قىمىزدىڭ ءوزى ەمەس, ناسيحاتى جەتپەيدى

مەڭدىعارا اۋدانىنداعى “كا­مەنسك-ۋرالسك” جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ ديرەكتورى وسكەلەڭ مۇراتوۆ بىرنەشە جىلدان بەرى قىمىز ءوندىرىسىن قولعا الىپ, وسى ءىستىڭ سوڭىندا تىنباي ىزدەنىپ جۇرگەن ازامات. جىلقى دەسە ىشكەن اسىن جەرگە قوياتىن جىگىت الدىمەن قولداعى بيەلەردى ءوز وتباسىنىڭ سۋسىنى ءۇشىن ساۋا باستادى. جىلقىنىڭ باسى كوبەيگەن سايىن ساۋىن دا جەتكىلىكتى بولدى. ءوز­دەرىنەن, اۋىل-ءۇي, دوس جاراننىڭ ءىشۋى­نەن ارتىلعان قىمىزدى اقى­سىنا سۇراپ ىشكەندەر قاتارى كو­بەيدى. العاشىندا وسىلاي باس­تالعان ءىستى ەندى وسكەلەڭ تابىس كو­زىنە اينالدىرۋعا بەل بايلادى. قى­مىزدى كوبەيتۋ ءۇشىن ونى باپ­تايتىن, پىسەتىن, قۇياتىن ىدىستار مەن جابدىقتاردى ىزدەپ تاۋىپ, ءدوڭ­گە­لەن­تىپ جىبەردى. سۋسىندى جاز اي­لارىندا شولمەككە قۇيىپ, دۇكەندەرگە شىعارىپ ساتۋدى دا ۇيىمداستىردى. بىراق بيە باي­لاۋ­دىڭ, قىمىز باپتاۋدىڭ ەرەك­شە­لىگىنەن بولار, قىمىز ءوندىرۋ جىل مەز­گىلدەرىنە وراي ءۇزىلىپ قالىپ وتىر­دى. وسكەلەڭ جىلقى شا­رۋ­ا­شى­لىعى, قىمىز تۋرالى ادە­بيەتتەردى ىزدەپ ءجۇرىپ وقىدى, بيە ساۋىپ وتىر دەگەن ادامدى قاي وبلىستا بولسا دا ىزدەپ بارىپ, شارۋاسىمەن تانىسۋعا ەرىنبەدى. قىمىز ءۇشىن وسكەلەڭ مۇراتوۆتىڭ ۋفا, رەسەيلەتىپ كە­تەتىن دە ساپار­لا­رى از ەمەس. باش­قۇرت­ستانعا, رە­سەي­دىڭ ماگنيتوگور قا­لاسى ما­ڭىندا قىمىز وندىرەتىن كا­سىپ­كەر­لەرگە بارىپ, ولاردان دا كوپ ءىستى ۇيرەنىپ قايتتى. اسىرەسە, قى­­مىز پىسەتىن قۇرىلعىنى سول جاق­تان ۇيرەنىپ كەلىپ, ارنايى تسەحقا ورناتتى. ءار جىلى كوكتەمنىڭ كەش, ەرتە شىعۋىنا, جىلدىڭ قۇرعاقشىلىق نەمەسە قىستىڭ قاتتى بولۋىنا بايلانىستى شارۋاشىلىق كەيدە 40, كەيدە 80 بيەگە دەيىن ساۋىن بايلايدى. –الدىڭعى جىلى جاز ايىندا قۇرعاقشىلىق, ودان قىستىڭ ءبىر اۋىق جىلىپ كەتىپ, قايتا سۋىتۋىنا بايلانىستى جەرگە مۇز قاتىپ, جىلقىلار تەبىندەي الماي شەتىنەن ءىش تاستادى. سوندىقتان مامىر ايىندا دا بيە بايلاي المادىق. قى­مىز ءوندىرۋدىڭ وسىنداي قيىن­شىلىعى جەتەدى, – دەيدى وسكەلەڭ. بىراق نيەت بولسا قىمىز وندىرەم دەگەن كىسى مۇنداي قيىندىقتىڭ بارىنە دە توزەدى ەكەن. وسكەلەڭ سونداي ازامات. سول قۇر­عاقشىلىق پەن جىلىمىق قىس بولعان جىلى قىمىز اشىتاتىن قو­رابا بابىنا كەلمەي قويدى. مۇنىڭ ءوزى مامىردىڭ قىمىزىن ىشەتىن ۋاقىتتى سوزىپ جىبەردى. سويتسە, گاپتىڭ ءبارى دە ءشوپتىڭ قۇنارىندا ەكەن. قورابانىڭ بابى قۇرعاقشىلىق بولعان جىلعى جەردىڭ نارىنە قانباعان كوك ءشوپتىڭ قۇنار­سىز­دىعىنان كەلمەگەنىن بيە بايلا­عانداردىڭ بارلىعى دا تۇسىنگەن. – جانۋار جىلقى مالى تابي­عات­تىڭ تامىرشىسىنداي ەكەن-اۋ! – دەيدى وسكەلەڭ. –جىلقىنى سيىر سياقتى جەمدەپ, ءسۇتىن ساۋا بەرۋگە دە بولمايدى. كوك شوپتە بولاتىن بار ۆيتامين, ادام اعزاسىنا كەرەكتى ءدارۋ مامىر ايىنداعى سارى قىمىزدا بولادى. سول جىلى قوستاناي قا­لا­سى­نىڭ ىرگەسىندە تۇراتىن مۇحتار اعاي مەن ءمادينا اپاي ابدىبەكوۆتەر ۇيىتقان قورابا بولماعاندا ءبىز قىمىزدىڭ قاسيەتىن كەتىرەتىن ەدىك. وسكەلەڭ مۇراتوۆ وسىدان بىرەر جىل بۇرىن “بيەلاكت” كووپەراتيۆىن قۇرىپ, قىمىز وندىرۋگە ءبىرجولاتا دەن قويدى. قىسى- جازى بيە ساۋىپ, قىمىزدى جىل بويى ءوندىرۋدى, ونىڭ ءتۇرلى سۋسىندار سياقتى دۇكەندەردە تۇرۋىن ارماندايدى. – بۇگىنگى ساۋاتتى جۇرتقا قىمىز بەن سىرانىڭ, “كوكا-كولا” سياقتى سۋسىن­دار­دىڭ پايداسى مەن زيانىن ايتىپ جاتۋدىڭ ءوزى ارتىق. ءبىر قىن­جى­لارلىعى, سىرانىڭ وتىمدىلىگىندە قازىر ەشقانداي ءمىن جوق. ال قىمىزدى ءوندىرۋ قالاي قيىن جۇمىس بولسا, ونى وتكىزۋ ودان جەڭىل بولماي تۇر , – دەيدى وسكەلەڭ. قالاداعى دۇكەندەر مەن دۇڭگىر­شەك­تەردە جىل بويى سىرا ساتىلادى. ونىڭ سىرتىندا كەز كەلگەن ازىق-ت ۇلىك دۇكەنىندە ءتۇرلى سۋسىندار ءيىن-تىرەسىپ تۇرادى. بىراق سولاردىڭ اراسىنان قىمىزدى ەمگە كورمەيسىڭ. “بيە­لاكت” كووپەراتيۆى وندىرگەن قىمىزدىڭ ءبىراز بولىگى كۇن سايىن مەڭدىعارا اۋدانىندا ورنالاسقان م.قاراباەۆ اتىنداعى تۋبەر­كۋ­لەز­دەن ەمدەيتىن ساناتوريگە ءجى­بە­رى­لە­دى. قالعانى دۇكەندەرگە ءوت­كى­زى­لە­دى, ۇيدەن ساتىلادى. كاسىپكەردىڭ ايتۋىنشا قىمىز ءدال سىراداي قولدان قولعا تيمەي ءوتىپ كەتپەيدى. ال بۇل سۋسىندى كوپ ساقتاۋعا تاعى بولمايدى. وتپەي قالعان قىمىز ءراسۋا بولىپ, شارۋانىڭ قىرۋار بەينەتىنىڭ سورعا اينالعانىمەن بىردەي. قوستانايدا وسى كەزگە دەيىن قىمىزحانانىڭ جوقتىعى دا وسى سۋسىنعا جۇرتشىلىق نيەتىنىڭ تۇگەل اۋماي تۇرعاندىعىنان بولسا كەرەك. قوستاناي قالاسىنىڭ اينا­لا­سىنداعى شاعىن اۋىلداردا, ودان قال­دى اۋدانداردا جازداي-كۇزدەي بيە بايلاپ, قىمىز پىسەتىندەر از ەمەس. ءارى كەتكەندە 5-6 بيەنىڭ ءسۇتى اۋىل-ۇيدەن دە ارتىلمايدى. وسىدان كەلىپ قىمىز جەتپەيتىندەي كورىنەدى. ال شىن­­دىعىندا قى­مىز­دى كوپ ءمول­شەر­دە جانە جىل تاۋلىگى ۇزدىكسىز ءوندىرۋدى قولعا الۋعا تا­لاپ­تا­نىپ جۇرگەن وسكەلەڭ مۇرا­توۆ­تىڭ ەڭبەگىنىڭ ەش بولعان جەرى از ەمەس. الايدا جىلقى مالىن ەرەكشە جانى سۇيەتىن جانە ءوزى دە جىلقى مىنەز جىگىتتىڭ وعان تاۋى شاعىلعان جوق, العان بەتىنەن قايتقان دا ەمەس. “حالقىمىزدىڭ قانىنا سىڭگەن سۋسىن بۇگىن نەگە جەڭسىك استاي عانا بولىپ قالۋى كەرەك؟” وسى وي وسكەلەڭگە مازا بەرمەيدى. جاقىندا ونى رەسەيدىڭ ريازان وبلىسىنا جول­ساپارعا شىعارعان دا وسى وي بولاتىن. – ءبىز ساۋىن بيەلەردىڭ قاتارىن جۇزگە جەتكىزە الماي جۇرسەك, رە­سەيدە مىڭ بيە ساۋاتىن جىلقى فەر­­ماسى بار ەكەن. ونى كوزبەن كور­گەندە ءتۇڭىلدىم, – دەيدى وسكە­لەڭ. – ال رەسەي عالىمدارى “قى­مىز – ورىس­تىڭ ءتول تاماعى” دەپ جازا باستادى. قولى جىپكە ىلىنسە ار­قان ەتىپ ەسەتىن ورىستار ءالى قى­مىزدى وزدەرىنىڭ برەندىنە اي­نال­دى­رىپ جىبەرەتىنىنە كۇمان دا قال­ماي­تىن كەز تۋى ابدەن مۇمكىن. ال گەرمانيادا قىمىز وندىرەتىن كا­سىپ­ورىندار قىرىققا شاما­لاپ­تى, – دەيدى وسكەلەڭ. اۋزىمىزدى اشىپ, اسپانعا قاراپ جۇرگەندە جانعا داۋا, دەرتكە شيپا ءدارى قىمىز وسىلاي وزگەنىڭ ەنشىسىنە اينالىپ كەتەتىن ءتۇرى بار. وسكە­لەڭ­نىڭ ايتۋىنشا, قازىر تىرلىك ەتەمىن, ءىس ىستەيمىن دەگەنگە بارلىق مۇمكىندىك بار. قارجى كوزدەرىن تا­بۋعا دا بولادى. اڭگىمە قىمىزدى تۇتىنۋدا, وعان دەگەن سۇرانىستى كوبەيتۋدە بو­لىپ وتىر. قىمىزدىڭ ءوزى ەمەس, نا­سي­ح­اتى جەتپەيدى. اس­قا­زان­­نىڭ ءبۇرىن قىرىپ كەتەتىن “كوكا-كولانىڭ” جار­­نا­ماسىنان كوز قا­رى­عىپ, قۇلاق تۇنادى. ال قىمىزدى دا اسپەتتەيتىن, اۋەزە­لەي­تىن كەز كەلدى. سۇيەگى قى­مىز­بەن قاتقان قازاقتىڭ برەندى بۇدان باسقا نە بولماق؟! ال ول ءۇشىن قى­مىز­دىڭ ناسيحاتىن كوپ بولىپ قولع­ا الۋ كەرەك. ءنازيرا جارىمبەتوۆا. قوستاناي.