ساياسات • 09 مامىر، 2020

«ارداگەرلەر تۋرالى» زاڭنان نە كۇتەمىز؟

29 رەت كورسەتىلدى

ەجەلدەن جاسى ۇلكەن ادامدى سىيلاۋ، قاريالارعا قۇرمەتپەن قاراۋ قاستەرلى اتا ءداستۇرىمىز رەتىندە جالعاسىپ كەلە جات­قان ەلىمىزدە، اسىرەسە ەكىنشى دۇنيە­­جۇزىلىك سوعىسقا قاتىسىپ، قان مايدان­نان امان ورالعان ارداگەرلەرگە با­­رىنشا الەۋمەتتىك قولداۋ كورسە­­تىلۋدە. ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسقان جانە مۇگەدەگى مارتە­بەلەرىنە يە مايدانگەرلەردىڭ بارلىق ماسەلەسى «ار­داگەرلەر تۋرالى» زاڭدى قابىلداماي-اق وڭىنان شەشىلگەن دەپ ايتۋعا بولادى.

سۋرەت «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» ارحيۆىنەن الىندى

ويتكەنى تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ فاشيستىك باس­قىنشىلاردان ەل بوستاندىعىن قور­عاپ قالعان جەڭىمپاز ۇرپاقتىڭ وشپەس ەرلىگىن ەشقاشان ۇمىتۋعا بولماي­تىن­دىعىن ءاردايىم قاداي ايتىپ، سوعىس ارداگەرلەرىنە قولدان كەلگەنىنشە قام­قورلىق جاساۋ مىندەتىن قويعانى ءمالىم. وسى ماقساتپەن « ۇلى وتان سوعىسىنىڭ قاتىسۋشىلارى مەن مۇگەدەكتەرiنە جانە سولارعا تەڭەستiرiلگەن ادامدارعا بەرiلەتiن جەڭiلدiكتەر مەن ولاردى الەۋمەتتiك قورعاۋ تۋرالى» زاڭ قابىلدانعان.

بۇگىنگى مەملەكەت باسشىسى، مايدانگەر جازۋشىنىڭ ۇلى قاسىم-جومارت توقاەۆ تا ارداگەرلەر قاۋىمىن ايرىقشا ارداق تۇتاتىندىعى انىق. سونىڭ ايعا­عىن­داي، ەل پرەزيدەنتى بىلتىر كۇزدە پارلا­مەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى، «اردا­گەرلەر ۇيىمى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى باقتىقوجا ىز­مۇحام­بەتوۆتى قابىلداپ، ەكىنشى دۇنيە­جۇزىلىك سوعىستاعى جەڭىستىڭ 75 جىلدىق مەرەكەسىنە ازىرلىك بارىسىمەن تانىسىپ، اعا ۇرپاق وكىلدەرى كوپتەن كۇتىپ جۇرگەن «ارداگەرلەر تۋرالى» زاڭدى تياناقتى دايىنداۋدى تاپسىرعان بولاتىن.

«ارداگەرلەر تۋرالى» زاڭنىڭ العاش­قى جوباسىن پارلامەنتتىڭ ءبىر توپ دەپۋتاتى وسىدان 14 جىل بۇرىن ازىرلەگەن ەدى. الايدا ەلدەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايعا بايلانىستى بۇل زاڭ جوباسى كەيىنگە قالدىرىلىپ كەلگەن بولاتىن. ەندى، مىنە، پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ۇكىمەت دەپۋتاتتارمەن بىرلەسىپ ازىرلەگەن زاڭ جوباسىن پارلامەنتتىڭ قوس پالاتاسى دا قولداپ، مەملەكەت باسشىسى قول قويعاننان كەيىن زاڭ جاريالاندى.

بۇل زاڭنىڭ ماقساتى – قوسىمشا الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارىمەن قامتىلاتىن ارداگەرلەر ساناتىن ايقىنداۋ، سونىڭ ىشىندە قاي زاماندا بولسىن اسكەري انتىنا ادالدىق تانىتىپ، باسقا مەملەكەتتەردىڭ اۋماعىندا بولعان ۇرىس قيمىلدارىنا قاتىسىپ، باس­تارىن بايگەگە تىككەن ارداگەرلەرىمىزگە قولداۋ كورسەتۋ، سونداي-اق قولدانىستاعى زاڭناماداعى كەيبىر ولقى تۇستاردى تۇزەتۋ.

