ارحەوگرافيا جانە دەرەكتانۋ ۇلتتىق ورتالىعى مەملەكەتتىك حاتشى مارات ءتاجيننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق تاريحىن زەردەلەۋ ماسەلەسى بويىنشا ۆەدومستۆوارالىق جۇمىس توبىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىنىڭ حاتتاماسىنا سايكەس ءتيىستى تاپسىرمالاردى ىسكە اسىرۋدا.
ارحەوگرافيا جانە دەرەكتانۋ ۇلتتىق ورتالىعى مەملەكەتتىك حاتشى مارات ءتاجيننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق تاريحىن زەردەلەۋ ماسەلەسى بويىنشا ۆەدومستۆوارالىق جۇمىس توبىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىنىڭ حاتتاماسىنا سايكەس ءتيىستى تاپسىرمالاردى ىسكە اسىرۋدا.
اعىمداعى جىلى ورتالىق قىزمەتكەرلەرى ب.ت.جاناەۆ, ي.ۆ.ەروفەەۆانىڭ قالماق رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق مۇراعاتىنا (ەليستا) جانە ج.م.تولەباەۆانىڭ وزبەكستان رەسپۋبليكاسى عىلىم اكادەمياسى شىعىستانۋ ينستيتۋتىنىڭ قولجازبالار قورىنا (تاشكەنت) عىلىمي ءىسساپارلارى ۇيىمداستىرىلدى.
عالىمدار ءبىرىنشى كەزەكتە قازاقستان تاريحىنىڭ از زەرتتەلگەن ماسەلەلەرىنە كوڭىل اۋداردى. وسى ۋاقىتقا دەيىن قالماق رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق مۇراعاتىنىڭ قۇجاتتىق ماتەريالدارى قازاقستاندىق زەرتتەۋشىلەردىڭ نازارىنان تىس قالىپ كەلگەن. XVII-XVIII عع. قازاق جانە قالماق حالىقتارىنىڭ اسكەري قاقتىعىستارىنىڭ عانا ەمەس, ديپلوماتيالىق جانە گۋمانيتارلىق ءوزارا قارقىندى بايلانىستارىنىڭ كەزەڭى بولىپ تابىلادى.
ءىسساپار بارىسىندا ۇلتتىق ورتالىق قىزمەتكەرلەرى قالماقتاردىڭ ەدىل-جايىق وزەندەرى ارالىعىنان 1771 جىلدىڭ قىسى-جازىندا شىڭجاڭعا جاپپاي قونىس اۋدارعانعا دەيىنگى قازاق-قالماق قارىم-قاتىناستارى تۋرالى XVIII عاسىرداعى مۇراعاتتىق قۇجاتتاردىڭ ەداۋىر كەشەنىن انىقتادى. انىقتالعان قۇجاتتار كەشەنىنىڭ اراسىندا ماڭىزدى دەرەك رەتىندە قازاق حاندارى ءابىلحايىر مەن ابىلمامبەتتىڭ, سونداي-اق, ورتا ءجۇزدىڭ ايگىلى تارحانى جانە باتىرى جانىبەك قوشقار ۇلىنىڭ (1751 ج. قازا بولعان) قالماق حانى دوندۋك-داشيعا (1741-1761 ج.ج.) جازعان حاتتارىن اتاۋعا بولادى. بۇل قۇجاتتار اعىمداعى جىلى شىعارىلاتىن «ەپيستوليارنوە ناسلەديە كازاحسكوي پراۆياششەي ەليتى. 1675-1879 گگ.» اتتى ەكى تومدىق قۇجاتتار جيناعىندا, سونداي-اق, ««مەجدۋ ۆسەمي ستارشينامي زناتنەيشي». يستوريا جيزني ي دەياتەلنوستي پەرۆوگو كازاحسكوگو تارحانا جانيبەكا كوشكارۋلى» كىتابىندا جاريالانادى. سونىمەن قاتار, قالماق رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق مۇراعاتى باسشىلىعىمەن كەلەسى جىلى «يستوريا كازاحستانا ۆ دوكۋمەنتاح ي ماتەريالاح» اتتى الماناحتىڭ ءتورتىنشى شىعارىلىمىندا XVIII عاسىرداعى قازاق-قالماق قارىم-قاتىناستارى تۋرالى پروفەسسور ن.ن. پالموۆتىڭ جارىق كورمەگەن ەڭبەكتەرىن بىرلەسىپ جاريالاۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول جەتكىزىلدى.
