ءار قازاقتى اعايىنداي كورىپ, ەش ۋاقىتتا وكپە ايتپاي, ەلىنىڭ, حالقىنىڭ كوپ جىل تالاي اۋىرتپالىعىن قارا نارداي كوتەرىپ كەلە جاتقان قۋانىش سۇلتان ۇلى – ەرەكشە تۇلعا.
ءار زاماننىڭ وزىنە لايىق بەلگىلى ازاماتتارى بولادى. بىراق ۋاقىت وتە كورەگەندىلىگى مەن كوسەمدىگىنە ساي ءبىلىمدى ادامدار عانا وزگەرىستەر مەن قيىنشىلىقتارعا قايىسپاي, زامان تالابىنان قالىسپاي قازاقستانىمىزدىڭ تاريحي جولداعى ۇلى كوشىنىڭ ۇنەمى العى لەگىندە قالادى.
سۇراعىنان گورى ۇرانى باسىمىراق بەسجىلدىقتاردىڭ, توقىراۋ مەن قايتا قۇرۋ كەزىندە دە ابىرويىن جوعارى ۇستاي بىلگەن قۋانىش سۇلتان ۇلى حالقىمىز ەگەمەندىككە جەتىپ, كوك تۋىمىزدىڭ تۇراقتى تۇعىرىندا جەلبىرەۋىنە دە ەلباسىنىڭ جانىندا تالاي اسا جاۋاپتى لاۋازىمدى قىزمەتتەردە بولىپ, ىرگەلى ءىس تىندىرىپ, قوماقتى ۇلەس قوستى. ەلباسىمىزدىڭ ۇزەڭگىلەس سەنىمدى سەرىگىنىڭ ەڭ باستى قاسيەتتەرى – كەرەمەت ەڭبەكقورلىعى مەن مەيلىنشە ادالدىعى, جوعارى ازاماتتىعى جانە تەرەڭ بىلىمدارلىعى دەر ەدىم.
ءار ادامنىڭ ءوز تاعدىرى, ءوز ءومىر جولى بار. جارتى عاسىرلىق ەڭبەك جولىندا تاماشا ادامدارمەن كەزدەسىپ, تانىسىپ, تانىستىعىمىز جالعاسىپ, قىزمەتتەس بولىپ, ادامي قاسيەتتەرىمەن, ادالدىعىمەن, ادامگەرشىلىگىمەن ەرەكشەلەنەتىن جاندارعا جاقىن جۇرگەنىم مەن ءۇشىن ۇلكەن ءومىر مەكتەبى بولدى.
جاسىمىز قارايلاس بولسا دا, قۋانىش سۇلتان ۇلىنىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولدارى, كورگەن-بىلگەنى, تابيعات بەرگەن تاماشا مىنەزى تالاي ادامعا, ونىڭ ىشىندە مەن ءۇشىن ۇلگى.
قۋانىش اعامىز كەزىندە جاستاردىڭ ءبىلىم الىپ, ەڭبەك ەتىپ, ەلىن, حالقىن ءسۇيىپ, دۇرىس ءومىر سۇرۋىنە باعىت-باعدار بەرىپ, باسشىلىق ەتكەن كومسومول جۇمىسىن باسقارعان كەزىندە-اق ۇلكەن بولاشاعى بار, تەگەۋرىندى, ۇيىمداستىرعىش, قابىلەتتى قاسيەتتەرىن كورسەتە بىلگەن-ءدى. كەزىندە پارتيا جۇمىسىندا دا قازاقستان ورتالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ مادەنيەت ءبولىمىنىڭ, ودان كەيىن ۇيىمداستىرۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى بولۋى اسا ۇلكەن لاۋازىم, جاۋاپكەرشىلىك ەدى. سول جىلدارى تالاي ازاماتتى سىناعان تاريحي كەزەڭدەردەن دە حالقىنىڭ ادال ۇلى, سانالى ساياساتكەرى, بەدەلدى باسشى ەكەنىن كورسەتىپ, ەڭسەسى جوعارى بولدى.
سەكسەنىنشى جىلداردىڭ اياعىندا, توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا قاراعاندى وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسى, قازاقستان ورتالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ناسيحات ءبولىمىنىڭ باسشىسى بولىپ قىزمەت ەتتى.
ءومىر جولىنداعى بەلگىلى بەلەستەردەن ابدەن شىڭدالىپ شىققان قۋانىش سۇلتان ۇلى ەگەمەندىگىمىزدىڭ اسا اۋىر ەلەڭ-الاڭىندا ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ سەنىمدى سەرىگىنىڭ ءبىرى بولدى. قازاقتا «كوز كورگەن» دەگەن تەرەڭ ماعىنالى ءسوز بار. قۋانىش سۇلتان ۇلى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىن ەرتە ءتۇسىنىپ, كەيبىر كۇردەلى كەزەڭدەردە دە ەلباسىنىڭ كوڭىلىنەن شىققان ازامات بولدى. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا پارلامەنت توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, مينيستر, ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتتەرىن ابىرويمەن اتقاردى. 1991 جىلدىڭ تامىزىندا پرەزيدەنت جارلىعىمەن ءباسپاسوز جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى مينيسترلىگى قۇرىلىپ, قۋانىش سۇلتان ۇلى تۇڭعىش مينيستر لاۋازىمىنا تاعايىندالدى. بۇل كەز – جاڭا مەملەكەت قۇرىلىسىنىڭ العىشارتتارى جوبالانىپ جاتقان ساياسي قاربالاس شاق بولاتىن.
وسىنداي جاعدايدا جاڭادان قۇرىلعان مينيسترلىكتىڭ الدىندا كەزەك كۇتتىرمەيتىن وتە كۇردەلى مىندەتتەر تۇردى. قىسقا مەرزىمدە مينيسترلىك قازاقستانداعى ساياسي, ەكونوميكالىق, قوعامدىق احۋالدار مەن قۇبىلىستارعا جان-جاقتى تالداۋ ساراپتامالارىن جاساپ, ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتىنە تاپسىرىپ تۇرۋدى جولعا قويدى. ول كەزدە بۇگىنگىدەي داريا بولىپ تولاسسىز تولقىنمەن اعىلىپ, توگىلىپ جاتقان اقپارات, عالامتور جوق بولاتىن. قۋانىش سۇلتان ۇلىنىڭ باسشىلىعىمەن ەڭ العاشقى «بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى تۋرالى» زاڭ جوباسى ازىرلەندى.
قازىرگى قازاقستانىمىزدىڭ دۇنيە جۇزىنە تانىلعان, وزىق ەلىدەردە وقىپ, تاربيە العان ونەر ساڭلاقتارى ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى بولعان كەزدەگى قۋانىش اعامىز باسقارعان مادەنيەت سالاسىنىڭ ءبىر كورىنىسى. بۇگىندە ەلىمىزدى الەمگە تانىتىپ جۇرگەن مايرا مۇحامەدقىزى, ايمان مۇساحودجاەۆا, مارات بيسەنعاليەۆ, جانيا اۋباكىروۆا سىندى مايتالماندار سول جىلداردا مادەنيەت سالاسىن باسقارۋدا جاسالعان قامقورلىقتىڭ ناتيجەسى.
1994-1995 جىلدارى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جوعارعى كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولعان قۋانىش اعامىزدىڭ شەبەر ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىنىڭ ارقاسىندا بۇرىندارى جوعارعى كەڭەس قابىرعاسىندا بىرنەشە ايلاپ جاتىپ قالاتىن زاڭ جوبالارىن نىعايتىپ, ولاردى دەر ۋاقىتىندا قابىلداۋ جولعا قويىلدى.
1995 جىلى سول كەزدەگى قازاقستاننىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ باسشىلىعىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنداعى ەلشىسى بولىپ باردى. سول جىلدارى, 2001 جىلعا دەيىن, قىتاي ەلىمەن قاتار موڭعوليا, كورەي حالىق دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسى جانە ۆەتنام ەلدەرىندەگى ەلشىلىك ىستەرىن قوسا اتقاردى. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ العاشقى جىلدارى سىرتقى ساياساتتى جۇزەگە اسىراتىن نەگىزگى تۇلعا ديپلوماتتار بولعاندىقتان, مەملەكەت باسشىسى, رەسپۋبليكانىڭ كاسىبي ديپلوماتياسىن جاساقتاۋ ماسەلەسىنە ايرىقشا ءمان بەردى. سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسىن حالىقارالىق قاتىناستار سالاسىنىڭ ماماندارىمەن جەدەل تۇردە قامتاماسىز ەتۋ, جۇمىستىڭ ءتيىستى ۋچاسكەسىنە باسشىلار ىرىكتەۋ قاجەتتىلىگى تۋىندادى. ەڭ قيىنى ول كەزدە قازاقستاندا ديپلوماتتار دايارلايتىن بىردە-ءبىر مامانداندىرىلعان وقۋ ورنى جوقتىڭ قاسىندا ەدى.
العاشقىلاردىڭ قاتارىندا بولىپ قۋانىش سۇلتان ۇلى قازاقستاننىڭ قىتاي ەلىندەگى ەلشىسى بولۋى, ءبىزدىڭ كورشىلەس ۇلكەن ەلمەن قارىم-قاتىناسىمىزدىڭ, ەكونوميكالىق بايلانىسىمىزدىڭ دۇرىس باعىتتا نىعايۋىنا سەپتىگىن تيگىزدى.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءوز سوزىندە «كورشىنى قۇداي بەرەدى دەگەن بار» دەپ ءجيى ايتىپ وتىرادى. ەلباسىمىز قوس مەملەكەت اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ورنىقتىرۋ ءۇشىن قۋانىش سۇلتان ۇلىنا جاي عانا لاۋازىمدى قىزمەت ۇسىنباي, قىتايمەن جاڭا داۋىردە جاڭا قاتىناس قاجەتتىلىگىن, ونىمەن تاتۋ كورشىلىك, ءوزارا ساۋدا-ەكونوميكالىق, ارىپتەستىك قارىم-قاتىناس قالىپتاستىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ايتىپ, ەكى مەملەكەت اراسىندا شەكارالىق كەلىسىمگە قول جەتكىزۋ ماقساتىندا قىزمەت ەتۋگە سەنىم ءبىلدىردى.
قىتايدا ەلشى بولعان التى جىل قۋانىش سۇلتان ۇلى ءومىربايانىنىڭ ايرىقشا بەتتەرى دەۋگە بولادى. ويتكەنى ءوزى ءۇشىن بۇرىن بولجاي الماعان جاڭا الەم اشىلدى. الىپ ەكى كورشىمىزدىڭ ءبىرى سانالاتىن قىتاي ەلىندە قازاقستاننىڭ ەلشىسى قىزمەتىن اتقارىپ, قازاق ەلىنىڭ تاتۋ كورشىلىك ساياساتىن دامىتتى. ەڭ باستىسى, ەكى ەلدىڭ شەكارالىق كەلىسىمىنە قۋانىش سۇلتان ۇلى ەلشى بولعان تۇستا قول قويىلدى. قىتايمەن تاتۋ كورشىلىك ساياساتتى قالىپتاستىرۋدا, تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ تۇعىرىن بيىكتەتۋگە ادال قىزمەت ەتتى.
2001-2011 جىلدارى قۋانىش سۇلتان ۇلى پارلامەنت سەناتىنىن دەپۋتاتى, الەۋمەتتىك جانە مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى, كەيىن حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولعان جىلدارى دا تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قارقىندى دامۋى جولىندا ەڭ الدىمەن اتا زاڭدا جازىلعان باپتارعا سۇيەنە وتىرىپ, مەملەكەتتىك قۇرىلىستىڭ نەگىزىن قالايتىن اسا ماڭىزدى قۇجاتتار قابىلداۋدا سىڭىرگەن ەڭبەگى وراسان.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ V جانە VI شاقىرىلىمىنىڭ دەپۋتاتى, حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ مۇشەسى.
