“قازاقستاندىق مازمۇندى” قازاقستاندىقتار عانا ۇلعايتا الادى

مەملەكەتىمىزدىڭ قالىپتاسىپ, دامۋىنا ەڭبەگى سىڭگەن كاسىبي مۇنايشى جانە جەر­گىلىكتى كاسىپكەر رەتىندە مەنى ماڭعىس­تاۋدىڭ مۇناي ءوندىرىسى مەن سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتۋ سالا­سىن­داعى قازىرگى احۋال قاتتى تولعان­دىرادى. ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ 2009 جىلدىڭ 29 جەلتوقسانىندا قول قويىپ, بەكىتكەن “قازاق­ستان­دىق مازمۇن ماسەلەلەرى تۋرالى قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭ اكتىلەرىنە تو­لىق­تىرۋلار مەن وزگەرىستەر ەنگىزۋ ءجونىن­دەگى” قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭى جەر­­­گىلىكتى جەرلەردە ءوز دارەجەسىندە ورىندالماي وتىر. ماسەلەن, ماڭعىستاۋدا ءوز بيزنەسىن وركەن­دەتىپ جاتقان رەسەيدىڭ “يۋگو-ۆوستوچنايا سەرۆيسنايا گرۋپپا” (“يۋۆسگ”) كوم­پانياسى, “لۋكويل”-دىڭ مەنشىگىندەگى “قارا­قۇدىق­مۇناي”, “North ءBuzachى”, “ارمان” جشس سياقتى بىرنەشە كومپا­نيا­لار ەلباسىمىزدىڭ “قازاقستاندىق مازمۇن” ساياساتىن اياقاستى ەتۋدە. ولار تىكەلەي رەسەيدىڭ ساياساتىن جۇرگىزىپ, ءوز ەلىنىڭ عانا مۇددەسىن كوزدەيدى. بىزدىڭشە, قازاقستاندىق مازمۇن تۋرالى زاڭدى تولىققاندى, ءوز دارەجەسىندە جۇزەگە اسىرعىمىز كەلسە, بۇل كاسىپورىنداردىڭ باس ديرەكتورلارى قازاقستاندىق ازامات بولۋى ءتيىس. ال بىزدە, وكىنىشكە قاراي, ولاي بولماي تۇر. “لۋكويل”-دىڭ كادر ساياساتى “قازاق­ستاندىق مازمۇنعا” مۇلدە قاراما-قايشى. وعان قاراستى كومپانيالار وزىمىزدە ءدال سونداي دارەجەدەگى ماماندار بولا تۇرا, بار­لى­عىن رەسەيدەن الىپ كەلەدى. ال وسى سالادا ونداعان جىلدىق تاجىريبەسى بار, قازاق­ستان­دىق مىقتى كاسىبي ماماندار جۇمىسسىز بوس ءجۇر نەمەسە الدەبىر شاعىن كومپانيالاردىڭ تەح­ني­كالىق ديرەكتورى قىزمەتىن اتقارىپ, جالدانىپ ءجۇر. “لۋكويل”-دىڭ مەنشىگىندەگى جوعارىدا اتالعان كومپانيالار باس ديرەك­تور­­لىق قىزمەتكە نەمەسە سونداي جوعارى لاۋا­زىم­­­دى ورىندارعا تەك كوز الداۋ ءۇشىن عانا كون­كۋرس جاريالايدى دا, ارادا از عانا ۋاقىت وتكەن سوڭ “ونداي قازاقستاندىق ما­مان تابىل­مادى” دەگەن سىلتاۋمەن وزدەرىنىڭ رەسەيلىك ازا­ماتىن تاعايىندايدى. ايتپەسە, بىزدە كەزىندە ونداي ۇلكەن جاۋاپتى قىزمەت­تەردى اتقارعان, مۇناي سالاسىنىڭ جىلىگىن شاعىپ, مايىن ىشكەن مايتالمان ماماندار جەتىپ ارتىلادى. سالىستىرۋ ءۇشىن ايتا كەتسەك, قىتاي مەملەكەتى ساتىپ العان كومپانيالارداعى جاعداي ولاي ەمەس. ماسەلەن, “ماڭعىستاۋ­مۇناي­­گاز” اق-تىڭ باس ديرەكتورى ا.ايدار­باەۆ – قازاقستاندىق مامان. ال ونىڭ قارجى جونىندەگى ورىنباسارى – قىتاي ازاماتى. وسىنداي تالاپ تەك قىتايلىقتاردىڭ مەنشى­گىن­دەگى كاسىپورىن­داردا عانا ەمەس, بارلىق شەتەلدىكتەر يەلىك ەتەتىن كومپانيالاردا ساقتالۋى ءتيىس. جالپى, رەتى كەلىپ تۇرعاندا ايتا كەتۋ كەرەك, رەسەيلىك­تەرگە قاراعاندا, قىتايلىقتار وتە نازىك تە, شەبەر ساياسات جۇرگىزەدى. ولار رەسەيلىكتەر سياقتى دورەكىلىك پەن وزىمبىلەمدىككە بارىپ, بىردەن تىزەگە سالىپ سىندىرمايدى, ايتەۋىر ولكەنىڭ مۇددەسىمەن ساناسقان سياقتى بولىپ, شاما كەلگەنشە “قازاقستاندىق مازمۇن” ساياساتىنىڭ تالاپ­تارىن ساقتاۋعا تىرىسادى. وسى ماقالانى جازۋ كەزىندە مەنىڭ ويىما وسىدان 15 جىل بۇرىنعى جاعداي ءتۇسىپ وتىر. 1995 جىلى اقش-تاعى ماسساچۋسەتس شتاتى­نىڭ ۋنيۆەرسيتەتىن بىتىرگەننەن كەيىن تەحاس شتاتى­نا قاراستى داللاس قالاسىنداعى “وريكس ەنەردجي” قازاقستاندىق جوبالارى­نىڭ كونسۋلتانتى جانە ديرەكتورى بولىپ جۇمىس ىستەدىم. قازىرگى كۇنى رەسەيدىڭ مەنشى­گى­نە ءوتىپ كەتكەن “ارمان” قازاق-امەريكان ءبىر­لەسكەن كاسىپورنىنىڭ قۇرىلۋىنا اتسالىس­تىم. سوندا ولكەمىزدىڭ ورەلى ازاماتى, مارقۇم ناسىپقالي ماراباەۆ ەكەۋمىز شەتەلدىكتەردى كومپانيانىڭ باس ديرەكتورى قازاقستان ازا­ما­تى, ال ەكىنشى ديرەكتورى ەتىپ امەريكا­لىق­تى تاعايىنداۋعا, سونداي-اق الدىمەن جەرگى­لىكتى جەردىڭ مۇددەسىن كوزدەپ, مامانداردىڭ باسىم كوپشىلىگىن جەرگىلىكتى جەردىڭ ادامدارىنان الۋعا كوندىردىك. ءسويتىپ, “ارمان” بك-ءنىڭ العاشقى ديرەكتورى قۇرالبەك كەلجانوۆ تا, ودان كەيىن وسى قىزمەتتى اتقارعان قۇبايدوللا ماحۋتوۆ تا بۇگىندە مۇناي سالاسىندا وزىندىك ورنى بار مىقتى مامان بولىپ قالىپتاستى. مىنە, قازىرگى قاقساپ ايتىپ جۇرگەن “قازاقستاندىق مازمۇن” ساياساتىن ءبىز سوناۋ وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارىندا-اق شەتەلدىكتەرگە شەگەلەپ تۇرىپ ءتۇسىندىرىپ بەرگەنبىز. وكىنىشكە قاراي, “ارمان” كاسىپورنىن رەسەيلىكتەر ساتىپ العاننان كەيىن بۇرىنعى ءبىز سالىپ كەتكەن سوقپاقتىڭ تالقانى شىقتى. وسىنداي وسپادارلىقتىڭ سالدارىنان نەبىر مىقتى ماماندارىمىز ەشكىمگە كەرەكسىز بولىپ, جەردە قالىپ جاتىر. ال ءومىر بويى كلاسس پەن كابينەتتەن شىعىپ كورمەگەن, اسفالتتا تۋىپ, اۆتودا وسكەن, انا ءتىلىنىڭ قاسيەتىنەن ماقۇرىم قالعان, اۋديتوريادان شىعىپ, اتقا ءمىنىپ, تاققا قول سوزعان “جاڭا” قازاقتار بەسىكتەن بەلى شىقپاي جاتىپ بيلىككە ۇمتىلادى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قاڭتار ايىندا پرەزيدەنتتىڭ ءبىزدىڭ ۆەدومستۆولارداعى جاپ-جاقسى لاۋازىمداردا وزدەرىنىڭ نە ءۇشىن وتىرعاندارىن دا بىلمەيتىن بالا-شاعالار وتىر دەپ اشىنا سويلەۋى دە ­وسى ءسوزىمىزدىڭ ايقىن ايعاعى. ءبىزدى جارىلقاپ جارىتپايتىن وسىنداي جاس كادرلاردى, جالپى, ەلىمىزدىڭ جوعارعى دەڭگەيدەگى باسقارۋ ورگاندارىنداعى “بالا-شاعانى” قاتاڭ سىنعا العان پرەزيدەنتتىڭ بۇل ءسوزىنىڭ جانى بار. شىندىعىندا دا, ومىرىندە ءوندىرىستى كورمەگەن ونداي جاستاردى الىس ايماقتارداعى قايناعان قىزۋ ەڭبەكتىڭ مايدانىنا جىبەرۋ كەرەك. مەن 1997 جىلدان باستاپ قازىرگى كۇنى قاناتىن كەڭگە جايىپ, قازاقستاننىڭ بىردەن-ءبىر ىرگەلى ساقتاندىرۋ كومپانياسى بولىپ وتىرعان “نسك” مۇناي ساقتاندىرۋ كومپانيا­سىنىڭ نەگىزىن قالاپ, ەڭ تۇڭعىش ۇيىمداس­تىرۋ­شىسى جانە پرەزيدەنتى بولدىم. سوندا قىزىل­وردا وبلىسىنىڭ ارال ايماعىنداعى ءبىر كەنىشتى يگەرۋ كەزىندە ساقتاندىرۋ جونىندەگى كەلىسىم-شارت جاساۋ ءۇشىن جاپونياعا كومپانيانىڭ اتىنان ءبىر ادامدى جىبەرۋ كەرەك بولدى. اۋەلگىدە ءبىز پوليتەحنيكالىق ينستيتۋت­تىڭ تۇلەگى, ءبىر جاس ماماندى جىبەرمەك بولىپ شەشكەنبىز. ارتىنان الماتىدا وقيتىن جاپون­دىق ماماننان كەڭەس العانىمىزدا, ول “جاپو­نيادا ول سياقتى جاس ماماندارمەن مۇلدە سويلەسپەيدى. ولار اقىل-پاراساتى كەمەلىنە كەلگەن, كوپتى كورگەن, ومىرلىك ءىس-تاجىريبەسى مول ادامدارمەن عانا تەڭ دارەجەدە قارىم-قاتىناس جاسايدى. سوندىقتان ءبىلىمدى دە بىلىكتى, جاسى ۇلكەن ادامدارىڭىزدى جىبەرگەن دۇرىس”, – دەگەن اقىل ايتتى. ءسويتىپ, ونىڭ الدىندا كۇنشىعىس ەلىنە ساپارعا شىعۋدى جوسپارلاپ وتىرماسام دا, ويلاماعان جەردەن كەلىسسوز جۇرگىزۋگە مەن ءوزىم باردىم. سوندا مەنىڭ تۇسىنگەنىم – قىتاي, وڭتۇستىك كورەيا, جاپونيا سياقتى دامىعان ەلدەردە قازىرگى ءبىز سياقتى ءالى وڭ-سولىن تانىپ ۇلگەرمەگەن شيكىوكپە جاس كادرلاردى ەمەس, جاسى جەر ورتاسىنان اسقان, ءومىر كورگەن, تاجىريبە جيناعان, توقتاسقان ادامداردى جوعارى باعالاپ, ولاردىڭ وي-پىكىرلەرىنە قۇلاق اسىپ, قاتتى ساناسادى ەكەن. مىنە, بىزگە دە دامىعان ەلدەردىڭ وسىنداي وزىق تاجىريبەسىن پايدالانۋ قاجەت-اق. بىزدە جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرگەنىمەن, مۇرنىنا مۇنايدىڭ ءيسى دە بارمايتىن دۇمبىلەز ماماندار استاناداعى جايلى كابينەتتەرگە جايعاسىپ العان. ولاردىڭ كوپشىلىگى – كوكەسى مەن اكەسى الدەبىر مەكەمەنى تىرەپ تۇرعان كىلەڭ “تەكتى” جەردىڭ بالالارى. ال جەرگىلىكتى جەرلەردەگى مۇناي ءوندىرىسىنىڭ وتىمەن كىرىپ, ك ۇلىمەن شىعىپ, ءىس جۇزىندە تاجىريبەلىك شىڭدالۋدان ءوتىپ جۇرگەن قاراپايىم قازاق بالاسىنىڭ تەوريالىق ءبىلىمى جوق, جوعارى وقۋ ورنىندا ءبىلىم الۋعا كوپ رەتتە قولى جەتە بەرمەيدى. سودان كەلەدى دە وسى سالاداعى ونداعان جىلدارعا سوزىلعان ءداستۇر ساباقتاستىعى ءۇزىلىپ, ءبىلىمدى دە بىلىكتى ماماندار دايىنداۋ ءىسى توقىراۋعا ۇشىرادى. قازاقستانداعى كادر ساياساتى جولعا قويىلىپ, “ادجيپ”, “شەۆرون” سياقتى ءىرى كاسىپورىنداردى باسقارۋدى دا يگەرىپ, شەتەلدىكتەرمەن يىق تىرەستىرىپ, تەرەزەسى تەڭ دارەجەدە سويلەسە الاتىنداي وتانىمىزدىڭ وزىق ويلى, بىلىكتى ماماندارىن تاربيەلەۋ قاجەت. رەتى كەلگەندە ايتا كەتۋ كەرەك, كەزىندە “شەۆروندى” نيك زانا دەگەن تۇرىك تە باسقاردى. تۇركيا مۇناي-گاز سالاسىندا ءبىز سياقتى 110 جىلدىق تاجىريبەسى بار, ءوندىرىسى دامىعان ەل ەمەس. بىراق سوندا دا ولار وسىنداي الىپ كاسىپورىندى باسقارۋعا قابىلەت-قارىمى جەتەتىندەي ىسكەر تۇلعانى ارنايى ازىرلەپ, جان-جاقتى سىننان وتكىزىپ, دايارلاپ شىعاردى. ال ءبىز بولساق, “قازاق مۇنايىنىڭ ءبىر عاسىردان استام تاريحى بار” دەپ, اۋزىمىزدى تولتىرىپ ماقتانعانىمىز بولماسا, جيىرما جىلدان بەرى “شەۆروننىڭ” ەسىگىنەن دە سىعالاي الماي ءجۇرمىز. تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن ماسەلە – جوعارىدا اتالعان شەتەلدىك كاسىپورىندار سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنداعى بارلىق جۇمىس كولەمىن مەنشىكتەپ, مونوپوليالاپ العان. مى­سالى, تەندەر جاريالانعان كەزدە “لۋكويل”-دىڭ مەنشىگىندەگى كاسىپورىندار جەڭىپ شىعاتىنداي ەتىپ, سولاردىڭ مۇددەسىنە ساي, زاڭسىز تالاپتار قويىلادى دا, سونىڭ سالدارىنان ول تالاپتاردى ورىنداي الماعان جەرگىلىكتى قازاقستاندىق كومپانيالار زارداپ شەگىپ, وزدەرىنە ءتيىستى ناپاقاسىنان قاعىلادى. ءبىر عانا مىسال. وتكەن جىلى تەندەر جاريا­لاعان “قاراقۇدىقمۇناي” جشس بىزگە “تەن­­دەرگە قاتىسۋشى مەكەمەنىڭ 2007 جىلى رەسەي­دە شىققان بۇرعىلاۋ قوندىرعىسى بولۋى ءتيىس” دەگەن تالاپ قويدى. ءبىز بۇل تالاپتىڭ زاڭسىز­دىعىن ايتىپ, وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىن­دا بۇرىنعى وبلىس پروكۋرورى س.ەرىم­بەتوۆ پەن “نۇر وتان” حدپ ماڭعىستاۋ وبلىس­تىق فيليالىنا شاعىم تۇسىردىك. الايدا, ودان ءالى كۇنگە دەيىن ەشقانداي ناتيجە بولعان جوق. اشىعىن ايتۋ كەرەك, رەسەيدىڭ “يۋۆسگ” (“يۋگو-ۆوستوچنايا سەرۆيسنايا گرۋپپا”) كومپانياسى, “لۋكويلدىڭ” مەنشىگىندەگى “قاراقۇدىقمۇناي”, “North ءBuzachى”, “ارمان” جشس سياقتى بىرنەشە سەرۆيستىك كومپانيالار تىكەلەي رەسەيدىڭ ساياساتىن جۇرگىزىپ, ءوز ەلىنىڭ عانا مۇددەسىن كوزدەيدى. بۇلاردان ەل بيۋدجەتىنە كەلىپ ءتۇسىپ جاتقان پايدا دا شامالى. اسىرەسە, “قاراقۇدىقمۇناي” جشس-ءنىڭ قازاقستاندىق جۇمىسشىلاردى جۇمىسپەن قامتىپ, قازاقستاندىق تاۋاردى ساتىپ الۋ مەن قازاقستاندىق قىزمەتتى پايدالانۋ دەگەن تالاپتاردى ورىنداۋ دەڭگەيى ءبىز سياقتى سەرۆيستىك كومپانيالار تۇگىلى, رەسپۋبليكا ۇكىمەتىنىڭ دە كوڭىلىن كونشىتپەي, ەلباسىنىڭ جۇرگىزىپ جاتقان “قازاقستاندىق مازمۇن” ساياساتىن اياقاستى ەتىپ وتىرعان كاسىپورىندار رەتىندە كۇنى كەشە مۇناي جانە گاز (بۇرىنعى ەنەرگەتيكا جانە مينەرالدىق رەسۋرستار) مينيسترلىگىنىڭ “قارا تىزىمىنە” ىلىكتى. “لۋكويل”-دىڭ “قازاقويل اقتوبە” جشس توڭىرەگىندەگى داۋ-داماي – ءوز الدىنا ءبىر توبە. بىزدىڭشە, بۇل كومپانيالار تازا قازاق­ستان­دىق مۇددەگە قىزمەت ەتۋى ءتيىس. ءتىپتى ءبىز ايتار ەدىك, ولاردىڭ قۇرىلتايشىلارى مەن باس ديرەكتورلارى دا قازاقستاندىق ماماندار بولۋى كەرەك. ايتپەسە, باس ءوفيسى رەسەيدە نەمە­سە قىتايدا ورنالاسقان, اتى “قازاقستان­دىق” تا, زاتى شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ تاپقان تابىسىنان ەل قازىناسىنا قارا باقىر دا تۇسپەيدى, بارلىعى دا شەتەل اسىپ, جوق بولادى. ءسويتىپ, ەل بايلىعى تاپا-تال تۇستە تالان-تاراجعا ءتۇسىپ, قالا بەردى, قازاقستاندىق كوم­پانيالاردىڭ اۋزى جىرىق بولىپ, اينالعاندا ءوز ەلىندە وگەي كۇي كەشىپ قالا بەرەدى. سونداي-اق, “وزەنمۇنايگاز” وندىرىستىك بىرلەستىگىنىڭ ۇڭعىلارىن جوندەۋمەن جانە كۇردەلى جوندەۋمەن اينالىساتىن “بۇرعىلاۋ” جشس, “جوندەۋ” جشس, كەزىندە “ماڭعىستاۋمۇنايگاز” اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ ەنشىلەس كاسىپورنى بولىپ قۇرىلعان “ويل سەرۆيس كومپاني” (“OSK”) جشس-ءنىڭ دە كاسىبي بىلىكتىلىگى وتە تومەن, قىزمەت كورسەتۋ دەڭگەيى ناشار بولسا دا, اتالعان ءىرى كومپانيالاردىڭ اينالاسىنداعى تەندەرلەردىڭ ءبارىن ۇتىپ, مونوپوليالاپ العان. قاراپ وتىرساڭىز, وسى اتالعان مەكەمەلەردىڭ ءبارى ءبىزدىڭ ولكەمىزدەگى ءوندىرىس الىپتارىنىڭ ەركەتوتاي بالاسىنداي بولىپ, بارلىق جۇمىس كولەمىن مەنشىكتەپ, مونوپوليالاپ العان. ال وسى ارەكەتتەر قانشالىقتى زاڭدى؟ اينالىپ كەلگەندە, سونىڭ سالدارىنان جەرگىلىكتى قازاقستاندىق كومپانيالار زارداپ شەگىپ, وزدەرىنە تيەسىلى نانى مەن ناپاقاسىنان قاعىلىپ وتىر. مەنىڭشە, جوعارىدا اتتارى اتالعان شەتەلدىك كاسىپورىن­داردىڭ بارلىعىنىڭ دا ەڭ كەمىندە 50 پايىزدايىندا قازاقستاندىق ۇلەس بولۋى قاجەت. ەندىگى ءبىر ماسەلە – ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العالى بەرگى سوڭعى 19 جىلدىڭ ىشىندە سورى قايناپ, قايتا-قايتا قايتا قۇرىلىمداۋعا (رەورگانيزا­تسياعا) ۇشىراعان مۇناي-گاز سالاسىنىڭ حال-احۋالى. اسىلى, قانشاما جىلدار بويى قالىپتاسقان ءداستۇرى بار قازىنالى سالانى قايتا قۇرىلىمداۋدان وتكىزىپ, “رەفورما” جاساي بەرۋ – تۇسىنىكسىز. ويتكەنى, مۇناي مەن گاز سالاسىنىڭ دۇنيەجۇزىلىك تاجىريبەدە قانشاما عاسىرلار بويى سىننان وتكەن قالىپتى ءداستۇرى بار. ەگەر ونى قالاماساق, كۇنى كەشەگى كەڭەس وداعىنىڭ كەزىنەن قالعان جۇيەنى بۇزباي, ساقتاپ قالۋىمىز كەرەك ەدى. ايتالىق, كەڭەس وكىمەتى كەزىندە