جاقىندا «بالاپان» تەلەارناسىنىڭ تاپسىرىسى بويىنشا قازاقستان انيماتورلارى اسسوتسياتسياسى مەن «ساق» كينوستۋدياسى بىرلەسىپ تۇسىرگەن قيال-عاجايىپ جانرىنداعى «تومپاق» (رەجيسسەرى باتىرحان داۋرەنبەكوۆ) اتتى بالالارعا ارنالعان سەريالدىڭ تۇساۋى كەسىلدى. بالالارعا ارنالعان بازارلىقتىڭ قۋانىشىنا فيلم قاھارماندارىمەن بىرگە «بالاپان» تەلەارناسىنىڭ ديرەكتورى ءلايلا سۇلتانقىزى مەن كينوتانۋشى گۇلنار امانگەلدىقىزى قاتىستى.
جاقىندا «بالاپان» تەلەارناسىنىڭ تاپسىرىسى بويىنشا قازاقستان انيماتورلارى اسسوتسياتسياسى مەن «ساق» كينوستۋدياسى بىرلەسىپ تۇسىرگەن قيال-عاجايىپ جانرىنداعى «تومپاق» (رەجيسسەرى باتىرحان داۋرەنبەكوۆ) اتتى بالالارعا ارنالعان سەريالدىڭ تۇساۋى كەسىلدى. بالالارعا ارنالعان بازارلىقتىڭ قۋانىشىنا فيلم قاھارماندارىمەن بىرگە «بالاپان» تەلەارناسىنىڭ ديرەكتورى ءلايلا سۇلتانقىزى مەن كينوتانۋشى گۇلنار امانگەلدىقىزى قاتىستى.
ءفيلمنىڭ باستى كەيىپكەرلەرى – تاسبولات, ەسەت, بەرىك اتتى ءۇش دوس جانە ولاردىڭ «وپپونەنتى» جاسمين اتتى قىز. تورتەۋى دە ءبىر سىنىپتا وقيدى. ءۇش دوس كەمەسى كومەتاعا سوعىسىپ اپاتقا ۇشىراعان بوگدەپلانەتالىق تىرشىلىك يەسى «تومپاقپەن» تانىسۋ ارقىلى ونىڭ بويىنداعى ەرەكشە تىلسىم كۇشتىڭ ارقاسىندا وقۋدا, سپورتتا ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتە باستاسا, پىسىقاي جاسمين ولاردىڭ بۇل ارەكەتىن دۇرىس كورمەيدى. فيلمدەگى شيەلەنىس تە وسىدان باستالادى.
رەجيسسەر ب.داۋرەنبەكوۆتىڭ جاڭاشىلدىعى – ءتۇسىرۋ بارىسىندا كينو كەيىپكەرلەرى: انيماتسيالىق پەرسوناج بەن ارتىستەردىڭ اراسىنداعى تارتىستى شىنايى ۇيلەستىرە بىلگەن. مۇنى قازاق كينوونەرىندەگى ۇلكەن جاڭالىق دەسە دە بولادى. رەجيسسەر, سونداي-اق, سەريالدا قازاق كۇرەسىنىڭ اتاسى قاجىمۇقان, قازاق ەلىنىڭ ەجەلگى مادەني بەسىگىنىڭ ءبىرى وتىرار جانە قاسيەتتى قازىعۇرت تاۋى تۋرالى دا قىزىقتى تاريحي دەرەكتەرگە دە ورىن بەرۋدى ۇمىتپاپتى. 12 بولىمنەن تۇراتىن ءفيلمنىڭ بالا تاربيەسىنە, ولاردىڭ وتانسۇيگىش ۇلان رەتىندە قالىپتاسۋىنا اسەرى زور ەكەنىن سەزىنە وتىرىپ, رەجيسسەرمەن اڭگىمەلەسۋدى ءجون كورگەن ەدىك.