2012 جىلدان باستاپ قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى ادام قۇقىعى جونىندەگى كوميسسيانىڭ توراعاسى, 2013 جىلدان بەرى باس پروكۋراتۋرا قوعامدىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ سەناتورلار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى, كوپتەگەن حالىقارالىق ۇيىمنىڭ مۇشەسى.
مول تاجىريبەسىمەن, ەرەكشە قابىلەتىمەن ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق دارەجەدەگى مۇددەسىن قورعاۋعا ۇلەس قوسىپ كەلەدى. ەڭبەگىنە ساي قۋانىش سۇلتان ۇلى كوپتەگەن مەملەكەتتىك ناگرادالارمەن (ەڭبەك قىزىل تۋ, «پاراسات», ەكىنشى دارەجەلى «بارىس» وردەندەرىمەن, مەدالدارىمەن) ماراپاتتالعان, «قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى», «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ديپلوماتيالىق قىزمەتىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قىزمەتكەرى», «الماتى وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى» اتاقتارىنىڭ يەگەرى. ساياسي عىلىمدار دوكتورى, پرەزيدەنت جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىنىڭ پروفەسسورى, ساياسي عىلىمدار اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى.
قۋانىش سۇلتان ۇلىمەن ءبىر كوميتەتتە جۇمىس جاساپ, كوپتەگەن ماسەلەنى تەرەڭ بىلەتىن, اسىقپاي, مۇقيات, تالداپ قارايتىن, تەگەۋرىندى, ۇستانىمدى مىنەزىنە قۇرمەتپەن قاراپ, ءتانتى بولىپ كەلەمىز.
قۋانىش سۇلتان ۇلىنىڭ قازاقستاندىق پارلامەنتاريزمدى دامىتۋ مەن Nur Otan پارتياسىندا اتقارىپ كەلە جاتقان ىستەرى مەن ەڭبەگى جوعارىدا ءوزى جازعانداي بولەك ءبىر ماقالاعا لايىق.
پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ تاۋەلسىز قازاقستانىمىزدىڭ دامۋ جولىنداعى جاڭا باعىت-باعدارلامالارىنىڭ جۇزەگە اسۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان ەڭ بەدەلدى, تاجىريبەلى ازاماتتاردىڭ ءبىرى.
«جولى بولار جىگىتتىڭ جاقسى كەلەر قاسىنا» دەگەندەي تالاي جولى بولعان ازاماتتار قۋانىش اعامىزدىڭ جانىندا ءجۇرىپ قالىپتاسقانى, ۇستاز تۇتىپ, سىرتىنان ماقتانىشپەن قاراپ جۇرگەنى ءسوزسىز.
ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ شاڭىراعىمىزدا بولىپ, سىيلاسىپ جۇرگەندىكتەن اعامىزدىڭ جارى بەيبىت جەڭگەمىزدىڭ (تاتەمىزدىڭ) اق جارقىن, كەڭ پەيىل, پاراساتتى جۇزىنەن ۇنەمى ۇلكەن ۇلاعاتتىلىق پەن ايەل جانىنا ءتان سىپايىلىقتى, ادەمىلىكتى كورەمىز. اعامىز بەن بەيبىت جەڭگەمىز دۇنيەگە ءۇش قىز, ەكى ۇل اكەلگەن.
قۋانىش سۇلتان ۇلىنىڭ, وتباسىنىڭ, ءومىر جولىندا جەتكەن جەتىستىكتەرى مەن جۇرگەن ورتاداعى ەرەكشەلىكتەرىن اعامىزدىڭ كەزەكتى مەرەيلى جاسقا تولۋى قارساڭىندا قۋانا ەسكە الىپ:
قادامىڭىز ومىردە اتتاپ
باسقان,
قاسيەت بويعا سىڭگەن بالا
جاستان,
كەلەدى تورگە تارتىپ,
ورگە سۇيرەپ,
وزگەرمەگەي سول باقىت
قالىپتاسقان,
دەپ تىلەك بىلدىرەمىز!
باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆ,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, رەسپۋبليكالىق «ارداگەرلەر ۇيىمى» ورتالىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى
