ بارا جاتقانداي...
ايتپەسە, اباي شاكىرتتەرىنىڭ ءبىرى, ءانشى الماعامبەتتەن حاكىم اندەرىن تۇپنۇسقامەن تۇگەل جەتكىزگەن قايراتكەر قازاقتىڭ ەسىمى ەل نازارىنان تىس قالماس ەدى. ءتىپتى جۇسىپبەك بولماسا ابايدىڭ اندەرى ۇنتاسپاعا جازىلىپ, نوتاعا ءتۇسىرىلىپ, ءبىزدىڭ زامانىمىزعا جەتۋ-جەتپەۋىنىڭ ءوزى ەكىتالاي شىعار. اتاپ ايتساق «كوزىمنىڭ قاراسى», «سەگىز اياق», «جەلسىز تۇندە جارىق اي», «بويى بۇلعاڭ», «اتا-اناعا كوز قۋانىش», «تاتيانانىڭ حاتى», «قاراڭعى تۇندە تاۋ قالعىپ», «ايتتىم سالەم, قالامقاس» سياقتى اندەردى كەشەدەن بۇگىنگە جالعاپ جاتقان التىن كوپىر – جۇسەكەڭ جولى.
جالپى, توپىراعى انگە تولعاتقان قاسيەتتى قارقارالىنىڭ بۇرىنعى قۋ بولىسىندا, قازىرگى قارقارالى اۋدانى, ەگىندىبۇلاق سەلوسىنا قاراستى قاراتاۋ (قازىر ن.نۇرماقوۆتىڭ اتىندا) اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن جۇسەكەڭدى بار قازاق ءبىلۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىز. ءتىپتى قارا دومبىراسىن قۇشاقتاپ قازاق انىنە ات قوسقان ءار تالاپكەر انشىلىكتىڭ الىپپەسىندەي جۇسىپبەك ەلەبەكوۆتىڭ ەسىمىنە قارىزدار دەسەك قاتەلەسپەيمىز.
ارينە, جۇسىپبەك ەسىمى جالپى ەلەۋسىز, ەسكەرۋسىز قالدى دەۋدەن اۋلاقپىز. ءار جىلدارى ءوتىپ كەلە جاتقان ءانشى اتىنداعى رەسپۋبليكالىق ءداستۇرلى انشىلەر بايقاۋى بار. سونداي-اق ءانشى, ونەرتانۋشى ەرلان تولەۋتايدىڭ «جۇسىپبەك ەلەبەكوۆ» عۇمىرلىق حيكاياتىن, «قازاقفيلم» تۇسىرگەن دەرەكتى ءفيلمدى اتاپ وتۋگە بولادى. بىراق وكىنىشكە قاراي ونەرپازدىڭ ءوزى تۋعان وڭىرىندە ەلەبەكوۆ ەسىمىمەن اتالاتىن وبلىس اۋماعى تۇرماق, قاراعاندى قالاسىندا نە كوشە, نە مۋزىكالىق كوللەدج, نە مەكتەپ جوعىنا قايران قالاسىڭ... بۇل سال-سەرىلەردىڭ بەرەكەلى بەسىگىندەي بولعان سارىارقا جۇرتشىلىعىنا, ونىڭ تۇتقاسىنداعى ەل اعالارىنا, ازاماتتارىنا ۇلكەن سىن دەپ بىلەمىز.
بيىل اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە اتاپ ءوتىلىپ جاتقانى بەلگىلى. وسى رەتتە حالىق اندەرىن, سونىڭ ىشىندە ابايدىڭ ءان مۇراسىن ۇرپاققا اماناتتاپ, بىزگە جەتكىزۋشىلەردىڭ ءبىرى جانە بىرەگەيى قازاق كسر-ءنىڭ حالىق ءارتىسى جۇسىپبەك ەلەبەكوۆتىڭ ەسىمىن قاراعاندى قالاسىندا جاڭادان بوي كوتەرىپ جاتقان شاعىن اۋدانعا بەرسە دە ارتىق ەتپەس ەدى. بۇل اربىردەن سوڭ اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ مەرەيتويىنا قاراعاندى وبلىسى اتىنان قوسقان ۇلكەن ءبىر ۇلەس بولارى انىق.
جۇسەكەڭ دەسە, كوز الدىمىزعا قازاقتىڭ قاتەپتى قارا نارى ەلەستەر ەدى. قازاق ءۇشىن قالتقىسىز قىزمەت ەتىپ, انشىلىك قانا ەمەس, ساحنالىق قويىلىمداردا دا سالماقتى رولدەردى سومداي ءجۇرىپ, ۇلتتىق ءان ونەرىنىڭ قابىرعاسىن قالاسقان, ىرگەسىن بەكىتىسكەن بىرەگەي تۇلعا سانامىزدا سۇلبالانار ەدى. جۇسەكەڭ قالىپتاستىرىپ كەتكەن قابىرعالى مەكتەپ ءانشىمىن دەگەن ءار قازاققا الىستان ساۋلە شاشىپ تۇرعان اداستىرماس تەمىرقازىق سياقتى. ءبىزدىڭ بۇل ءسوزىمىزدى سال-سەرىلەردىڭ سارقىتىنان ساباق العان شاكىرتتەر قايرات بايبوسىنوۆ, عالىم مۇحامەديندەر باستاعان, ونىڭ اندەرىنە مۇراگەر ءار ءانشى قوشتايدى دەپ بىلەمىز. جالپى, جۇسەكەڭنىڭ شىراقشىلارى عانا شىر-شىر ەتكەنمەن جۇمىس بىتپەسىنە كوزىمىز ابدەن جەتكەن. جەزتاڭداي جۇسىپبەكتەردىڭ تامىرى قارقارالىنىكى بولعانىمەن, قادىرى قالىڭ قازاققا ورتاق تۇلعا ەكەنىن تاعى دا تەرەڭدەتىپ ايتا بەرۋگە بولار ەدى. الايدا اسقاق تۇعىردى الاسارتىپ الۋدان قورقامىز...
ابايدان قالعان اسىل قازىنانىڭ ءبىرى – حاكىمنىڭ اندەرى بولسا, سول مۇرانى بۇگىننەن بولاشاققا جەتەلەگەن, كەشە مەن بۇگىندى جالعاعان, ەسكى مەن جاڭانى تۇتاستىرعان تۇلعا جۇسىپبەك جولى ءبىز ءۇشىن اباي جولىنداي ايقىن – التىنكوپىر.