– باتىرحان, جاڭا جوباڭىزدىڭ تۇساۋكەسەرىمەن قۇتتىقتاي وتىرىپ, فيلم تۋرالى ءوز اۋزىڭىزدان ەستىگىمىز كەلەدى؟
– فيلم بالالارعا ارنالعان. مەنىڭشە, اتا-انالارعا دا كورۋگە بولادى. وقيعا جەلىسى, نەگىزىنەن, اۋىلدا تۇراتىن سىنىپتاس ءۇش بالانىڭ باسىنان كەشكەن قىزىقتى وقيعاعا قۇرىلعان. ءبىر كۇنى اۋىلدىڭ قاسىنا «ۇشاتىن تاباق» كەپ قۇلايدى. «تاباق» ىشىندە وزدەرى سەكىلدى, بىراق بوگدەپلانەتالىق بالا بار ەكەن. مىنە, كىشكەنتاي جەر يەلەرى مەن بوگدەپلانەتالىق بالانىڭ وسى ارادان باستالاتىن جاقىن تانىس-بىلىستىگى باسقا دا كوپتەگەن وقيعالارعا ارقاۋ بولادى. جالپى, وقيعالار جەلىسىن كورەرمەندەردىڭ وزدەرى كورگەنى دۇرىس بولار. ماقساتىمىزعا كەلسەك, بۇگىنگى كورەرمەندەرگە اۋىل بالالارىنىڭ ءومىرىن كورسەتە وتىرىپ, ولاردى جاقسىلىق پەن جاماندىقتى اجىراتا بىلۋگە, مەيىرىمدىلىك پەن ادالدىقتى دارىپتەۋگە, ءوز ەلى مەن جەرىن شىن سۇيۋگە باۋلۋ. ارينە, فيلمدە مۇنىڭ ءبارىنىڭ ادام جالىقتىرار «ۇگىت پاراقشاسى» ەمەس, قىزىقتى, كوڭىلدى وقيعالارمەن ءورىلۋىن قامتاماسىز ەتتىك.
– شىعارماشىلىق توپ جونىندە تولىعىراق ايتساڭىز؟
– ستسەناريىن باقىتجان قۇلجاباي دەگەن ازامات ەكەۋمىز جازىپ شىقتىق. ءوزىمىز اۋىلدا وسكەندىكتەن شىنايىلىقتى باستى ماقسات ەتىپ الدىق. ءفيلمنىڭ ديرەكتورى رەتىندە بارلىق ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىن نۇريددين پاتتەەۆ قولعا السا, سۋرەتشىلەر بەگىم قالام ۇلى مەن ازامات ەرنازاروۆ شەبەرلىكپەن جۇمىس جاساي ءبىلدى. بۇل شىعارماشىلىق توپ بۇگىندە حالىق سۇيىسپەنشىلىگىنە بولەنگەن «قوشقار مەن تەكە», «مومىن مەن قاراقشى» مۋلتفيلمدەرىن دە دۇنيەگە اكەلگەن. ارينە, وپەراتورلار مەن جارىق ءتۇسىرۋشى, گريمدەۋشىلەردىڭ دە قوسقان ۇلەسىن جوققا شىعارا المايمىز. ءازىل-وسپاق ايتۋدان الدىنا جان سالمايتىن بەلگىلى ارتىستەر ءجۇسىپ اقشوراەۆ پەن جۇلدىزاي دۇيسەنبيەۆانىڭ «جۇبى» دا ءفيلمدى اجارلاندىرا ءتۇستى دەسەك بولادى.
– «تومپاق» تەلەسەريالى رەجيسسەر رەتىندە سىزگە نەسىمەن جاقىن؟
– شۇكىرشىلىك, ەلىمىزدە بالالارعا ارنالعان كينو جانە انيماتسيا ونىمدەرىن ءوندىرۋ ەندى-ەندى جولعا قويىلا باستادى. «بالاپان» تەلەارناسى دا اشىلىپ وتىر. بۇل ءوز الدىنا بولەك اڭگىمە. ال بۇل فيلم ماعان نەسىمەن جاقىن دەگەنگە كەلسەك, «تومپاق» – قازاق كينوسىنداعى جاڭاشىلدىققا باستالعان العاشقى سوقپاق. ويتكەنى, ۇلكەن فورماتتاعى ءفيلمنىڭ وقيعالارى ۆيدەو مەن انيماتسياعا قاتار قۇرىلعان. جوعارىدا ايتقان بەلگىلى ارتىستەردى ايتپاعاندا, تاسبولات (ارمان قاسىمبەكوۆ), بەرىك (راحىم احمەدوۆ), ەسەت (ولجاس وماروۆ) جانە جاسمينمەن (جاسمين داۋرەنبەكوۆا) بايلانىستاعى باستى كەيىپكەر «تومپاق» ءفيلمنىڭ باسىنان اياعىنا دەيىن انيماتسيالىق بەينەدە بولادى. جالپى سەريال 12 سەريادان تۇرادى. ءار سەرياسى 30 مينۋتتان.
– ءساتتى شىقتى دەپ ايتا الاسىز با؟
– ايتا الامىن. ويتكەنى, ونەر ادامى ءوزىنىڭ شىعارماشىلىق تۇرعىدان ءوسۋى ءۇشىن وزىنە-ءوزى ەشقاشان كوڭىلى تولماي ءجۇرۋى كەرەك. كەمشىلىكتەرىمىزدى دە بىلەمىز. وسى ءفيلمدى جاساۋ بارىسىندا قيىندىقتار دا بولدى. ونىڭ ۇستىنە بولىنگەن قارجى دا كوپ بولعان جوق. بىراق ءبىز ءبىر ساتتىك قوماقتى قارجىنى ەمەس, جوبانىڭ ناتيجەلى بولۋىنا بارىمىزدى سالدىق. سوندىقتان بىزگە قولداۋ كورسەتكەن «بالاپان» تەلەارناسىنىڭ ديرەكتسياسى مەن ۇجىمىنا ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرەمىز.
– ءفيلمنىڭ اتى جونىندە. ويتكەنى, مەن جۋرناليست رەتىندە بىردە «تولاعاي» دەگەن بالاباقشادان فوتورەپورتاج جازىپ, اتىن «تولاعايدىڭ تومپاقتارى» دەپ قويعان ەدىم. سول تاقىرىپ گازەت سايتىندا كادىمگىدەي «اڭگىمە» بولدى. بىرەۋلەر, ءتىپتى, «بالاباقشاعا وڭكەي «تومپاقتار» عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ارىق, ءالجۋاز بالالار دا بارادى عوي دەپ «سىنادى». «تومپاق» دەگەن ات ءۇشىن ءسىزدەردى دە «تومپەشتەپ» جاتقاندار جوق پا؟
– «قارعا بالاسىن – اپپاعىم, كىرپى بالاسىن – جۇمساعىم» دەيدى. ات قويعىش قازاق تا سۇيكىمدى بالالاردى «تومپاق», «تومپاعىم» دەپ جاتادى. ياعني «تومپاق» حالقىمىزدىڭ جىلى دا جاقسى سوزدەرىنىڭ ءبىرى. بوگدە پلانەتانىڭ بالاسىن دا جاقىن تارتىپ, دوستارى سولاي اتاپ كەتسە نەسى جامان. ال شىن اتى-ءجونىن ءفيلمدى تاماشالاي وتىرىپ ءبىلسىن بىلگىسى كەلگەندەر.
– ءفيلمدى ءتۇسىرۋ بارىسىندا ايتا جۇرەر قىزىقتى وقيعالارعا تاپ بولدىڭىزدار ما؟
– ءفيلمنىڭ 1-ءشى بولىمىندە بالالاردىڭ براكونەرلەردى ۇستاۋعا كومەك بەرەتىن ءساتى بار. ستسەناري بويىنشا «براكونەرلەر» كولگە اۋ سالىپ جۇرگەن. وسى كەزدە قامىستىڭ اراسىنان موتورلى قايىقپەن ءبىزدىڭ «ينسپەكتور» شىعا كەلۋى كەرەك ەدى, بىراق باسقا جاقتان ءبىر موتورلى قايىق زۋ ەتىپ كەلە قالدى دا اي-شايعا قاراتپاي, كينوشىلارعا دۇرسە قويا بەردى. ويتكەنى, بۇل كەلىپ تۇرعان ناعىز ينسپەكتوردىڭ ءوزى بولاتىن. ونىڭ اشۋى كينوكامەرالارىمىزدى, ارنايى تەحنيكالارىمىزدى كورگەننەن كەيىن عانا باسىلدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
كوسەمالى ساتتىباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
تاراز-شىمكەنت-تاراز.
