ادەبيەت • 22 مامىر، 2020

ءرۋميدىڭ كوز جاسى

362 رەتكورسەتىلدى

كۇننىڭ كۇركىرى ەرىكسىز كوككە قاراتادى. جاي وتى جاس­قانتادى. اعىل-تەگىل، ەبىل-سەبىل نوسەر. اقىندار ونى – اسپان كۇرسىندى دەر ەدى، اسپان قاھارلاندى دەر ەدى، اسپان جىلادى دەر ەدى.

كلاسسيكالىق ۇلگىدەگىدەي، اسپان بىردەن شايداي اشىلا سالعان جوق. تۇنجىراپ ۇزاق تۇردى. تىم ۇزاق تۇردى.

نوسەر باسىلعانىمەن، اعاش جاپىراقتارىنان جاڭبىر سۋى تامشىلاپ، تىرس-تىرس ەتىپ، كوكتەم كۇنىنىڭ كوركەم اۋەنىنە تابيعاتتىڭ تاعى ءبىر اسپابى سەكىلدى ءۇن قوستى. وسىنىڭ بارىنە شاتىر استىن قالقا ەتىپ، سەلقوس قاراپ تۇرعان كىسىنىڭ كوڭىلى الاي-تۇلەي كۇي كەشىپ، الابۇرتا قالاتىنى نەسى ەكەن؟ كوزىنىڭ الدى دىمقىلدانىپ، بەت ۇشىنا دوڭگەلەنە تامشى تۇرىپ، ونى جاڭبىر سۋىنداي سۇرتە سالاتىنى نەسى ەكەن؟..

جالپى، ادەبيەت يميتا­تسيا­نى كوتەرمەيدى. مۇن­داعى پسيحولوگيالىق پارال­لەليزمنىڭ ءجونى بولەك، جايىندا، جالعان ەلىكتەۋشىلىكتى ايتامىز. تۇركى زامانىندا جاۋدىڭ الدىڭعى شەبىن بۇزۋشى ياعني سوگۋشى جاۋىنگەردى سوكمان دەگەن ەكەن. وسى سوكماندى جازار بولساڭىز، قالاي جازاسىز؟ ونىڭ ىشىندەگى الاساپىران سەزىمدى قالاي بەرەسىز؟ ونىڭ بويىندا ازداعان ۇرەي بار ەدى دەسەڭىز، جالعان ەمەس پە، ونىڭ بويىندا ۇرەي بولعان جوق دەسەڭىز، تاعى دا جالعان ەمەس پە؟ ونىڭ ءىشىن قايدان بىلەر ەدىك؟ جاۋدىڭ شەبىن سوگىپ كورمەدىك.

جىراۋلاردىڭ جورىق جىرلارىن سول ءۇشىن جاقسى كورەسىز، ولاردا سەزىمگە ەلىكتەۋ جوق، سەزىمنىڭ ءوزى بار. جيىرما جەتى جاسىندا جورىقتان جارادار بولىپ ورالعان دوسپامبەتتىڭ زارى سوندىقتان كۇيزەلتەدى، ماحامبەتتىڭ اشىنعان داۋىسى سوندىقتان ساي-سۇيەكتەن وتەدى. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس­قا قاتىسقان قازاق قالام­گەرلەرىنىڭ سەزىمى سوندىقتان سەندىرەدى. دەمەك، ءاربىر ۇلى قالام­گەر – ءوز تاعدىرىنىڭ جىرشىسى.

ال سوناۋ شىعىستا، الدەبىر شاھاردا الدەبىر ۇستاز ۇزاق ەگىلىپ جىلايدى. ونىڭ وكسىگى ءۇيدى تەڭسەلتكەندەي بولادى... سول ساتتە بولمەگە كىرىپ كەلگەن شاكىرت ۇستازىنىڭ جىلاپ وتىرعانىن كورىپ، ول دا قوسى­لىپ، ەرىكسىز سولقىلداي باس­تادى. ۇستازدىڭ كوز جا­سى­ شاكىرتتى جىلاتتى. سول سات­تە ۇستاز جىلاۋىن تىيىپ، شا­كىرتىن كوز جاسى ءۇشىن جاز­عىردى دەيدى. شىن قايعىدان شىقپاعان كوز جاسى – كۇنالى كوز جاسى، جالعان كوز جاسى. ەلىكتەۋ ولەڭدى ولتىرەدى.

 

 گوركيدىڭ كوز جاسى

ەگەر ءسىز وتكەن عاسىردىڭ العاشقى شيرەگىندەگى ورىس ادەبي قاۋىمىنىڭ ورتاسىنا تاپ كەلسەڭىز «گوركيدىڭ كوز جاسى سىڭگەن كونەتوز جيلەت ساتامىن. قىمبات ەمەس» دەگەن قىر­شاڭ­قى ءسوزدى ەستىر ەدىڭىز، ءتىپتى سونداي حابارلاندىرۋدى كورىپ قالۋىڭىز دا عاجاپ ەمەس ەدى.

بارىنە كىنالى – پرولە­تاريات جازۋشىسىنىڭ كوڭىل­شەكتىگى. كوڭىلشەكتىك دەگەندە، جاي كوپ كىسىنىڭ ءبىرىنىڭ كوڭىل سىنىقتىعى ەمەس، ين­تەل­لەكتۋالدىڭ ءيىر دە شيىر سەزىم­دەرىنىڭ يۋگە بەيىم تۇر­عىشتىعى. الايدا مۇنى يىل­گىش­تىك دەپ ءتۇسىنۋ دە جاڭساق پىكىر. اسا مارتەبەلى ابەستىك بولار ەدى. ونىڭ جاقسى شىعار­ماعا عانا ەمەس، جاقسى اۋەنگە دە ەلتىپ، ەگىلە سالاتىنىن سول سات­تە كوبىسى بىلەر-بىلمەس. قاي­بىر ادەبي سالوندار مەن كىتاپ كلۋبتارىندا جاس رومانيستەر گوركيگە وقىپ بەرگەن ءوزىنىڭ العاشقى شاتپاعىن جاڭبىر استىنداعى باقتان جاڭا عانا ج ۇلىنعان الماداي كويلەگىنىڭ ەتەگىنە ايالاي ءسۇرتىپ، ۇلى ادە­بيەتتىڭ بولاشاعىنا قاراي ەنتە­لەي باسىپ اسىعىپ بارا جا­تاتىن.

«و، سەنى ۇلى ادەبيەت قانشا ۋاقىت كۇتتى!».

وسى ءسوزدى گوركيدىڭ اۋزى­نان تىكەلەي ەستىگەن جاستاردىڭ ءبىر پاراسى ء«بىز كەلدىك!» دەپ شۋىلداسىپ جاتقاندا، قىر باسىنا شىققان قايسىبىر قىتاي كوسەمى سەكىلدى «مەن كەلدىم!» دەپ ايقاي سالعاندار دا ارا-تۇرا ۇشىراسىپ قالاتىن. سونىڭ ءبىرى، ارينە، ماياكوۆسكي. بۇلعاق. فۋتۋريست. الىپ.

وقيعا بىلاي بولعان. «شالبار كيگەن بۇلتتاردىڭ» بۋى ءالى باسىلا قويماعان تۇس. پوەمانىڭ ءۇزىندىسىن وقي­دى. ادەتتەگىدەي، اسەر­لەن­گەن كەيىپ­كەرىمىزدىڭ كوزى­نەن جاس شىعىپ كەتەدى. جىردىڭ ماقتاۋىن اسى­رادى. وسىدان ارقالانعان اقىن ازاپتى شاقتاردىڭ وتە­ۋىن تاپقانداي، وزگەشە كۇي كە­شەدى. ماياكوۆسكيدىڭ ءوز سوزى­مەن ايتقاندا، كەيىن بەلگىلى بول­عانداي، گوركيدىڭ كوز جاسى ءاربىر اقىننىڭ جيلەتىنە سىڭگەن ەكەن، سوندا دا، جيلەتتى ساقتاپ ءجۇرمىن، ولكەلىك مۋزەيلەردىڭ ءبىرى قالاسا، بەرۋگە ءازىرمىن.

گوركيدىڭ وسى ءبىر كوز جاسى ۋاقىتىندا ارزان كورىن­گەنىمەن، كەيىن قىمباتقا ءتۇستى. جاس ادەبيەتتىڭ گ ۇلى، جاۋىن­نان كەيىن قىلتيا كوتەرى­لىپ، قۇلپىرا بوي تۇزەگەن قىزعال­داقتار سەكىلدى، ادەبيەت دالاسىن جاۋىپ قالدى. كوز جاسىمەن سۋعارىلعان سول گۇلدەردىڭ كوبى از جىلدان سوڭ ۇسىككە ۇرىن­دى.

 

مۇقاعاليدىڭ كوز جاسى

جيىرماسىنشى عاسىردىڭ قاراڭعى دالىزدەرىنىڭ بىرىندە، كۇڭگىرت جارىقتى تالماي جۇتقان تەرەزە الدىندا اقىن تەرىس قاراپ جىلاپ تۇردى.

ونىڭ جىلاعانىن ەشقاشان كورمەگەن زامانداسىنىڭ دا ىشى­نە زار ءتۇستى. جازۋشىنىڭ جا­نى كۇيزەلمەي، قايتسىن. اقىن­­دى جىلاتقان – تونالعان ولەڭ، كۇزەلگەن جولدار.

سودان بەرى تالاي جىلدار ءوتتى. سەكەمشىل تسەنزۋرا، سە­زىم­­سىز­ رەداكتور ەندى جوق. كى­تاپتىڭ ان­نوتاتسياسىن دا اۆتوردىڭ ءوزى جازا­دى. كىتاپ تا ەركىن شىعادى. اركىم ءوزىنىڭ قالاۋىنشا وزىنە انىقتاما بەرەدى. ات قويادى، ايدار تاعا­دى.­ اقشاسىن بەرسەڭ، اق­شام تۇسكەن­شە كىتاپ دۇكەنگە جەتە­دى.

جيىرما ءبىرىنشى عاسىردىڭ جاپ-جارىق حوللدارىندا جاي­­ناي قۋانىپ، جادىراي­ كۇل­گەن­دەر. پلاستيك تەرەزەلەردەن تۇس­­كەن جومارت شۋاق بار.­ وسى كۇل­كى جىلاتا جاز­داي­دى. ادەبي پارا­دوكس.

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار

مارقاكولدە كۇزەت كۇشەيتىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 10:41

پورترەت (ۇشتاعان)

ادەبيەت • بۇگىن، 08:51

ءار ادام – جەردىڭ تۇتىنۋشىسى

ەكولوگيا • بۇگىن، 08:48

وسىنداي ەلىم بار!

پىكىر • بۇگىن، 08:42

ءار ەلدىڭ ءوز دامۋ جولى بولادى

ساياسات • بۇگىن، 08:40

بايلامى بەكەم ءباتۋالى ءسوز

ساياسات • بۇگىن، 08:37

كەي وڭىردە ۆيرۋس ءورشي ءتۇستى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 08:24

«مەنىڭ تۋىم» اكتسياسى ءوتتى

ايماقتار • بۇگىن، 08:09

ەلىمىزدىڭ باستى قۇندىلىقتارى

ساياسات • بۇگىن، 08:06

شارالار قاتاڭ ساقتالۋى ءتيىس

تەننيس • بۇگىن، 08:04

«بارىس» – ۇزدىكتەر قاتارىندا

حوككەي • بۇگىن، 08:03

ۇشتى، ۇشتى، شاتىر ۇشتى!..

قوعام • بۇگىن، 07:56

الماتىدا اقىن كوپ...

ادەبيەت • بۇگىن، 07:44

«اقبىلەك». جان جاراسى...

ادەبيەت • بۇگىن، 07:42

شۇعىلا-نۇردى بەتكە الىپ...

رۋحانيات • بۇگىن، 07:38

ابايعا ارنالعان ءمۇشايرا

اباي • بۇگىن، 07:36

سالعىرتتىق سان سوقتىرماسىن

قوعام • بۇگىن، 07:10

كوش باسىندا – مەيۆەزەر

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 07:10

ۇقساس جاڭالىقتار