قوعام • 14 مامىر، 2020

اۋىلدى قولداۋ – ارىدەن ويلاۋ

79 رەت كورسەتىلدى

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ توتەنشە جاعداي رەجىمىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ قورىتىندى وتىرىسىندا سويلەگەن سوزىندە اۋىل شارۋاشىلىعىن قولداۋ ىسىنە ايرىقشا ءمان بەرىلدى.

سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار، «ەQ»

«ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ – مەملەكەت قاۋىپسىزدىگىنىڭ باستى مىندەتى. مۇنى قالىپتاسقان احۋال انىق اڭعارتتى. سوندىقتان ءبىز اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا بارىنشا قولداۋ كورسەتە بەرەمىز»، دەدى پرەزيدەنت.

راس، اۋىل شارۋاشىلىعىن قولداۋ ىسىنە بۇرىننان ءمان بەرىلىپ كەلەدى. بىراق ەل پرەزيدەنتىنىڭ بۇل جولعى سوزىندە بىرقاتار تىڭ باستامالار كوتەرىلدى. قانداي باس­تامالار؟ سوعان كەلەيىك:

ء«بىز الدىن الا ساتىپ الۋ شارالارىن قولعا الدىق. بۇعان قوسىمشا وففتەيك-كەلىسىم-شارتتارىن ەنگىزىپ، «قازاگرو» نەسيەسى بويىنشا قارىزدى قايتا قۇرىلىمدايمىز. وسى ارقىلى قارجىلاندىرۋ مۇمكىندىگىن كەڭەيتەمىز.  قازاقستاندا 1 ميلليون 700 مىڭداي جەكە قوسالقى شارۋاشىلىق بار. بىراق ولاردىڭ ءونىمى ساۋدا ورىندارى ارقىلى رەسمي تۇردە ساتىلمايدى جانە وڭدەۋ كاسىپورىندارىنا جەتكىزىلمەيدى. مەملەكەتكە بۇدان سالىق ءتۇسىپ جاتقان جوق. وندا جۇمىس ىستەيتىندەر الەۋمەتتىك تۇرعىدان قورعالماعان»، دەدى پرەزيدەنت.

بۇل جەردە مەملەكەت باسشىسى اۋىلدا تۇراتىن قاراپايىم حالىقتى، وزدەرىنىڭ ءۇي قاسىنداعى قوسالقى شارۋاشىلىقتارىنا، ياعني قولىنداعى ونشاقتى ءىرى قارا، قىرىق-ەلۋ قويىنا سۇيەنىپ تىرلىك كەشىپ جاتقان قالىڭ بۇقارا كوپشىلىكتى ايتىپ وتىر. ساياساتتىڭ ەندىگى ءبىر ارناسى سولاردىڭ جاعدايىن جاقسارتۋ ماسەلەسىنە قاراي بەت بۇرادى.

1

كوللاجدى جاساعان قونىسبپاي شەجىمباي، EQ

ايتا كەتۋ كەرەك، اۋىلداعى ءۇي قاسىنداعى جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتار جاعدايىن جاقسارتۋعا وسى ۋاقىتقا دەيىن دۇرىس كوڭىل بولىنە قويعان جوق. مەملەكەتتىڭ قارجىلاي قولداۋى كوبىنەسە ءىرى شارۋاشىلىق قۇرىلىمدارىنا – اكتسيونەرلىك قوعامدار مەن جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىكتەرگە كورسە­تىلىپ كەلدى. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن­داعى سۋبسيديالار دا سولاردىڭ ەنشىسىنە ءتيىپ وتىردى. سوعان قاراماستان بۇل ءىرى قۇرىلىمدار ايتارلىقتاي دامىپ كەتە المادى. اسىرەسە مال شارۋاشىلىعىندا وسىلاي بولدى. مالدىڭ باسىم بولىگى، اتاپ ايتقاندا 70-80 پايىزى بۇرىنعىداي ءۇي قاسىنداعى جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتاردىڭ قولىندا تۇر.

قالا بازارلارىن ءالى كۇنگە دەيىن ەتپەن قامتىپ كەلە جاتقان، قالا حالقىنىڭ قىستىق سوعى­مىن ازىرلەپ بەرىپ، قۇرت-ىرىمشىك جىبەرىپ وتىرعان دا سولار. مىنە، قوسالقى شارۋاشىلىقتاردى مەملەكەتتىك قولداۋعا كەلگەندە «ولار ۇيىمداسپاعان شارۋا­شىلىقتار عوي، مەملەكەتتىڭ ەسەبىندە دە جوق دۇنيە، ولارعا قالاي قولداۋ كورسەتپەكپىز؟» دەگەندەي ءجۇردىم-باردىم اڭگى­مەلەر ايتىلىپ، شىعارىپ سالما جاۋاپتار بەرىلەتىن.

راس، وسىدان ءۇش-ءتورت جىل بۇرىن جەكە قوسالقى شارۋاشى­لىقتاردى دامىتۋ ماقساتىندا اۋىل شارۋاشىلىعىن كووپەرا­تيۆتەندىرۋ ءىسى قولعا الىنعان ەدى. مۇنداعى ماقسات قوسالقى شارۋاشىلىقتاردىڭ باسىن بىرىكتىرۋ، ياعني ءبىر اۋىلداعى بىرنەشە ءۇيدىڭ باسىن قوسىپ، نەعۇرلىم ىرىلەنگەن كووپەراتيۆتەر قۇرىپ، مەملەكەتتىڭ قارجىلاي قولداۋىن سول كووپەراتيۆتەر ارقىلى جەتكىزۋ بولدى. بىراق وسى ءىستىڭ ءوزى سيىرقۇيىمشاقتانىپ كەتتى.

ەندى پرەزيدەنت وسى ءىستى جاڭا قىرىنان قولعا العاندى ءجون كورگەن سەكىلدى. سونىڭ ءبىر جولى – جوعارىدا مەملەكەت باسشى­­سىنىڭ سوزىندە ايتى­لىپ كەتكەندەي «وففتەيك-كەلىسىمشارت ەنگىزىپ، «قازاگرو» نەسيەسى بو­­يىنشا قارىزدى قايتا قۇرىلىم­داۋ جانە وسى ارقىلى قارجى­لان­دىرۋ مۇمكىندىگىن كەڭەيتۋ.

وففتەيك-كەلىسىمشارتى ۇزاق مەرزىمگە جاسالادى. تاراپتاردىڭ ءبىر جاعى ەكىنشى جاق شىعاراتىن ءونىمدى ۇزاق مەرزىم بويى ساتىپ الۋعا كەلىسىمشارت ارقىلى ۋادە بەرەدى. بۇل جاعداي ەكىنشى جاقتىڭ ءونىمدى شىعارۋعا دەگەن قۇلشىنىسىن ارتتىرادى جانە كۇنى ەرتەڭ مۇنىڭ ارتى قالاي بولىپ كەتەدى ەكەن دەپ قوبالجىماي، باتىل قيمىلداۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. تۇراقتىلىعى مەن سەنىم­دىلىگىنە بايلانىستى وففتەيك-كەلىسىمشارت ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردەن كرەديت الۋ ءۇشىن كەپىلدىك رەتىندە دە ۇسىنىلۋى مۇمكىن. سەبەبى بانكتەر وعان سەنىممەن قارايدى.

ەلىمىزدىڭ اگرارلىق سەكتورىندا وسى ۋاقىتقا دەيىن وففتەيك-كەلىسىمشارتتارى جاسالعان ەمەس. ول وسىدان بىرەر جىل بۇرىن ماشينا جاساۋ سالاسىندا قولعا الىنا باستادى. ەندى اۋىل شا­رۋا­شىلىعىنا دا ەنگىزىلەتىنى پرە­زيدەنت ءسوزى ارقىلى ءمالىم بولىپ وتىر.

ەكىنشىدەن، مەملەكەت باسشىسى: «ۇكىمەتكە «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى­مەن بىرلەسىپ، اۋىلداعى كووپەرا­تسيالىق جەلىنى دامىتۋ ءۇشىن «ەگىس القابىنان – دۇكەن سورەسىنە دەيىن» اتتى پيلوتتىق جوبانى بىرنەشە وڭىردە باستاۋدى تاپسىرامىن. سودان كەيىن ونىڭ اۋقىمىن كەڭەيتىپ، 2021 جىلدىڭ ورتاسىنا قاراي تولىققاندى باعدارلاما ازىرلەۋگە بولادى. وسى باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە «قازاگرو» ارقىلى جىلدىق مولشەرلەمەسى 6 پا­يىز بولاتىن جەڭىلدەتىلگەن شاعىن نەسيە بەرىلەدى»، دەپ ۇساق شارۋا­شىلىقتاردىڭ وندىرەتىن ونىم­دەرىن ساتىپ الۋ، ولاردى وڭدەپ، دايىن تاۋارعا اينالدىرۋ جانە تۇتىنۋشىلارعا دەيىن جەتكىزۋ ءىسى كەشەندى تۇردە قولعا الىناتىنىن اڭعارتتى. ارينە اگروونەركاسىپ كەشەنى ءۇشىن مۇنىڭ دا تىڭ شارۋا ەكەندىگى انىق. ەندەشە جوبا قالاي جۇزەگە اساتىنىن انىق­تاۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن وسى ءىستى قولعا الاتىن بيزنەس بىرلەستىگى «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ باسقارما توراعاسى ابىلاي مىرزاحمەتوۆتىڭ سوزىنە نازار سالايىق:

«توتەنشە جاعداي رەجىمىن قامتا­ماسىز ەتۋ جونىندەگى مەملە­كە­ت­تىك كوميسسيانىڭ قورىتىندى وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەت پەن «اتامەكەن» ۇلتتىق پالاتاسىنا بىرنەشە وڭىردە «ەگىس القابىنان – دۇكەن سورەسىنە دەيىن» پيلوتتىق جوباسىن ىسكە اسىرۋدى، وسى ءۇشىن اۋىلدان باس­تالاتىن كووپەراتسيالىق تىزبەكتى قۇرۋدى تاپسىردى. مۇنى ءبىز تۇرعىن حالقىمەن قوسا ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىعاندار سانى كوپ ءىرى جانە تىعىز شوعىرلانعان وڭىرلەردەن باستاۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. بۇلار – الماتى، تۇركىستان جانە جامبىل وبلىس­تارى. كۇزگە دەيىن وسى وڭىرلەردە پيلوتتىق جوبا اياسىندا جىلدىق مولشەرلەمەسى 6 پايىز بولاتىن شاعىن نەسيەلەندىرۋ ءىسى جۇرگىزىلمەك».

ا.مىرزاحمەتوۆ ايتقانداي، وسى ۋاقىتقا دەيىن اۋىل تۇر­عىندارىن نەسيەلەۋدىڭ باستى پروبلەماسى ولاردىڭ قولىندا كەپىلگە سالار م ۇلىكتىڭ بولماۋى­نان تۋىندادى. مىنە، سول سەبەپ ۇزاق مەرزىمگە بەرىلەتىن ارزان قاراجات ءۇي شارۋاشىلىقتارى ءۇشىن قولجەتىمسىز بولىپ كەلدى. ەندى بۇل ماسەلە مەملەكەتتىڭ كەپىلدەندىرۋى ارقىلى شەشىلەتىن بولادى.

سونىمەن قاتار بۇل باعدار­لاما ۇساق شارۋاشى­لىقتار وندىرەتىن ونىمدەردى ەكونومي­كالىق اينا­لىمعا ەنگىزۋ ءۇشىن جەڭىلدىك­پەن قارجىلاندىرۋمەن قاتار، شارۋا­لاردى وقىتۋدى، كووپەرا­تسيا ارقىلى جاڭا تەحنيكا مەن تۇقىم ساتىپ الۋلارىنا جاع­داي تۋعىزۋدى، ەڭ باستىسى – وندىر­گەن ونىمدەرىن وتكىزۋ ءىسىن ۇيىم­داستىرۋدى كوزدەيدى. جەكە شارۋا­شىلىقتار ءونىمىن وتكىزۋ رىنوك­تارىنا جەتكىزە الاتىنداي بولۋى ءۇشىن ءىرى بولشەك ساۋ­دا جەلى­لەرىنىڭ ستاندارتتارى زەرتتە­لىپ، ورتاق ستاندارتتار ازىرلەنەدى، باسقا دا جۇمىستار جۇرگىزىلەدى.

كورىپ وتىرعانىمىزداي، اۋىل شارۋاشىلىعىن قول­داۋ­عا قاتىس­تى بىرقاتار تىڭ يدەيا­نىڭ قول­عا الىناتىندىعى ءمالىم بولىپ وتىر. ارينە ىرگەلى شارۋا­­شىلىقتاردى قولداۋ دا بۇرىن­عىداي جالعاسا بەرەر. تۇپتەپ كەلگەندە، مۇنىڭ ءبارى 2 ميلليونعا جۋىق اۋىل حال­قىنىڭ تابىسىن كوبەيتۋگە، وتان­دىق اگرارلىق سەكتور كاسىپ­ورىن­دارىنىڭ جۇك­تەمەسىن 53 پايىزدان 70 پا­يىز­عا دەيىن ارتتىرۋعا جانە الەۋ­مەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ يمپورتىن ازايتۋعا مۇمكىندىك تۋعىزاتىنى انىق.

سوڭعى جاڭالىقتار

انتيبيوتيك كەرى اسەر ەتۋى مۇمكىن

مەديتسينا • بۇگىن، 06:57

COVID-19: كۇرەس شارالارىنا قارجى ءبولىندى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 06:45

بەيقامدىقتان ارىلار ەمەس

قوعام • بۇگىن، 06:39

ءوندىرىس كولەمىن 5 ەسەگە ارتتىردى

تەحنولوگيا • بۇگىن، 06:36

ساقتىقتا قورلىق جوق

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 06:30

تۇركىستان جاسىل قالاعا اينالۋدا

وڭتۇستىك قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار