بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا كسرو حالىق ءارتىسى, قازاقتىڭ اسا كورنەكتى كومپوزيتورى, قوعام قايراتكەرى, كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى مۇقان تولەباەۆتىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويى سالتاناتتى جاعدايدا اتاپ ءوتىلدى.
بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا كسرو حالىق ءارتىسى, قازاقتىڭ اسا كورنەكتى كومپوزيتورى, قوعام قايراتكەرى, كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى مۇقان تولەباەۆتىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويى سالتاناتتى جاعدايدا اتاپ ءوتىلدى.
بەلگىلى قالامگەر ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆتىڭ مىناداي ءبىر اۋىز ءسوزى بار: «تابيعاتىنان تۋا بىتكەن دارىن – حالىققا تيەسىلى, سول ۇلتقا ءوزىنىڭ ومىرىمەن, بولمىسىمەن بورىشتى نەمەسە دارىندىلىقتىڭ پايدا بولۋى سول حالىقتىڭ ماڭدايىنا بىتكەن باقىتى, قاسيەتتىلىكتىڭ, كەمەڭگەرلىكتىڭ ۇزدىك ۇلگىسى. دارىندىلىق عاسىرلار بويى حالىقتىڭ باعا جەتپەس ۇلت بايلىعى مەن قۇندىلىعى سانالۋى بەكەردەن-بەكەر ەمەس». تۋعانىنا ءبىر عاسىر تولۋىن كەيىنگى ۇرپاعى ۇلىقتاپ, ەسىمىن الەمدىك دەڭگەيدەگى مادەنيەت قايراتكەرلەرىنىڭ قاتارىندا اتاپ ءوتىپ جاتقان م.تولەباەۆ جاراتىلىسىنا وسى بايلام قاي جاعىنان الىپ قاراساق تا جاراسا كەتەتىنى داۋسىز شىندىق. اسا كورنەكتى كومپوزيتوردىڭ شىعارماشىلىعى حح عاسىرداعى قازاق ۇلتتىق مۋزىكا ونەرى تاريحىندا وزىندىك ورنى بار, شوقتىعى بيىك مۇرا دەسەك, حالىقتىق قازىنا مەن قاعيدادان قانىپ ىشكەن تالانت يەسىنىڭ تاعى دا قازاق مۋزىكاسىنىڭ ەۋروپالىق نۇسقاسىنىڭ كاسىبي نەگىزىن قالاۋشى, مۋزىكا مادەنيەتىندە زاماناۋي ءستيلدى العاش قالىپتاستىرۋشى ادام رەتىندە دە اتقارعان ءىسى ۇشان-تەڭىز بولىپ سانالادى.
كەشتى مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد قۇتتىقتاۋ سوزبەن اشتى. «بيىلعى جىل قازاق مادەنيەتى ءۇشىن قازاقتىڭ ۇلى كومپوزيتورى مۇقان تولەباەۆتىڭ جىلى بولدى دەپ نىق سەنىممەن ايتا الامىز. ويتكەنى, ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا, ەڭ الدىمەن, وسى 100 جىلدىق مەرەيتويدى الەمدىك دەڭگەيدە اتاپ ءوتۋ ءۇشىن ارنايى تاپسىرما بەرىلىپ, سونىڭ نەگىزىندە ۇكىمەت قاۋلىسى قابىلداندى. اتقارىلعان شارۋالاردىڭ ءبارىن سانامالاپ كەلەتىن بولساق, بيىلعى جىلدىڭ وزىندە تەك قانا قازاقستاندا كومپوزيتوردىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنالعان 50-دەن استام ءىس-شارا وتكەن ەكەن. ونىڭ العاشقىسى كومپوزيتوردىڭ تۋعان جەرى الماتى وبلىسىنان, بالقاشتىڭ جاعاسىندا باستالىپ, تالدىقورعان قالاسىنداعى ۇلكەن حالىقارالىق مەرەيتويعا ۇلاستى. سونىڭ ناتيجەسىندە كومپوزيتوردىڭ تۋعان جەرىندە ەسكەرتكىش ورناتىلدى. تويدىڭ تاعى ءبىر سۇبەلىسى – بۇگىنگى مۋزىكا ونەرىنە قوسقان ۇلەسى رەتىندە مۇقاڭنىڭ شىعارمالارىنىڭ بارلىعى ۇنتاسپاعا جازىلىپ, وسى زامانعى ساندىق تىلگە كوشىرىلدى. مۇقان تۋرالى ارنايى مونوگرافيالار, كوركەم شىعارمالار جارىق كوردى. م.تولەباەۆقا ارنالعان ەستەلىكتەر جيناعى باسىلدى. ارينە, ونىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعى تۋرالى ۇزاق-ۇزاق اڭگىمەلەر ايتۋعا بولادى. بىراق ولاردىڭ بارلىعى وسىعان دەيىن ءباسپاسوز بەتتەرىندە جازىلدى, بىرنەشە تەلەفيلمدەر ءتۇسىرىلدى. ءالى دە تۇسىرىلەتىن بولادى. ءبىزدىڭ ەندىگى ايتارىمىز – مۇقان تولەباەۆتىڭ ءوزى دۇنيەدەن وتسە دە, ونىڭ ولمەيتىن عۇمىرى, شىعارماشىلىق عۇمىرى باستالدى. ول ءححى عاسىرعا امان جەتىپ قانا قويعان جوق, وسى عاسىردىڭ تورىنەن ورىن الدى. سونىڭ ناتيجەسىندە الەمدىك دەڭگەيدە سالىنعان «استانا وپەرا» تەاترى ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا مۇقان تولەباەۆتىڭ ۇلى شىعارماسى «ءبىرجان-سارا» وپەراسىمەن اشىلدى. وعان قازاقستاندىق قانا ەمەس, الەمدىك دەڭگەيدەگى ءىرى ونەر شەبەرلەرى قاتىستى», دەدى م.قۇل-مۇحاممەد. زالدا 19 جاسىندا مۇقان تولەباەۆقا قوسىلىپ, كومپوزيتوردىڭ اقتىق دەمى بىتكەنگە دەيىن جانىندا بولعان اياۋلى جارى داريعا عازيزقىزى قاتىسىپ وتىردى. ساڭلاق مۋزىكانتتىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنا ارنالعان ەكراندىق تۋىندى ارقىلى تالانت يەسى بەينەسىنىڭ سان ءتۇرلى قىرى اشىلسا, «ءبىرجان-سارا» وپەراسىنان ورىندالعان «ايتىس» ساحناسى حالىقتىق ءىنجۋ-مارجاندى, ەلىمىزدىڭ باعا جەتپەس رۋحاني بايلىعىن الەمدىك ساحنادا قالىپتاستىرعان قايراتكەردىڭ قازاق مادەنيەتىنە سىڭىرگەن ۇلكەن ەڭبەگىن ايشىقتاپ تۇردى. «استانا وپەرا» مەملەكەتتىك تەاترى وركەسترىنىڭ سۇيەمەلدەۋىندەگى قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ءجاميلا جارقىمباەۆا مەن حالىقارالىق بايقاۋلاردىڭ لاۋرەاتى نۇرجان بوجەكەنوۆتىڭ دۋەتى ۇلتتىق كلاسسيكانىڭ كوكجيەگىندە ءالى نەبىر جۇلدىزدار شوعىرى دۇنيەگە كەلەتىنىن اڭعارتىپ ءوتتى. ە.برۋسيلوۆسكيدىڭ «قوزى-كورپەش – بايان سۇلۋ» بالەتىنەن اداجيو ورىنداعان حالىقارالىق بايقاۋلاردىڭ لاۋرەاتى ايگەرىم بەكەتاەۆا مەن قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى رۇستەم سەيىتبەكوۆتىڭ ونەرى ايشىقتى كەشتى ايرىقشا اسەرگە بولەدى. رەسپۋبليكالىق بايقاۋلاردىڭ لاۋرەاتى ءاليحان دۇيسەنبا ي ورىنداعان «مۇقان اعاعا» ارناۋ, الماتى وبلىستىق ءسۇيىنباي اتىنداعى فيلارمونيانىڭ «التىناي» مەملەكەتتىك حالىق بي انسامبلىنىڭ «توي-دۋمان», «الاش وردا» بيلەرى, «قوبىز سارىن» ءانسامبلى جەتكىزگەن م.ءتولەباەۆتىڭ «تولعاۋى», حالىقارالىق بايقاۋلاردىڭ لاۋرەاتى نارۇل تويكەنوۆ اۋەلەتكەن م.تولەباەۆتىڭ «جىلقىشى ءانى», حالىقارالىق بايقاۋلاردىڭ لاۋرەاتى نۇرجان باجەكەنوۆ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرلەرى بيبىگۇل جانۇزاق, ازامات جىلتىرگوزوۆ شىرقاعان كومپوزيتوردىڭ «توس مەنى, توس», «باقىت ءۆالسى», «كەستەلى ورامال» اندەرى جۇرەككە جەتىپ, جىلى جەلپىدى.
سونىمەن قاتار, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى ايمان مۇساقوجاەۆا وركەسترمەن بىرگە م.تولەباەۆتىڭ «سكريپكا مەن فورتەپيانوعا ارنالعان پوەماسىن», حالىقارالىق بايقاۋلاردىڭ لاۋرەاتتارى جۇپار عابدۋللينا «ءبىرجان-سارا» وپەراسىنان سارانىڭ, بەيىمبەت تاڭارىقوۆ ءبىرجاننىڭ ارياسىن, «استانا وپەرا» تەاترى بالەتىنىڭ جەكە ورىنداۋشىلارى «مەرەكە ءبيىن», قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى بولات بوكەنوۆ ارالاس حور مەن وركەسترگە ارنالعان «مەنىڭ قازاقستانىم» كانتاتاسىن ورىنداپ, ساحنانى سالتاناتقا بولەدى.
قاراشاش توقسانباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
––––––––––––––––
سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان وماروۆ.
