رۋحانيات • 10 ماۋسىم، 2020

اۋليەاتانىڭ وزىندىك برەندىن ايگىلەيتىن كەزەڭ كەلدى

112 رەت كورسەتىلدى

قازاق دالاسىنىڭ قاي قيىرى دا قازىناعا تولى، تاريحقا باي. ەلىمىزدەگى ەڭسەلى ءاربىر شاھار، وركەن جايعان ءوڭىردىڭ ءبارىنىڭ دە وزىندىك ەرەكشەلىگى بار. ۇلى دالانىڭ بارلىق ايماعىنان تىرشىلىككە قولايلى، ءومىر سۇرۋگە ءتيىمدى جايلىلىقتى كەزدەستىرۋگە بولادى. سونىمەن قاتار ءار ولكەنىڭ وزىنە عانا ءتان، وزگەلەر قىزىعا قارايتىن دا برەندى قالىپتاسقان. ماسەلەن، تۇركىستان دەگەندە بىردەن ايگىلى قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى ەسكە تۇسەدى. كەزىندە ءامىر تەمىر سالدىرعان الىپ كەشەندە ۇلت تاريحىنداعى ۇلى تۇلعالار ماڭگىلىك تىنىس تاپقان.

كوپ جاعدايدا وتاندىق تۋريستەردىڭ دە دەنى سول تۇركىستانعا قاراي ءجيى بارىپ، ۇلى ارۋاقتاردىڭ رۋحىنا تاعزىم ەتىپ ءارى ساياحاتتاپ قايتاتىنىن كورىپ ءجۇرمىز. ال سارىاعاش دەگەندە ادام دەن­ساۋ­لىعىنىڭ كەپىلى بولعان شيپالى ورتالىق جىلى­ۇشىرايدى. جاڭاقورعاننىڭ قارا بالشىعى دا تالايدىڭ دەرتىنە داۋا بولعانى انىق. سول سەكىلدى جەتىسۋ ايماعى دەسەك، تابيعاتتىڭ تىلسىم سىرىنا قانىقتىراتىن اتاقتى «شارىن» شاتقالىن، الماتى دەسەك ايگىلى «شىمبۇلاق»، «مەدەۋ» كەشەن­دەرىن، ۇلىتاۋ دەگەندە ۇلى جوشى حان كەسە­نەسىن، ال كوكشەتاۋدى ەسكە العاندا بۋرابايدى ايت­پاي قالا المايمىز. ارينە مۇنىڭ ءبارى دە قازاق­تىڭ قاسيەتتى دالاسىنىڭ ءمانى مەن ءسانى، تاريحى مەن تاعدىرى.

1

سول سياقتى، جالپى اۋليەاتا ءوڭىرى دەگەندە دە كوپشىلىكتىڭ ەسىنە اۋەلى قاراحان، ايشا ءبيبى تاريحى تۋرالى تانىمدىق رۋحاني جادىگەر ورالادى. عاسىرلار بويى ەل ەسىندە ساقتالىپ كەلە جاتقان قوس عاشىقتىڭ كەسەنەسى دە جامبىل ءوڭىرىنىڭ اۋماعىندا ورنالاسقان. شىعىستىڭ ۇلى شايىرلارى تامسانا جىرلاعان تالاس، بۇدان وزگە دە بالاساعۇن، قۇلان، ورنەك، اقىرتاس سەكىلدى كوپتەگەن قالاشىق دا حالقىمىزدىڭ ەجەلدەن-اق وركەنيەت كوشىنە ىلەسكەنىن كورسەتەتىن قۇندىلىقتار. زامانىنداعى ۇلى جىبەك جولىنىڭ كيەسى دە ماڭگىلىك ەلدىڭ ءبىر نىشانى. نەگىزىنەن، تاراز قالاسى تۋرالى ءسوز بولعاندا، شاھاردىڭ ەكى مىڭ جىلدان استام تاري­حىنىڭ بار ەكەنى قوسا ايتىلادى. دەگەنمەن، ءدال قازىرگى كەزدە تارازدىڭ وزىندىك برەندى قانداي؟ جالپى، ءوڭىردىڭ وزىندىك برەندىن قالىپتاستىرۋ ءتۋريزمدى دامىتۋعا دا جول اشاتىن نەگىزگى قۇرالدىڭ ءبىرى. جامبىل وبلىسىندا ەرەكشە تاريحي-مادەني ورىندار جەتەرلىك. ءارى تابيعي رەسۋرستارعا دا باي. الايدا ءالى كۇنگە دەيىن ءتۋريزمدى دامىتۋدا بىرقاتار كەدەرگىلەر كەزدەسىپ وتىر. ءبىرىنشى كەزەكتە تۋريزم سالاسىنداعى كادر تاپشىلىعى، سونىمەن قاتار اۆتوجولدار ساپاسىنىڭ ناشارلىعى، جول بويىنداعى سەرۆيس دەڭگەيىنىڭ تومەندىگى ءتۋريزمنىڭ دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرەتىن ماسەلەلەر. اتالعان ماسەلە توڭىرەگىندە اكىمدىكتە تالاي رەت اڭگىمە دە بولعان. جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ وڭىردەگى مەيرامحانالار مەن كافەلەردە قىزمەت كورسەتۋ دەڭگەيىنىڭ تومەن ەكەنىن، بۇل  كەلۋشىلەردىڭ سەنىمسىزدىگىن تۋدىراتىنىن ايتقان ەدى. سونىمەن قاتار جول بويىنداعى سەرۆيستىڭ دە كوڭىل كونشىتپەيتىنى ايتىلعان. ماسەلەن، وبلىستان ءتۋريزمدى دامىتۋ ءۇشىن توعىز سەرۆيستىك كەشەن سالۋ جوسپارلانعان بولسا، بۇگىندە ونىڭ بىرەۋى عانا بايزاق اۋدانىندا سالىنعان ەكەن. سونداي-اق وبلىستا ەلىمىزدىڭ جانە شەتەلدىڭ تۋريستەرىن تارتۋعا قابىلەتتى بۇگىنگى زامانعا لايىق تۋريزم يندۋسترياسىن قۇرۋ ماسەلەسى تۇر. مۇنىڭ ءبارى دە ءبىر كۇندە شەشىلە سالاتىن شارۋا ەمەس. جامبىل وبلىستىق تۋريزم باسقارماسىنىڭ  باسشىسى عاني مايلىباەۆتىڭ ايتۋىنشا، بۇل باعىتتا بىرنەشە جوبانى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانعان. بەس تىلدە اۋديو جانە بەينەگيدتەرى بار «Taraz tour» موبيلدىك قوسىمشاسىنداعى تۋريستىك نىساندار سانىن 200-گە دەيىن ارتتىرۋ كوزدەلۋدە. الايدا قازىرگى تاڭدا قوسىمشادان تەك 37 نىساندى عانا تابۋعا بولادى. سونداي-اق حالىقارالىق «اۋليەاتا» اۋەجايىنا تاراز توپىراعى تۋرالى تولىق اقپارات بەرەتىن smart-دۇڭگىرشەكتەر ورناتىلادى. اتالعان باسقارما تاراپىنان اۋديو جانە بەينە نۇسقاۋلىعى بار ەكى قاباتتى اۆتوبۋس جۇمىس ىستەيتىن بولادى. تاراز ايگىلى «2GIS» ءموبيلدى قوسىمشاسىنا، ياعني ساندىق كارتاعا قوسىلادى. بۇل تۋريستەرگە باسقالاردىڭ كومەگىنسىز وزدەرىنە كەرەك جەرلەردى تاۋىپ، دۇرىس باعىتتاعى اۆتوبۋسقا وتىرۋعا كومەكتەسەدى. سونىمەن قاتار 200 تۋريستىك نىساندا QR-كودتارى ورناتىلادى. بيىل ايشا ءبيبى، قاراحان، بابادجا-حاتۋن كەسەنەلەرى، قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىنا وراي بوي كوتەرگەن كەرەي مەن جانىبەك ەسكەرتكىشتەرى، اقىرتاس جانە تەكتۇرماس ەتنوتاريحي كەشەنى سياقتى بەس تاريحي-مادەني نىساندا قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى باس­تالادى. ەتنواۋىلدار سالۋ بويىنشا ينۆەستورلارمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلەتىن بولادى. مۇنىڭ ءبارى دە ءوڭىر ءتۋريزمىن دامىتۋعا جاسالىپ وتىرعان قادام. الايدا تاراز دەگەندە بىردەن ەسكە تۇسەتىن، كوپشىلىك كونە شاھارعا سول ءۇشىن كەلەتىندەي ورتالىقتىڭ، ياعني وزىندىك برەندتىڭ بولۋى قاجەت. ارينە بۇگىندە اۋليەاتاعا تۋريستەر قاي جەردەن كەلسە دە ونىڭ تاريحىمەن، مادەني نىساندارىمەن تانىسا الادى. بىراق ءتۋريزمدى ناقتى دامىتۋ ءۇشىن ءالى دە قولعا الاتىن دۇنيەلەر بار ەكەن. ماسەلەن، بۇگىندە وبلىس بويىنشا تەك جەتى گيد رەسمي تىر­كەلگەن. ەندى جىل سوڭىنا دەيىن ولاردىڭ سانىن 50-گە جەتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. ارينە تۋريزم سالاسىن دامىتۋ ماقساتىندا اتقارىلىپ جاتقان مۇنداي جۇمىستار جاقسى-اق. ەندى تالاي جىلدان بەرى شەشىلمەي كەلە جاتقان كادر تاپشىلىعىنان باستاپ بارلىق ماسەلە وڭ شەشىمىن تاپسا، تاراز ءتۋريزمىنىڭ دە وزگەلەرگە تاڭداي قاقتىرىپ، داميتىن كۇنى جاقىن دەۋگە بولادى.

1

دەگەنمەن، وڭىرگە تۋريستەردى تارتۋ ءۇشىن بۇدان وزگە قانداي شارالاردى قولعا الۋ كەرەك دەگەن ساۋال تۋىندايدى. بۇل رەتتە م.ح.دۋلاتي اتىنداعى تاراز مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ماحمەتعالي سارىبەكوۆ جوعارى وقۋ ورىندارىمەن بىرلەسە جۇمىس ىستەۋ كەرەكتىگىن جانە بۇل ماقساتقا «تۋريزم جانە سەرۆيس» كافەدراسىنىڭ تۇلەكتەرىن تارتۋ قاجەتتىگىن ايتادى. شىنىندا دا، ەگەر تۋريزم ماماندىعىنىڭ تۇلەكتەرىن تارتۋ جۇمىستارى قولعا الىناتىن بولسا، بۇل ءبىر جاعىنان جاس ما­ماندارعا تابىس كوزى، ەكىنشىدەن وڭىردەگى كادر ماسە­لەسىنىڭ دە شەشىلۋىنە وڭ ىقپال ەتۋى مۇمكىن. «بۇل باعىتتاعى زەرتتەۋلەردىڭ ماڭىزى زور. تارازدىڭ باسقا قالالاردان وزىندىك ەرەكشەلىگىن ايقىنداۋ قاجەت. ماسەلەن، ءبىز سارىاعاشقا ەمدەلۋ ءۇشىن، تۇركىستانعا ۇلى بابالارىمىزدىڭ رۋحىنا تاعزىم ەتۋ ءۇشىن بارامىز. سول سەكىلدى تارازدىڭ دا ءوز ەرەكشەلىگى بولۋى كەرەك»، دەيدى تاراز مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ەرجان امىربەك ۇلى. ال «زولوتوي كاراۆان» تۋريستىك ورتا­لىعىنىڭ ديرەكتورى البينا ۆەيمەر تارازدىڭ وزىندىك برەندىن قالىپتاستىرۋ ىشكى ءتۋريزمنىڭ دامۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سانايدى. سونداي-اق ول تاراز شاھارىنىڭ ەكى مىڭ جىلدىق تاريحى تۋرالى بارلىق قازاقستاندىقتاردىڭ دا بىلە بەرمەيتىنىن ايتادى. «كورشى قالالار، سونىڭ ىشىندە ەڭ الدىمەن الماتى مەن تاراز اراسىندا اۋە رەيستەرىن اشۋ كەرەك. سونىمەن قاتار بۇگىندە بالالار ءتۋريزمى دە نازاردان تىس قالىپ وتىر. جامبىلدىق وقۋشىلاردى تاريحي ورىندارعا اپارىپ، تانىستىرۋعا ەشكىم دە اسا دەن قويىپ وتىرعان جوق»، دەيدى البينا ۆەيمەر. ال مەيرامحانالار مەن قوناقۇيلەر اسسوتسياتسياسىنىڭ ءتورايىمى ايگۇل اقشالوۆانىڭ ايتۋىنشا، بۇل رەتتە ەگەر جەرگىلىكتى قىزمەت كور­سەتۋ ساپاسى سىن كوتەرمەسە، تۋريستەردى ءدامدى تا­عام­داردىڭ food-فەستيۆالدەرىنە تارتۋعا بولادى ەكەن. ارينە ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ تەتىگى كوپ. مۇنىڭ تاعى ءبىر ۇتىمدى تۇسى، جامبىل وبلىسى «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق كولىك جولىنىڭ بويىندا ورنالاسقان.  بۇل جولمەن كۇن سايىن مىڭداعان كولىك قاتىنايدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، بۇگىنگى جىبەك جولى دەسە دە بولادى. ال وسى ارقىلى دا ءتۋريزمدى دامىتۋعا، ءوڭىردىڭ وزىندىك برەندىن قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بار.

وتكەن جىلى تاراز قالاسىنىڭ ورتالىعىنان شىعىستىق ۇلگىدە «كونە تاراز» كەشەنى اشىلدى. سونىمەن قاتار تەكتۇرماس اۋماعىنان كونە مەكەننىڭ سيمۆولى بولارلىق ەڭسەلى «اۋليەاتا» ەسكەرتكىشى بوي كوتەردى. مۇنىڭ سىرتىندا كونە شاھاردىڭ كەلبەتىن ارتتىرۋدا قانشاما جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. كونە شاھاردى قىزىقتاپ كەلۋشىلەر ءۇشىن بۇل دا كوزگە كورىنەرلىك دۇنيە. ال ەجەل­دەن كەلە جاتقان وڭىردەگى قاراحان، ايشا ءبيبى، تەكتۇرماس اۋليە كەسەنەلەرىنىڭ ماڭىزى ەرەكشە. قازاق مەملەكەتتىگىنىڭ تۋى تىگىلىپ، قازىعى قاعىلعان مەكەن دە جامبىل وبلىسىنىڭ اۋماعىندا. بۇگىنگى شۋ جانە مويىنقۇم اۋداندارىنىڭ اۋماعىنداعى قوزىباسى جەرى ءتىرى تاريح، شىنايى شەجىرە بولىپ قاسقايىپ تۇر. بالكىم، اۋليەاتانىڭ برەندىن ايگىلەۋگە قوزىباسىنىڭ ءوزى ازدىق ەتپەس. ۇلى بابالارىمىزدىڭ ءىزى قالعان، ۇلى شەشىمدەر قابىل­دانعان مەكەندى ەل باراتىن، جۇرت كورەتىن ايماققا اينالدىرىپ قويسا، بۇل دا ەلدىكتى دارىپتەيتىن ءبىر جوبا بولار ەدى...

 

جامبىل وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ەلگە كەرەك ەكى كىتاپ

رۋحانيات • بۇگىن، 08:52

«عارىشقا اپارار جول»

رۋحانيات • بۇگىن، 08:50

العاشقى عارىش ايلاعى

وقيعا • بۇگىن، 08:48

تاريحي جەرلەردىڭ تاعىلىمى بولەك

رۋحانيات • بۇگىن، 08:30

شيرەك فينالدا ءسۇرىندى

تەننيس • بۇگىن، 08:11

ەل-كلاسيكودا جەڭىسكە جەتتى

فۋتبول • بۇگىن، 08:06

رۋحى بيىك ەل ەشقاشان جەڭىلمەيدى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:05

يزرايلدەن باسىم ءتۇستى

سپورت • بۇگىن، 08:04

عىلىمنىڭ جاڭا بەلەسى

عىلىم • بۇگىن، 08:01

ۇلتتىق ۇردىستەر ۇزىلمەيدى

قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار