بىتىمگەرلىك – بەيبىتشىل ەلدىڭ باستى ميسسياسى

قازاقستان 2017-2018 جىلدارى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە تۇ­راق­ت­ى ەمەس مۇشەcى بولىپ ساي­لان­عانى بەلگىلى. سول كەزەڭدە ەلىمىز بىتىم­­گەرلىك باعىتتا كوپتەگەن اۋقىم­­دى جۇمىس اتقاردى. ەلىمىز­دىڭ بىتىم­گەرشىلىك سالاداعى بەل­سەندى ۇس­تانىمى قاۋىپسىزدىك كە­ڭەسى جانە ونداعى جۇمىس ورگان­­دارى تاراپىنان جوعارى باعا­لاندى.

وسى سالاداعى جۇمىستىڭ ماڭىز­دى باعىتى – قازاقستان­نىڭ بو­لىم­شەسىن بىتىمگەرلىك وپەراتسيا­لارىنا قاتىسۋ اياسىن كەڭەيتۋ. ارنايى ميس­سياعا جىبەرۋ بارى­سىندا بىتىم­گەرلەردىڭ قاۋىپسىز­دىگىن قامتا­ماسىز ەتۋ, كلي­مات پەن ەپيدە­ميالىق جاعداي ماسە­لە­لەرى ەسەپكە الىندى. بىرقا­تار بىتىمگەرلىك وپەراتسياسى­نا قازاق­ستاندىق اسكەري باقىلاۋ­شىلار مەن شتابتىق وفيتسەرلەردى جىبەرۋ كوزدەلگەن ەدى. وسى باعىت­تا اتقارىلعان جۇمىستىڭ ناتي­جە­سىندە ەلىمىزدىڭ ساربازدارى لي­ۆانداعى UNIFIL ميسسياسى ايا­سىندا بىتىمگەرلىك وپەراتسيالارىنا قاتىسۋعا مۇمكىندىك الدى.

ەستەرىڭىزگە سالساق, جەرورتا تەڭى­زىنىڭ جاعالاۋىنداعى الا­قان­داي ليۆان ىشكى-سىرتقى كۇش­تەردىڭ ىقپالىمەن قارۋلى شيەلەنىس­تەردەن كوز اشپاعان-دى. وسى­­عان بايلانىستى بۇۇ-نىڭ لي­­ۆانداعى ۋاقىتشا كۇشى 1978 جىلى ناۋرىزدا ليۆان ۇكىمە­تىنە ەلدەگى بيلىكتى قالپىنا كەلتى­رۋگە كومەكتەسۋ جانە وسى ە­لدەن يزرايل اسكەرلەرىنىڭ شىعا­رىلۋى ءۇشىن قۇرىلعان-دى. وسى­لايشا UNIFIL ميسسياسى ءوز جۇمىسىن باستادى.

بۇگىنگە دەيىن ليۆاندا بىتىم­گەر­­لىكپەن اينالىسۋ ماق­ساتىن­دا ەلىمىزدەن ءۇش مارتە ساربازدار اتتاندى. العاش رەت 2018 جىلى 120 جاۋىنگەر UNIFIL-ءدىڭ قۇرامىندا ليۆانداعى تى­نىش­تىقتى ساقتاۋ مىندەتىنە كىرىس­تى. بىلتىر ءۇشىنشى توپ جولعا شىق­تى. جالپى بۇل ميسسيادا 42 ەل­دەن كەلگەن 10 مىڭنان استام سارباز بورىشىن وتەيدى.

قورعانىس جانە گەوساياسي ما­سە­لەلەردى زەرتتەپ جۇرگەن امە­ري­كالىق ساراپشى ۋيلدەر الە­حاندرو سانچەستىڭ پىكىرىنشە, UNIFIL اياسىندا ليۆانعا جۇزدەن اسا سارباز جىبەرۋ كەيىنگى جىلدارى بۇل باعىتتاعى جۇمىستىڭ بەلسەندى اتقارىلىپ جاتقانىن كورسەتەدى.

«بۇۇ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, قازىرگى تاڭدا قازاقستاننىڭ 128 اسكەري قىزمەتكەرى بىتىمگەرلىك ميسسيالارىمەن اينالىسادى. ياعني وسى سالاعا ۇلەس قوسقان مەم­لەكەت­تەر اراسىندا 66-ورىندا تۇر. بۇۇ بىتىمگەرلىك ميسسيا­سىنا ەڭ كوپ ۇلەس قوسۋشى ەل – ەفيو­پياعا (6650 سارباز) قارا­عاندا الدەقايدا از. ايتسە دە قازاقستان – ورتالىق ازياداعى باسقا ەلدەرگە قاراعاندا بىتىمگەرشىلىك ميسسياسىندا كوپ قىزمەتكەرى بار مەملەكەت. ماسەلەن, قىرعىزستان نەبارى 12 ادام عانا جىبەرگەن. سوعان قاراماستان قازاق ساربازدارى UNIFIL اياسىنداعى ميسسيا­سىن ءساتتى ورىندادى دەۋگە تولىق نەگىز بار», دەيدى ۆاشينگتوندىق ساراپشى Egemen Qazaqstan گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا.