مۇناي-گاز ءوندىرۋ باسقار­ماسى–وندىرىستىك بىرلەستىك–مۇناي جانە گاز ونەر­كاسىبى مينيسترلىگى دەگەن ءۇش بۋىننان تۇراتىن باسقارۋ ءادىسى بولدى. سول جۇيەدە قانشاما بىلىكتى كادرلار تاربيەلەنىپ, تۇتاس ءبىر لەك ماماندار شوعىرى قالىپتاستى. ەلدىڭ بۇكىل مۇناي جانە گاز ونەركاسىبىن وسى ماماندار ۇستاپ تۇردى جانە ءوز كەزەگىندە ولار رەت-رەتىمەن كەلەسى بۋىن ۇرپاقتاردى دايىنداپ, باۋلىپ شىعارىپ, ەستافەتا تاياق­شاسىن كەلەسى بۋىنعا بەرىپ كەتىپ وتىردى. ءسويتىپ, ەلدىڭ ەڭ ءبىر ءوندىرىستى سالاسى قالىپتى دامۋ ىرعاعىمەن جۇمىس ىستەپ تۇردى. ال قازىر قالاي؟ جاڭاعى 3 بۋىندى باسقارۋ ءادىسى بىرنەشە رەت بۇزىلىپ مۇناي-گاز ءوندىرۋ باسقارماسى–اكتسيونەرلىك قوعام­نىڭ باسقارماسى–“قازمۇنايگاز” بارلاۋ-ءوندىرۋ” باسقارماسى–“قازمۇنايگاز” اق–مۇناي جانە گاز مينيسترلىگى بولىپ بەس ساتىلى باسقارۋ ءادىسى ەنگىزىلدى. ول ازداي, وسىنىڭ ءبارىنىڭ ۇستىنەن قاراپ, قارجى قازانىنىڭ قاقپاعى مەن قۇلاعىن ۇستاپ وتىرعان “سامۇرىق-قازىنا” قورى دەگەن ءوز الدىنا تۇتاس ءبىر جۇيە تاعى بار. سوندا بۇل التى بۋىندى باسقارۋ ساتىسى بولىپ شىعا كەلدى. ونىڭ ۇستىنە بۇل جۇيە دە تۇراقتى ەمەس. ءاربىر ەكى-ءۇش جىل سايىن مينيستر­لىكتىڭ ءوزى بىرەسە ايىرىلىپ, ءوز الدىنا جەكە وتاۋ بولىپ شىعىپ, بىرەسە قوسىلىپ, بىرەۋ­دىڭ شاڭىراعىندا كىرمە كۇي كەشىپ, قۇبى­لادى دا تۇرادى. كۇنى كەشەگى “وزەن­مۇناي­گازداعى” شيەلەنىسكەن الەۋمەتتىك جاعدايدىڭ استارىندا دا وسىنداي ويسىز قادامداردىڭ اسەرى جاتىر. بۇل – بۇرىننان بار جۇيەمىزدى تالقان قىلىپ, قولدا بارىمىزدى قور ەتىپ, ەلدىڭ مۇناي-گاز سالاسىن قۇرتۋ دەگەن ءسوز. سوندىقتان بۇل سالاداعى جىل سايىن قايتا قۇرىلىمداپ, ساپىرىلىستىرىپ جاتاتىن سانسىز “رەفورمالاردى” توقتاتىپ, سالانى دامۋدىڭ قالىپتى ارناسىنا ءتۇسىرۋ كەرەك. مۇنىڭ ءبارى – اينالىپ كەلگەندە, “قازاق­ستان­دىق مازمۇن” ساياساتىنان شىعىپ كەتىپ وتىرعان جايتتەر. سوندىقتان رەسپۋبليكا ۇكىمەتى ەندى عانا قولدانىسقا ەنگىزىلىپ جاتقان قازاقستاندىق مازمۇن تۋرالى زاڭنىڭ شيكى تۇستارىن قايتا قاراپ, ءالى دە بولسا جەتىلدىرە ءتۇسۋى جانە سول قابىلدانعان زاڭ تالاپتارىنىڭ قاتاڭ ورىندالۋىن قاداعالاۋى قاجەت. مەڭدەش ساليحوۆ, مۇنايشى.