وزبەكستان رەسپۋبليكاسى عىلىم اكادەمياسى شىعىستانۋ ينستيتۋتىنىڭ قولجازبالار قورىنا (تاشكەنت ق.) جاسالعان عىلىمي ساپاردىڭ باستى مىندەتى جوعارىدا اتالعان ينستيتۋتتىڭ قورىندا ساقتالعان ورتا عاسىر مەن جاڭا داۋىردەگى قازاقستان تاريحىنىڭ ءارتۇرلى اسپەكتىدەگى ماڭىزدى دا تولىق مالىمەتتەرىن قامتيتىن اراب ءتىلدى دەرەكتەر كەشەنىن انىقتاۋ بولاتىن. شىعىستانۋ ينستيتۋتىنىڭ قولجازبالار قورى 40 مىڭنان استام شىعارمالار ءتىزىمىن قامتيتىن 18 مىڭ تومدىق كوپتەگەن شىعىستىق قولجازبالار توپتاماسىنان تۇرادى. دەرەكتەردىڭ جازىلعان ۋاقىتىنا قارايتىن بولساق, ولار ح عاسىردان حح عاسىردى قوسا العانداعى مىڭجىلدىق كەزەڭدى قامتيدى. قور ۇنەمى تولىقتىرىلىپ وتىراتىن 26000-نان استام اراب ءتىلدى قولجازبا مەن 39000 باسپا كىتاپتان تۇرادى. ينستيتۋتتىڭ قولجازبالار قورى الەمدەگى ەڭ باي قولجازبالار قويماسى رەتىندە يۋنەسكو تىزىمىنە, «پاميات ميرا» تىزىلىمىنە ەنگىزىلگەن.
جۇمىستىڭ ماقساتىنا سايكەس باستى نازار ءاربىر جەكە قارالاتىن اراب ءتىلدى دەرەككوزدەردى قامتيتىن ناقتى ماتەريالداردى انىقتاۋعا ءبولىندى. ج.م.تولەباەۆا ورتالىق ازيادا, يراندا, اۋعانستاندا, ءۇندىستاندا جازىلعان, قازاقستان تاريحى مەن مادەنيەتىنە قاتىستى ناقتى ماتەريالداردان تۇراتىن اراب ءتىلدى دەرەككوزدەردى زەرتتەدى. دەرەككوزدەردى تالداۋ كەزىندە قازاقستان تاريحىنىڭ ەجەلگى جانە ورتا عاسىرداعى تاريحىن زەردەلەۋدەگى اقتاڭداقتى جويۋعا نەگىز بولاتىن جازبا ەسكەرتكىشتەردىڭ مازمۇنىن اشۋعا, جاڭا جانە قاجەتتى دەرەكتەردى انىقتاۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. اسىرەسە, تۇرىكتەردىڭ شىعۋ تەگى, قۇرامى, كاسىپتەرى, ادەت-عۇرىپتارى جانە سالت-داستۇرلەرى تۋرالى مالىمەتتەردەن تۇراتىن شىعارمالار ماڭىزدىلىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. بۇل مالىمەتتەر قازاق حالقىنىڭ ەتنوگەنەزى ماسەلەلەرىن جانە قالىپتاسۋ تاريحىن زەرتتەۋدە قۇندى بولىپ تابىلادى.
ۇلتتىق تاريحتى زەردەلەۋ بويىنشا ۆەدومستۆوارالىق جۇمىس توبىنىڭ وتىرىسىندا قويىلعان ماسەلەلەردى ىسكە اسىرۋ اياسىندا ارحەوگرافيا جانە دەر
