پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا قازاقستان الەمدىك ازىق-ت ۇلىك رىنوگىندا كوشباسشى بولۋى كەرەك, ول ءۇشىن جاڭا تەحنولوگيالاردى قولدانۋدىڭ ارقاسىندا ەگىس ونىمدىلىگىن ەسەلەپ ارتتىرىپ, الەمدىك دەڭگەيگە ساي كەلەتىن مال شارۋاشىلىعىنا مال ازىعىنىڭ بەرىك قورىن جاساقتاۋ كەرەك, دەپ ايتىلعان.
وسى ورايدا, ۇكىمەت تاراپىنان مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا, مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ باسەكەلەستىك قابىلەتتىلىگىن جانە ونىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرۋعا باسا نازار اۋدارىلىپ وتىر. وسى ماقساتقا جەتۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى تۇراقتى مال ازىعى قورىن قالىپتاستىرۋ بولىپ تابىلادى.
پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا قازاقستان الەمدىك ازىق-ت ۇلىك رىنوگىندا كوشباسشى بولۋى كەرەك, ول ءۇشىن جاڭا تەحنولوگيالاردى قولدانۋدىڭ ارقاسىندا ەگىس ونىمدىلىگىن ەسەلەپ ارتتىرىپ, الەمدىك دەڭگەيگە ساي كەلەتىن مال شارۋاشىلىعىنا مال ازىعىنىڭ بەرىك قورىن جاساقتاۋ كەرەك, دەپ ايتىلعان.
وسى ورايدا, ۇكىمەت تاراپىنان مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا, مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ باسەكەلەستىك قابىلەتتىلىگىن جانە ونىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرۋعا باسا نازار اۋدارىلىپ وتىر. وسى ماقساتقا جەتۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى تۇراقتى مال ازىعى قورىن قالىپتاستىرۋ بولىپ تابىلادى.
بۇگىندە مال ازىعىن ءوندىرۋ سالاسىندا قالىپتاسقان وزەكتى ماسەلەلەر بار. اتاپ ايتقاندا, شالعاي جاتقان جايىلىمداردىڭ ءتيىمدى پايدالانىلماۋى, نەگىزگى مال باسىنىڭ جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتا شوعىرلانۋىنا بايلانىستى ەلدى مەكەندەر ماڭايىنداعى جايىلىمداردىڭ توزۋى, ورتا جانە ۇساق شارۋا قوجالىقتارىندا ەسكى تەحنيكانى قولدانۋ, كوپ- جىلدىق مال ازىعى داقىلدارى ەگىستەرىنىڭ از بولۋى جانە تۇقىم شارۋاشىلىعىنىڭ دامىماۋى. اتالعان فاكتورلار بۇگىنگى تاڭدا تەز ارادا شەشىمىن تابۋدى قاجەت ەتەتىن ماسەلەلەر جانە تىكەلەي ءوندىرىستى جۇزەگە اسىرۋعا نەگىز بولادى.
وسى رەتتە, ۇكىمەت تاراپىنان مال ازىعىن ءوندىرۋ سالاسىن دامىتۋعا جىل سايىن قولداۋ كورسەتىلىپ كەلەدى. ماسەلەن, 2013 جىلى جەمشوپ داقىلى ءوندىرىسىن سۋبسيديالاۋعا 1,3 ملرد. تەڭگەدەن اسا قارجى قاراستىرىلدى, ول 2012 جىلمەن سالىستىرعاندا 2,3 ەسەگە كوپ.
2012 جىلعى قۋاڭشىلىققا بايلانىستى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكونوميكاسىن جاڭعىرتۋ ماسەلەلەرى ءجونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيا رەسپۋبليكاداعى قۇس جانە شوشقا شارۋاشىلىقتارىن جەممەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 311,7 مىڭ توننا جەمدىك استىق ءبولىپ, مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ ءوندىرىسىنىڭ دامۋىن قامتاماسىز ەتتى.
قۋاڭشىلىقتان زارداپ شەككەن شارۋا قوجالىقتارىنداعى مال باسىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ۇكىمەت رەزەرۆىنەن 1,5 ملرد. تەڭگە ءبولىندى. رەسپۋبليكاداعى اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار وندىرۋشىلەرىنە جانە شارۋاشىلىقتارعا 227,4 مىڭ توننا كەبەك ءبولىندى.
جايىلىمداردى ءتيىمدى پايدالانۋ جانە تۇراقتى شالعايداعى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ باعىتىندا سوڭعى جىلدارى اۋىل شارۋاشىلىعى جانە قورشاعان ورتانى قورعاۋ مينيسترلىكتەرى مەن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ دامۋ باعدارلاماسى بىرلەسىپ «شولەيت جەرلەردى باسقارۋ» بويىنشا جوبانى قاراعاندى جانە الماتى وبلىستارىندا جۇزەگە اسىردى. جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ناتيجەسىندە ايماقتا تۇراقتى مال ازىعى قورىن جاساقتاۋ جانە مال ازىعى داقىلدارىنىڭ ەگىسىن ارتتىرۋعا قول جەتكىزىلدى.
مال ازىعى سالاسىنىڭ قارقىندى دامۋىنا نەگىز بولاتىن العىشارتتار رەتىندە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى تاراپىنان رەسپۋبليكادا مال ازىعى سالاسىن 2020 جىلعا دەيىن دامىتۋدى كوزدەيتىن شەبەرلىك-جوسپار ءازىرلەندى.
بۇل قۇجاتتىڭ نەگىزگى ماقساتى 2020 جىلعا مال ازىعى داقىلدارىنىڭ ەگىس كولەمىن 4,3 ملن. گەكتارعا جەتكىزۋ, ونىڭ ىشىندە سۇرلەم كولەمىن 245,0 مىڭ گەكتارعا نەمەسە قازىرگى كەزبەن سالىستىرعاندا 89%-عا, ال ءبىر جىلدىق ءشوپتىڭ كولەمىن 600,0 مىڭ گەكتارعا (33%), كوپجىلدىق ءشوپتىڭ كولەمىن 3,5 ملن. گەكتارعا (43%) ارتتىرۋ كوزدەلىپ وتىر.
سالانى جەدەل دامىتۋدىڭ نەگىزگى شارالارى «اگروبيزنەس-2020» باعدارلاماسىندا كوزدەلگەن مەملەكەتتىك قولداۋ باعىتتارى بولماق. ماسەلەن, 2014 جىلدان باستاپ ورتا جانە شاعىن فەرمەرلەرگە ساتىپ العان جەم ازىق ءوندىرۋ تەحنيكالارىنىڭ قۇنىن ءىشىنارا وتەۋگە ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالار بولىنەدى. سونىمەن قاتار, تەحنيكانى ساتىپ الۋ ءۇشىن ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر ارقىلى بەرىلەتىن نەسيەنىڭ ۇستەمە پايىزىنىڭ جارتىسى مەملەكەت تاراپىنان وتەلمەك.
مينيسترلىك شالعايداعى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ اياسىندا جايىلىمداردى سۋلاندىرۋعا جانە ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا جۇمسالعان شىعىننىڭ, ونىڭ ىشىندە قۇدىق قازۋ, سۋ كوتەرۋ قۇرىلعى لارىن, جىلجىمالى سۋ تاسىمالداۋ قۇرالدارىن ورناتقانى ءۇشىن 80%-عا دەيىن وتەۋدى قاراستىرىپ وتىر. جالپى, باعدارلاما اياسىندا 4 مىڭ قۇدىقتى سالۋ ارقىلى قوسىمشا پايدالانىلمايتىن جايىلىم القاپتارى قولدانىسقا ەنگىزىلەتىن بولادى. بۇل باعدارلاما اياسىندا 2013 جىلى جۇزەگە اسىرىلعان جوبالاردى دا قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى قاراستىرىلاتىن بولادى.
مۇنىمەن بىرگە, شارۋا قوجالىقتارىن جانە جەكە شارۋاشىلىقتارداعى مال باسىن ساپالى مال ازىعىمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن نەگىزگى ايماقتاردا قۇراما جەم ءوندىرۋ كاسىپورىندارىن سالۋدى ىنتالاندىرۋ شارالارى كوزدەلىپ وتىر. كىشىگىرىم جانە ءىرى قۇس, سونداي-اق شوشقا شارۋاشىلىقتارى ءۇشىن جەمدىك استىقتى ساقتاۋ قويمالارىن سالۋ شىعىندارىن وتەۋ دە كوزدەلگەن. «اگروبيزنەس-2020» باعدارلاماسى اياسىندا قاراستىرىلىپ وتىرعان وسى شارالار مال ازىعىن ءوندىرۋ سالاسىن جەدەل دامىتۋعا نەگىز بولماق.
گۇلميرا يساەۆا,
اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى.
