جۇرت مەركەل بلوگىن نەگە قولدادى؟
گەرمانياداعى پارلامەنتتىك سايلاۋ ەۋروپالىق قانا ەمەس, الەمدىك ماڭىزدى وقيعا بولدى. ول ەۋروپانىڭ الداعى ەكونوميكالىق, ءتىپتى, ساياسي دا باعىت-باعدارىن ايقىندادى. ويتكەنى, سول قۇرلىقتىڭ ەكونوميكالىق لوكوموتيۆىن كىم باسقاراتىنىن بەلگىلەپ بەردى.
جۇرت مەركەل بلوگىن نەگە قولدادى؟
گەرمانياداعى پارلامەنتتىك سايلاۋ ەۋروپالىق قانا ەمەس, الەمدىك ماڭىزدى وقيعا بولدى. ول ەۋروپانىڭ الداعى ەكونوميكالىق, ءتىپتى, ساياسي دا باعىت-باعدارىن ايقىندادى. ويتكەنى, سول قۇرلىقتىڭ ەكونوميكالىق لوكوموتيۆىن كىم باسقاراتىنىن بەلگىلەپ بەردى.
سايلاۋدا قازىرگى كانتسلەر انگەلا مەركەل باسقاراتىن حريستيان-دەموكراتيالىق وداق/حريستيان-الەۋمەتتىك وداق بلوگى ايقىن باسىمدىقپەن جەڭىسكە جەتتى. ايقىن دەۋىمىز, بۇل كونسەرۆاتيۆتىك بلوك وتكەن سايلاۋداعىدان 9 پايىز داۋىستى كوپ جينادى. ءسويتىپ, ولار سايلاۋشىلاردىڭ 41,5 پايىزى قولداۋىنىڭ ارقاسىندا بۋندەستاگتاعى 630 ورىننىڭ 311-ىنە يە بولدى. ەكىنشى ورىنداعى گەرمانيا سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتياسى 25,7 داۋىسپەن 191 مانداتتى يەلەنسە, سولشىلدارعا – 64, ال جاسىلدارعا 63-ءىنشى ورىن ءتيدى.
بۇل مالىمەتتەرگە قاراساڭ, جەڭىسكە جەتكەن كونسەرۆاتورلارعا قارسى باسقا پارتيالار كواليتسياعا بىرىگىپ, وداق قۇراسا, ولار ۇكىمەتتى قۇرۋ قۇقىنا يە بولىپ, ءوز اراسىنان كانتسلەردى تاعايىنداي الادى. وسىلايشا بەرەكەسى كەتىپ جاتاتىندار از ەمەس. ال نەمىستەر ونداي جوسىقسىز ارەكەتكە بارا قويماس. ولار كىمنىڭ حالىق اراسىندا بەدەلى كوپ ەكەنىن باعامداي بىلەدى. ءتىپتى, سونداي ارەكەتكە بارعان كۇننىڭ وزىندە, مەركەلدىڭ بلوگىنداي ساياسي كۇش وپپوزيتسياعا اينالسا, ونداي ۇكىمەتتىڭ بەرەكەسى بولمايتىنى دا انىق.
سودان دا ءدال قازىر كونسەرۆاتورلار عانا ەمەس, جالپى نەمىس قاۋىمى انگەلا مەركەلدىڭ ءۇشىنشى مەرزىمدە بيلىك تىزگىنىن ۇستايتىنىنا كۇمان كەلتىرمەيدى. بۇرىندارى حدو – ءحاو بلوگى ەرىكتى دەموكراتيالىق پارتيامەن وداققا بىرىگىپ ۇكىمەت قۇرىپ جۇرسە, بيىل ەرىكتى دەموكراتتار العاش رەت سوڭعى جارتى عاسىردا 5 پايىزدىق بەلەستەن اسا الماي, پارلامەنتكە كىرمەي قالدى. ەندى كونسەرۆاتورلار وزدەرىنە وداقتاس ىزدەيدى. ىزدەگەندە, سوتسيال-دەموكراتتارمەن ۇلكەن كواليتسيا قۇرۋى ابدەن مۇمكىن. 2005-2009 جىلداردا سولاي بولعان. بۇل سوتسياليستەرگە دە ءتيىمدى. قازىرگىدەي بۇكىلالەمدىك داعدارىس, اسىرەسە, ەۋروپادا ءورشىپ تۇرعان كەزدە قاي ەلگە دە قوعامنىڭ ىنتىماقتاستىعى قاجەت-اق. ال ونى نەمىس ساياساتكەرلەرى جاقسى سەزىنەدى.