زاڭ ارقىلى ارداگەرلەردىڭ الەۋ­مەت­تىك تۇرعىدان قورعالاتىن 5 ساناتى اي­قىندالىپ وتىر. ولار – ۇلى وتان سوعى­سىنىڭ ارداگەرلەرى، باسقا مەم­لەكەتتەردiڭ اۋماعىندا بولعان ۇرىس قيمىلدارىنىڭ ارداگەرلەرى، جەڭىلدىكتەر مەن كەپىلدىكتەر بويىنشا ۇلى وتان سوعىسىنىڭ اردا­گەر­لەرىنە تەڭەستىرىلگەن ارداگەرلەر، ەڭ­بەك ارداگەرلەرى جانە وسى زاڭنىڭ كۇشى قولدانىلاتىن ادامداردىڭ باسقا ساناتتارى.

اۋعانستانداعى جانە باسقا دا مەم­لەكەتتەردىڭ اۋماعىنداعى ۇرىس قيمىل­دارىنا قاتىسقان اسكەري قىزمە­ت­شىلەر ۇرىس قيمىلدارىنىڭ ارداگەرلەرى ساناتىنا جاتقىزىلادى. وسىلايشا 1986 جىلى تاۋلى قاراباقتاعى ەتنوسارالىق جانجالدى رەتتەۋگە قاتىسقان 255 اسكەري قىزمەتشى، 1992 جىلدان 2001 جىلعا دەيىنگى كەزەڭدە تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنىڭ سىرتقى شەكاراسىنىڭ تاجىك-اۋعان ۋچاسكەسىن كۇزەتۋدە جاۋىن­گەرلىك مىندەت اتقارعان 9635 اسكەري قىزمەتشى، 2003 جىلى يراكتاعى حا­لىق­ارالىق بىتىمگەرشىلىك وپەراتسيالارىنا بىتىمگەرشى رەتىندە قاتىسقان 294 اسكە­ري قىزمەتشى العاش رەت الەۋمەتتىك جەڭىل­دىك­تەرمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. ولاردىڭ جالپى سانى – 10248 ادام.

اتاپ ايتساق، الداعى ۋاقىتتا ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسۋشىلار مەن ولارعا تەڭەستىرىلگەن ادامدارمەن قاتار، باسقا مەملەكەتتەردىڭ اۋماقتارىنداعى ۇرىس قيمىل­دارىنىڭ ارداگەرلەرىن دە كولىك جانە م ۇلىك سالىعىنان، سوتتاردا مەملەكەتتىك باج تو­لەۋدەن، ازاماتتىق حال اكتىلەرىن تىركەۋ كەزىندەگى تولەمنەن، نوتارياتتىق ءىس-ارەكەت­تەر جاساۋ جانە وزگە دە ارەكەتتەر جاساعان كەزدە مەملەكەتتىك باج تولەۋدەن بوساتۋ كوز­دەلىپ وتىر. سون­داي-اق ولارعا كۇنتىزبەلىك جىل ءۇشىن 882 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىن­دەگى ستاندارتتى سالىقتىق شەگەرىم قول­دانىلاتىن بولادى.

باسقا مەملەكەتتەردiڭ اۋماعىنداعى ۇرىس قيمىلدارى ارداگەرلەرىنىڭ جاڭادان ەنگىزىلگەن 4 ساناتىنا اي سايىن 4،8 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندە، ياعني 13 335 تەڭگە جاردەماقى تولەنەتىن بولادى.

بۇدان بولەك، 1988-1989 جىلدارى چەر­نوبىل اتوم ەلەكتر ستانساسىنداعى اپات­تىڭ زارداپتارىن جويۋعا قاتى­سۋشىلارعا اي سايىن­عى مەملەكەتتىك جاردەماقى ەكى ەسە كوبەي­­تىلىپ، 4،8 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مول­شەر­ىن­دە، ياعني 13 335 تەڭگە بولىپ بەلگىلەن­بەكشى.

سونداي-اق «سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى» اتاعىنا جانە ءۇش دارەجەلى «ەڭبەك داڭقى» وردەندەرىنە يە بولعان ادامدارعا بەرىلەتىن ارناۋلى مەملەكەتتىك جاردەماقى مولشەرى «كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى»، «حالىق قا­ھارمانى» «قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى» اتاقتارىن العان ادامداردىكىمەن تەڭەس­تىرىلىپ، 138،63 ايلىق ەسەپتىك كورسەت­كىش، ياعني 385 115 تەڭگە بولىپ بەلگىلەن­بەك­شى. بۇل ءادىل شەشىم دەپ ويلايمىز. سەبە­بى بۇعان دەيىن سوتسياليستىك ەڭ­بەك ەرلە­رى مەن ءۇش دارەجەلى «ەڭبەك داڭقى» وردەن­دەرىنىڭ تولىق يەگەرلەرى 9،60 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش، نەمەسە 26 668 تەڭگە مولشەرىندە عانا ارناۋ­لى مەملەكەتتىك جاردەماقى الىپ كەلدى. «Egemen Qazaqstan» گازەتىندە جازىلعانىنداي، ەردەن ەرد­ىڭ نەسى كەم؟!

ارينە زاڭدا ارداگەرلەردىڭ بارلىق توبىنىڭ مۇددەلەرى تولىق قامتىلدى دەۋ قيىن. بۇل رەتتە ۇكىمەت ونى، «كورپەسىنە قاراي كوسىلىپ» دەگەندەي، قازىرگى دۇنيە ءجۇزى مەن ءوز ەلىمىزدىڭ باسىنداعى قيىن-قىستاۋ كەزدەگى قول­دا بار قارجى مۇمكىندىگىنە قاراي قابىلداعاندىعىن ايتقان ءجون. ماسەلەن، زاڭ جوباسىندا ەڭبەك ارداگەرلەرى ساناتىنا سوتسياليستىك ەڭبەك ەرلەرى، ءۇش دارەجەلى «ەڭبەك داڭقى» وردەندەرىنىڭ يەگەرلەرى، «قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى» اتاعىنا يە بولعان ادامدار، ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىندا تىلداعى قاجىرلى ەڭبەگى مەن ءمىنسىز اسكەري قىزمەتى ءۇشىن بۇرىنعى كسرو وردەندەرىمەن جانە مەدالدارىمەن ناگرادتالعان ادامدار، 1941 جىلعى 22 ماۋسىم – 1945 جىلعى 9 مامىر ارالىعىندا كەمiندە التى اي جۇمىس iستەگەن جانە ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىندا تىلداعى قاجىرلى ەڭبەگi مەن مiنسiز اسكەري قىزمەتى ءۇشىن بۇرىنعى كسرو وردەندەرiمەن جانە مەدالدارىمەن ناگرادتالماعان ادامدار جاتقىزىلىپ وتىر. ال وزگە ەڭبەك ارداگەرلەرىنىڭ جانە تىلداعى قيىندىق پەن اۋىر ەڭبەكتىڭ ازابىن تارتقان «سوعىس بالالارىنىڭ» مارتەبەلەرىن ايقىنداۋ جونىندەگى كوپتەگەن وتىنىشتەردى قاراۋ ەرتەڭگى كۇننىڭ ەنشىسىنە قالدىرىلعان. بۇل جونىندە ءماجىلىس پەن سەنات دەپۋتاتتارى تاراپىنان دا زاڭ جوباسىن ازىرلەگەن ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ اتىنا ورىندى سىني ەسكەرت­پەلەر ايتىلدى. وسىعان وراي، اتال­عان مينيسترلىك باسشىلارى الداعى ۋاقىت­تا ءتيىستى ساراپتامالىق-تالداۋ جۇمىس­تارىن جۇرگىزىپ، زاڭنامانى ودان ءارى جەتىل­دىرۋ شارالارىن قابىلداۋعا ۋادە بەردى.

 

كارىباي مۇسىرمان،

پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى،
Nur Otan پارتياسى فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى

سوڭعى جاڭالىقتار

تۇركىستان جاسىل قالاعا اينالۋدا

وڭتۇستىك قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار