كوميسسيا ىسكە كىرىستى

شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ وتىزدان استام ەلدى مەكەندەرىن سۋ تاسقىنى باسۋىنا بايلانىستى ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ وبلىس باسشىلارى مەن تجم جەتەكشى­لە­رىن جيناپ, شۇعىل كەڭەس وتكىزگەنى بەلگىلى. ەلباسى تەك شىعىس قازاق­ستاندا عانا ەمەس, مۇنداي قاۋىپتىڭ پاۆلودار, وڭتۇستىك قازاقستان جانە الماتى وبلىستارىندا دا بار ەكەنىن تىلگە تيەك ەتە كەلىپ, ءوڭىر باسشىسى بەردىبەك ساپارباەۆ پەن كومانداسىنىڭ سىن ساتتە بارلىق اپات ايماقتارىندا بولىپ, قاجەتتى تەحنيكا مەن ادام كۇشىن ىسكەرلىك­پەن شوعىرلاندىرعانىنا ريزاشى­لى­عىن ءبىلدىردى. توتەنشە جاعداي­لار ءمينيسترى ۆ.بوجكو مۇنىڭ الدىندا كەندى التايعا ەكى رەت كەلىپ, ايماق باسشىسىمەن بىرگە بارلىق اۋدانداردى ارالاپ شىقتى. سوڭىنان پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ومىرزاق ءشو­كەەۆ, “نۇر وتان” حدپ-نىڭ جاۋاپ­تى حاتشىسى ۆ.گروموۆ, پار­لا­مەنت دەپۋتاتى ۆ.دوسكالوۆ, باس­قا دا لاۋازىمدى ادامداردى ەرتىپ كەلىپ, اپات زارداپتارىن كوزبەن كوردى. ءماجىلىس دەپۋتاتى نۇرتاي سابيليانوۆ تا سىن ساتتە سايلاۋ­شى­لارمەن كەزدەسىپ, ولارعا ەلبا­سى مەن ۇكىمەتتىڭ قاتتى كوڭىل ءبو­لىپ وتىرعانىن, جاعدايدىڭ رەتتە­لە­تىنىن ايتتى. سونىمەن, كەندى التايداعى تابيعات اپاتتارىنىڭ زارداپتارىن جويۋ ءۇشىن 10 ميل­ليارد تەڭگەدەن استام قارجىنىڭ قاجەت ەكەنى بەلگىلى بولدى. جاقىندا وسكەمەن قالاسىنىڭ اكىمى يسلام ابىشەۆ سۋ اپاتتارى­نىڭ الدىن الۋ جونىندەگى كوميس­سيانىڭ توراعاسى بولىپ سايلاندى. كوميسسيا توراعاسى ي.ابىشەۆ اۋدان باسشىلارى مەن باسقارما, دەپارتامەنت جەتەكشىلەرىنە قاتاڭ تالاپ قويدى. بىرىنشىدەن, ەشبىر اۋدان اكىمدەرى مەنىڭ رۇقساتىمسىز باسقا جاققا بارماۋلارى كەرەك, سۋ تاسقىنىنىڭ ەكىنشى تولقىنىنا جول بەرمەۋلەرى ءتيىس دەپ ەسكەرتتى. ەكىنشىدەن, قاجەتتى جانار مايدى ۋاقتىلى جەتكىزۋ, ءۇش-ءتورت ايدا قيراعان ۇيلەردى جوندەۋ جانە جاڭا تۇرعىن ۇيلەردى سالۋعا اۋدان اكىم­دەرى باستارىمەن جاۋاپ بەرەتىنىن شەگەلەپ تۇرىپ تاپسىردى. وبلىس اكىم­دىگىنە قاراستى بەس-التى تىك­ۇشاق­تىڭ اپات ايماقتارىنا ۇشۋ كەس­تەسى دە بەكىتىلدى. ءالى دە كوپتەگەن اۋىر تەحنيكا مەن تىكۇشاقتار قا­جەت ەكەنى دە بەلگىلى بولدى. ماسە­لەن, كەيبىر الىس قىستاقتارعا ءالى كۇنگە ادام تابانى تيمەگەنى دە راستالدى. سەنبى جانە جەكسەنبى كۇندەرى وبلىستىق كوميسسيانىڭ توراعاسى ي.ابىشەۆ باستاعان توپ سۋ باسقان كۇرشىم, زايسان, تارباعاتاي جانە ءۇرجار اۋداندارىن ارالاپ قايتتى. ولار جۇمىس ىستەپ جاتقاندارمەن جانە اۋدان جۇرتشىلىعىمەن كەز­دەستى, قوسىمشا كۇشتى قاجەت ەتەتىن تۇستاردى بايقادى. وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ءتۇسىپحان تۇسىپبەكوۆ ءبىر ايدان بەرى سۋ تاسقىنى ەرەكشە زاقىم كەلتىر­گەن تارباعاتاي اۋدانىندا شتابتى باسقارىپ, سىن ساتتە جەرلەستەرىنە كوپ كومەگىن تيگىزۋدە. قاۋىپ ءالى بىتە قويعان جوق. قاندىسۋ سۋ قوي­ما­سىن­دا قازىر 13 ميلليون تەكشە مەتر سۋ جينالعان. سوندىقتان ونىڭ سۋى وقتىن-وقتىن جىبەرىلىپ وتىرىلادى. بۇگىنگە دەيىن 1200 ورىنعا ارنالعان جابدىق جانە 600 جايما توسەك جەتكىزىلگەن. ەڭ باستى­سى, سۋ باسقان ايماقتارداعى ءشا­كىرت­تەردىڭ بارلىعى ساباقتارىن جال­عاستىرىپ جاتىر. قارعىبا اۋى­لىنداعى ۋاقىتشا كوپىردىڭ قۇ­رى­لىسى باستالدى, بۇزىلعان جولدار دا جوندەلۋدە. وڭداسىن ەلۋباي. شىعىس قازاقستان وبلىسى. باقىت دەگەن – ەلدىڭ بىرلىگى بيىلعى كوكتەمنىڭ باسى ەلگە اۋىر تيگەنى بەلگىلى. “اپات ايتىپ كەلمەيدى” دەگەندەي, تابيعاتتىڭ جويقىن تاسقىنى ەلىمىزدىڭ ءبىراز ەلدى مەكەندەرىن شايىپ كەتكەنى بارلىعىمىزدىڭ قابىرعامىزدى قايىستىردى دەسەك, الماتى جانە شىعىس قازاقستان وبلىستارىن­دا­عى سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەك­كەن­دەرگە كومەك كورسەتۋ اكتسيالارى رەسپۋبليكامىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىر­لەرىندە ۇيىمداستىرىلىپ جاتقا­نىن ەستىپ, ءبىلىپ وتىرمىز. مۇنداي ساۋابى مول ىزگى شاراعا ەلىمىزدىڭ بارشا ازاماتتارىنىڭ بەلسەنە ارالاسقانى قۋانتادى. ەلورداداعى پرەزيدەنتتىك مادەنيەت ورتالىعى دا تارباعا­تاي­لىقتارعا ءوز كومەكتەرىن جونەلتتى. اتالمىش ورتالىقتىڭ باسشىسى مىرزاتاي جولداسبەك ۇلىنىڭ باستاماسىمەن ۇيىمداستىرىلعان “تابيعات اپاتىنان زارداپ شەككەن اۋداندارعا كومەك” گۋمانيتارلىق اكتسياسىنا ۇجىمنىڭ قىزمەت­كەر­لەرى بەلسەنە قاتىستى. وسىعان دەيىنگى قىزىلاعاشتا بولعان قاي­عىلى وقيعاعا وسى ورتالىق قىز­مەت­كەرلەرى 600 مىڭ تەڭگە مەن كيىم-كەشەكتەر جيناپ جونەلتكەن بولسا, اقسۋاتتتىقتارعا 1 جانە 5 كۇن ارالىعىنداعى جالاقىلارى­نان قولما-قول اقشا جىبەردى. كومەك قورىنا 1 ملن. 200 مىڭ تەڭ­گەدەن استام اقشا جينالدى. ەل حالقىن كومەكتەسۋگە شا­قىرعان بۇل اكتسيا بارىسىندا ءسوز سويلەگەن پرەزيدەنتتىك مادەنيەت ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى مىر­زا­تاي جولداسبەك ۇلى: “قىزىلاعاش­تا­عى تابيعات اپاتى زاردابىنان ءبىر اۋىلدى سۋمەن شايىپ كەتكەنى وزىمىزگە بەلگىلى. ال بيىل شىعىستا قار دا قالىڭ, اياز دا قاتتى بولدى. ەندى سول قىس بويى جينالعان قار ەري باستادى, قازىر ءبىزدىڭ شى­عىس­تاعى اعايىندارىمىزدىڭ قاتتى قينالىپ جاتقانىن تەلەديداردان كورىپ جاتىرمىز. حالىقپەن قوسا ءبىز دە قينالدىق. مىنەكي, بۇگىن  پرەزيدەنتتىك مادەنيەت ورتالى­عى­نىڭ بارلىق قىزمەتكەرلەرى جينالىپ, سول اعايىندارعا كىش­كەن­تاي دا بولسا  قولۇشىن بەرىپ, كومەگىمىزدى جاساپ جاتىرمىز. باسشى قىزمەتكەرلەر 5 كۇندىك جالاقىسىن, قاتارداعى قىزمەتكەر­لەر 1 كۇندىك جالاقىسىن وتكىزىپ وتىر. سونىمەن قاتار, ءار ادام ءوزىنىڭ شاما-شارقىنا قاراي كيىم-كەشەك جيناپ بەردى. بۇل دەگەنىمىز, بارشامىزدىڭ ازاماتتىق ار-ۇجدانىمىزدى بىلدىرەتىن ارەكەت دەپ ەسەپتەيمىن”, – دەي كەلىپ بار­شا قازاقستاندىقتاردى قينالىپ جاتقان اعايىنعا كومەك بەرۋگە شاقىردى. اراي ۇيرەنىشبەكقىزى. مۇڭايماڭدار, ەلدەستەرىم! قازاق اتامنىڭ “اپات ايتىپ كەلمەيدى”, دەپ تۇجىرىمداپ ءبىر-اق كەسۋى ۇرپاقتارىن بولىپ قالۋى ىقتيمال قاۋىپ-قاتەردەن ساقتان­دىر­عان سىڭايى. كەيدە ونداي تا­بيعات اپاتىنىڭ الدىن-الا نىشان بەرىپ, يشارامەن سەزدىرەتىنى دە بار. شىعىسقازاقستاندىقتار ءۇشىن بي­ىلعى يشارا – قىستىڭ قاتتى­لى­عىنان كورىندى. سوناۋ قىرداعى ەلدىڭ اراسىندا ايتىپ كەلمەيتىن تابيعاتتىڭ اپاتىن الدىن-الا سەزىپ, بولجاعانداردىڭ بولعانىن جوققا شىعارۋ قيىن. سوندىقتان دا ەل مۇلدە قامسىز دەۋگە بولمايتىن. كوزىن تىرناپ اشقالى مالمەن كۇن كورگەن قا­را­پايىم شارۋا ءوزىنىڭ قول جەت­كە­نىن­شە سول يشارانى اڭداپ, شاما-شار­قى كەلگەنشە قام-قارەكەت قىل­عان بولدى. بىراق ورىن سايلاۋ جاعى قولدان كەلگەنىمەن, قىس ور­تاسىندا قورادا بۇرسەڭدەپ تۇرعان مالعا تىسكە باسار تالعاجاۋ تاۋىپ بەرۋ وڭايشى­لىققا سوقتى دەپ ايتۋ قيىن. بۇل دا ءبىر حالىق باسىنا تۇسكەن زاۋال. “مال اشۋى – جان اشۋى”, كەي ۇيلەردە قولعا قاراعان ازعانا مال­دان بىرەر تۇياق شىعىن بولسا, ەكىن­شى ءبىر ءۇيدىڭ قوي-ەشكىسى تۇگەلگە جۋىق توپان سۋعا كەتىپ, عارىق بول­عان. ەت-ءسۇتىن تىسكە تالعاجاۋ ەتىپ, بالا-شاعاعا كوجە-قاتىق قىلىپ وتىر­عان كەدەي بايعۇستىڭ جانى قىسىلىپ, “ەندى قايتىپ كۇن كورەرمىن؟” دەپ كۇيزەلۋىن وسىدان كەيىن قالاي تۇسىنبەسسىڭ. اللاعا شۇكىر, اپات كەلگەن اي­ماق ايتەۋىر ادام شىعىنىنان ازىرشە امان. سوعان دا شۇكىرشىلىك ەتە وتى­رىپ, ەل, وبلىس باسشىلىعى ەندى وسى ولكەدە جانى قىسىلىپ, كۇيزەلىپ جاتقان جۇرتشىلىققا جاردەم قولىن جەدەل سوزۋدا. رەس­پۋبليكالىق دەڭگەيدەگى باسشىلىق پەن جەرگىلىكتى بيلىك مۇمكىندىگىنشە كوڭىل ءبولىپ, اتشاپقىلاتىپ كەلىپ جاتۋىنىڭ ءوزى كوڭىلگە مەدەۋ. پرە­مەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىن­با­سارى ءو.شوكەەۆ پەن وبلىس اكىمى ب.ساپارباەۆتىڭ اپاتتى اۋىلدار­دى ارنايى ارالاپ كورۋى سونىڭ ءبىر دالەلى. وسىنداي قىسىلشاڭ ساتتە قا­مىقپا جۇرتىم, ەلدەس اعايىن­دا­رىم دەگىم كەلەدى. ەڭ الدىمەن جەر­گىلىكتى باسشىلىق, وبلىس, اۋدان اكىمدەرى قاتتى كوڭىل ءبولىپ وتىر. وبلىس اكىمى بەردىبەك سا­پارباەۆتىڭ ءوزى كۇن سايىن مالىمەت سۇراپ, اپاتتى ايماقتىڭ قاي تۇ­سىن­دا قانداي جاعداي بولىپ جات­قانىن, ەڭ ءالسىز دەگەن تۇستارىن ءبىلىپ وتىرۋدى داعدىعا اينال­دىر­عان. وبلىس اكىمىنىڭ بىرەر اي بۇ­رىن عانا تاعايىندالعان ورىنبا­سارى ءتۇسىپحان تۇسىپبەكوۆ اپاتتى ايماققا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بو­لىپ كەلىپ, نەشە كۇننەن بەرى جارعاق قۇلاعى جاستىققا تيمەي, قىزىل سۋ كەشىپ, قىزىل كەسىك سياقتى ءحالى مۇشكىلگە اينالعان اۋىلداردى اينالىپ شىعا الماي, الاسۇرىپ ءجۇر دەسەك, ارتىق ايت­قان­دىق ەمەس. قايدا بارسا دا, اي­نالىساتىنى – ەلدى اپاتتان امان الىپ قالۋ جولىنداعى ۇيىمداس­تى­رۋ شارالارى. اۋىزبەن ايتۋعا وڭاي, ايتپەسە, سەل باسقان ولكەدەگى جۇمىس شاش-ەتەكتەن. وسى ولكەدەن شىققان قالتالى نەمەسە بيلىك باسىندا وتىرعان ازاماتتاردىڭ قاي­رات كورسەتىپ, بەلسەندىلىك تانىتىپ جاتقانى دا وسى تۇستا. قازاقستاننىڭ ءار تۇپكىرىندە ءجۇر­گەن زايساندىق نەمەسە تارباعاتاي­لىق باس كوتەرەر, بەتكە ۇستار جىگىت­تەر شاپشاڭ قيمىل كورسەتىپ, قيىر شەتتە قيىندىققا ۇشىراپ, مۇشكىل حالگە ءتۇسىپ قالعان جەرلەستەرىنە قول ۇشىن بەرۋگە اسىعۋدا. “سۋعا كەتكەن تال قارمايدى” دەيدى تاعى دا قازاق اتامىز. ال شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ تارباعاتاي, زايسان اۋداندارىندا مال-مۇلكى سۋعا عارىق بولىپ كەتكەن قاراپايىم جانداردىڭ قارمايتىنى – تال ەمەس, ەل باسشىلىعى, جانكەشتى قايراتكەر جەرلەستەرى. اپات اۋداننىڭ بارلىق تۇپكىرىنە ءبىر-اق ساتتە اۋىز سالىپ, ەلدى ارپالىسقا ءتۇسىرىپ قويدى. ءبىر جەرگە كومەك ءالى جەتپەي جاتقان شىعار, ءبىر اۋىلداعى اعايىنداردىڭ كوڭىلىنەن شىعۋ وڭايلىققا تۇسپەي جاتقان دا بولار. بىراق, بيلىك يەلەرى مەن قولدارىنان ءىس كەلەر ازاماتتاردىڭ نيەتتەرى دۇرىس ەكەندىگىنە, ەرتە مە, كەش پە, كومەك قولىنىڭ جەتەتىنىنە سەنەيىك. مۇڭايىپ, مۇقالماڭدار, قىمباتتى جەرلەستەرىم. نۇرداۋلەت اقىش, جازۋشى.