جۇرت قازىرگى كانتسلەر انگەلا مەركەل باسقارعان ساياسي كۇشتى نەگە قولدادى؟ ەڭ الدىمەن, سول كۇشتىڭ جەتەكشىسى مەركەل بولعانى ءۇشىن دەسەك, ءجون بولار. سايلاۋشىلار الدىمەن مىناۋ الماعايىپ زاماندا بۇكىل ەۋروپاداي كارى قۇرلىقتىڭ كوشباسشىسى بولعان ەلدى قىسىلتاياڭ كەزدە تۋرا باعىتپەن الىپ كەلە جاتقان پاراساتتى قايراتكەردى قولدادى. ءتىپتى, سوڭعى كەزدە ەلدە قارقىندى ورلەۋ بولماعانمەن, كوپ جەردەگىدەي كۇيزەلىسكە جول بەرمەگەنى ءۇشىن دە ەسەپقوي نەمىستەر ءوز باسشىسىنىڭ قاتقىلداۋ تالاپتارىن دا قولدادى, بەلگىلى ءبىر دارەجەدە ارتىقتاۋ ۇنەمشىلدىگىن دە كەشىردى.
گەرمانيادا باسقا ەلدەرمەن سالىستىرعاندا, جۇمىسسىزدىق تومەنگى دارەجەدە. باسقا جەردەگى جاعدايدى ءبىلىپ وتىرعان حالىق ءوز ۇكىمەتىنىڭ ادامداردى جۇمىسسىز قالدىرماۋ ءۇشىن جان-جاقتى شارالار جاساپ جاتقانىن كورىپ وتىر. بۇل ەلدە كومپانيالار جۇمىس ورنىن قىسقارتۋعا جول بەرمەيدى. قارجى تاپشىلىعىن باسقا شىعىن كوزدەرىن قىسقارتۋمەن شەشەدى: ءىسساپارلار ازايتىلعان, جاڭا قىزمەتكەر الىنبايدى, ءتۇرلى سىيلىقتار بەرۋ, بونۋستارعا قارجى ءبولۋ توقتاتىلعان. وسىنىڭ بارلىعى ۇكىمەتتىڭ باقىلاۋىندا. سونىڭ ارقاسىندا حالىقتىڭ جاعدايى قالىپتى, ەلدە تۇراقتىلىق. سول ءۇشىن ەل بيلىگى تىزگىنىن مەركەلدىڭ ۇستاي بەرگەنىن ءجون سانايدى.
باسقالاردى باۋىر كورمەگەن سوڭ...
كوپتەن بەرى جۇرت نازارىنا ءىلىنىپ جۇرگەن ەگيپەتتەگى «مۇسىلمان باۋىرلار» قوزعالىسىنىڭ بيلىككە كەلۋى دە, ودان كەتۋى دە تەز بولدى. ەندى سوت بۇل ساياسي قوزعالىستىڭ جۇمىسىنا تىيىم سالۋمەن قاتار, ونىڭ قارجىلىق اكتيۆىن, م ۇلىكتەرىن تاركىلەۋ جونىندە دە ۇكىم شىعاردى.
ءبىرازدان بەرى بۇل قوزعالىس تەررورلىق ۇيىمداردىڭ حالىقارالىق تىزىمىنە كىرەتىن. ونىڭ قىزمەتىنە ەگيپەتتىڭ وزىندە عانا ەمەس, باسقا ەلدەردە دە تىيىم سالىنعان ەدى. سوعان قاراماي, يسلام, اراب الەمىندە ونىڭ ىقپالى ايقىن اڭعارىلاتىن. ەگيپەت پارلامەنتىندە وكىلدەرى دە بار ەدى. حالىقتىڭ قولداۋىنا يە بولعان سونداي قوزعالىستىڭ قىزمەتىنە ەگيپەتتەي مۇسىلمان قۇندىلىعىن قۇرمەتتەيتىن ەلدە تىيىم سالىنۋى تۇسىنىكسىزدەۋ كورىنەتىن. ەلدىڭ سيپاتى زايىرلى بولعان كۇندە دە, ەل قاۋىمىنىڭ ايتارلىقتاي بولىگىن بىرىكتىرگەن كۇشپەن ساناسۋ قاجەت ەمەس پە دەگەن سۇراق كوڭىلگە ورالار ەدى.
بارلىق سۇراقتارعا, كۇدىكتەرگە كەشەگى اراب رەۆوليۋتسياسى جان-جاقتى جاۋاپ بەردى. ەلدى 30 جىل بيلەگەن حوسني مۇباراككە قارسى حالىق كوتەر ىلگەندە, ونىڭ الدىڭعى شەبىندە بۇرىن قىزمەتىنە تىيىم سالىنعان «مۇسىلمان باۋىرلار» قوزعالىسىنىڭ مۇشەلەرى بولدى. ولار حالىقتىڭ بيلىككە قارسىلىعىن ءتيىمدى پايدالاندى. راديكالدى يسلاميستەر كوپتەن بەرى استىرتىن كۇرەسكە قاتىسىپ, ۇيىمدىق جاعىنان ءبىرشاما جوعارى تۇرعاندىقتان, بيلىككە بۇرىنىراق جەتتى. ولار ءوز ادامدارىن پارلامەنتكە كوبىرەك كىرگىزىپ, ءتىپتى, مۇحامەد ءمۋرسيدى پرەزيدەنت تاعىنا وتىرعىزۋعا دا قول جەتكىزدى.
وسى جەردە ولاردى ساياسي جاعدايدى ءتيىمدى پايدالانعان رەسەيدەگى بولشەۆيكتەرمەن سالىستىرۋعا بولعانداي ەدى. بىراق يسلاميستەردىڭ بولشەۆيكتەردەن ءبىر ەرەكشەلىگى – بيلىككە جەتكەنىمەن, ونى ۇستاپ تۇرا المادى. حالىق دۋشار بولعان ەكونوميكالىق قيىنشىلىقتان شىعۋدىڭ جولىن بىلمەدى. ءتىپتى, بيلىكتىڭ وسىنداي ساتتە باستى تىرەگى بولاتىن كۇش قۇرىلىمدارىنان كوز جازىپ قالدى. مۇنىڭ اقىرى اسكەري توڭكەرىسكە اپارىپ سوقتى دا, ولار بارلىق بيلىكتەن ايىرىلدى.
استە دە, ءبىز راديكالدى يسلاميستەردىڭ بيلىكتەن ايىرىلىپ قالعانىنا وكىنىش ءبىلدىرىپ وتىرعانىمىز جوق. بيلىككە كەلگەن كەزدە «مۇسىلمان باۋىرلار» قوزعالىسى وزدەرىنىڭ باعىتتارىنىڭ شەكتەۋلىلىگىن, كوپشىلىك ءمۇددەسىمەن ۇيلەسپەيتىنىن, كوپ رەتتە ازاماتتىق ولشەمدەرگە سىيمايتىنىن كورسەتتى. ونىڭ ءبىر مىسالى – ەلدىڭ بارلىق حالقىنىڭ ءبىر بولشەگى سانالاتىن زاتى اراب حريستيان-كوپتىلاردىڭ شىركەۋلەرىن قيراتىپ, وزدەرىن قىرىپ-جويۋعا ۇشىراتقانى. ءدىنى بولەك بولعانمەن, قانداستارىنا بۇلايشا زورلىق كورسەتكەنىن مىسىرلىقتاردىڭ كوپشىلىگى ايىپتادى. حالىق پىكىرىن ەسكەرمەي, بۇكىل ەلدە يسلامدىق تالاپتاردى ورنىقتىرۋعا باعىت ۇستاۋدىڭ دا جۇزەگە اسا قويمايتىنى كۇنى بۇرىن-اق بەلگىلى بولاتىن.
حالىقپەن ساناسپاي, باسقالاردى باۋىر ساناماعان «مۇسىلمان باۋىرلار» قوزعالىسى وسىلايشا بيلىكتەن ايىرىلدى. ونىڭ قىزمەتىنە تىيىم سالىنىپ وتىر. ونىڭ باسىنا كەشەگى جاعداي قايتا ورنادى. بالكىم, ەندى بۇرىنعىدان دا قيىنداي تۇسەتىن شىعار. ولار وزدەرىنىڭ بەت-پەردەسىن اشىپ كورسەتتى. ولاردىڭ ەندى بيلىككە قايتا كەلۋى كۇماندى. ارينە, ولار بۇل جاعدايمەن كەلىسپەيدى. اتىسادى, شابىسادى.
ۋاقىتشا بيلىك تە مۇنى كورىپ, ءبىلىپ وتىر. تىيىم سالۋمەن شەكتەلمەي, ولار «مۇسىلمان باۋىرلار» ورنىقتىرىپ ۇلگەرگەن نارسەلەردى جويۋعا كۇش سالاتىنى انىق. ارناۋلى قۇرىلعان كونستيتۋتسيالىق كوميتەت الدىمەن ولاردىڭ نەگىزىنە اينالعان جاڭا كونستيتۋتسيانى وزگەرتىپ, قوعامدى قايتا قۇرۋدى قولعا الار. بۇل وڭايعا تۇسپەيدى. ايتەۋىر سوڭعى ۋاقىتتا مىسىر حالقىنىڭ ءبىر قيىندىقتان ەكىنشى قيىندىققا ۇشىراپ وتىرعانى دا داۋسىز.
ماماديار جاقىپ,
«ەگەمەن قازاقستان».