ۋ.سانچەستىڭ پايىمداۋىنشا, بۇۇ-نىڭ بىتىمگەرلىك ميسسياسىنا اتسالىسۋ جاھاندىق تۇراق­تى­لىقتى قامتاماسىز ەتۋگە, بەي­­بىت­شىلىك ورناتۋعا جانە ونى ساق­تاپ قالۋعا مۇمكىندىك بەرمەك.

«بۇل كەلىسسوزدەر ارقىلى عانا ەمەس, بىتىمگەرلىك ارقىلى دا بەي­بىتشىلىك ورناتاتىن مەملەكەت رەتىندە حالىقارالىق ارەنادا­عى قازاقستاننىڭ ءيميدجىن كوتەرە­دى. بۇعان قوسا, قازاق ساربازدارى قا­ۋىپتى ايماقتا تاجىريبەسىن شىڭ­­دايدى. مۇنداي شىنايى جات­­تى­عۋعا دايىندىق ارقىلى قول جەت­كىزۋ مۇمكىن ەمەس» دەيدى ۋ.سانچەس.

قازىر ليۆانداعى جاعداي تۇراقتى. قالىپتاسقان احۋال جەر­گىلىكتى بيلىك پەن ليۆان­داعى بۇۇ ۋاقىتشا كۇشتەرى قولباس­شى­لىعىنىڭ باقى­لاۋىندا. قازاق­ستاندىق 3-ءشى بىتىمگەرلىك روتاسىنىڭ كومان­ديرى, مايور جانىبەك نۇرلانوۆ­تىڭ ايتۋىن­شا, بىتىمگەرلىك بازاسىن­داعى جاعداي تۇراقتى. كورونا­ۆيرۋس پاندەمياسىنا بايلانىستى بازادا كارانتين ەنگىزىلگەن.

كومانديردىڭ سوزىنە سۇ­يەنسەك, ءبىزدىڭ بىتىمگەرلەردىڭ مو­رال­دىق-پسيحولوگيالىق جاع­­دايى جوعارى دەڭگەيدە. ولار بار­لىق قاۋىپسىزدىك شارالارىن قاتاڭ ۇستانا وتىرا, «كوگىلدىر سىزىق» بويىندا تۇراقتىلىقتى قام­تاماسىز ەتۋ ءۇشىن تاۋلىك بويى جەدەل قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋ سىن­دى ءوز مىندەتتەرىن ورىنداۋدى جال­عاستىرا بەرمەك.

بىتىمگەرشىلىك ميسسياسىنىڭ كۇن ءتارتىبى بەكىتىلگەن. اۋەلى روتا كومانديرى باقىلاۋ بارى­سىندا قاي جولمەن ءجۇرۋ قاجەتىن, قانداي نىساندارعا نازار اۋدارۋ كەرەكتىگىن تۇسىندىرەدى. سو­دان كەيىن ءار ءبولىم وزىنە تيە­سىلى نۇس­قاۋلىققا ساي ارەكەت ەتەدى. ادەتتە ءار ءبولىمنىڭ جارتىسى قا­زاق­ستاندىق, قالعانى ۇندى­ستان­دىق ساربازداردان قۇرالادى.

وزگە ەلدىڭ تابيعاتىنا بەيىم­دەلۋ, جازىلعان ءھام جازىل­ماعان زاڭدارىنان حاباردار بولۋ وڭاي شارۋا ەمەس. بىتىمگەر روتاسىنىڭ قۇرامىندا بورىشىن وتەپ جۇرگەن ەلدار قۇدايبەرگەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, باستاپقىدا ليۆانعا ۇيرەنۋ وڭايعا سوقپاعان.

«قازاقستاننىڭ كوپ بولىگى تەگىس, جازىق جەر. ال ليۆان نەگى­زىنەن تاۋلى ايماق سانالادى. مۇنداعى جولدار بىردە ورگە كوتەرىلسە, بىردە تومەن تۇسە­دى. ويلى-قىرلى. كەي جەرلەردە جول وتە تار. الايدا ءبىزدىڭ جۇر­­گىزۋشىلەرىمىز بۇعان ۇيرەنىپ كەتتى», دەيدى ە.قۇدايبەرگەنوۆ.

قازاقستاندىق بىتىمگەرلىك كونتين­گەنتى مودۋلدىك ۇلگىدەگى ەكى بىتىمگەرلىك بازادا ورنا­لاس­قانىن اتاپ وتكەن ءجون. كۇن­­دە­لىكتى جايلى جاعدايى قالىپ­تاس­قان. بۇۇ تاراپىنان قامتا­ماسىز ەتىلەتىن ءۇش مەزگىلدىك تاماق­تانۋ ۇيىمداستىرىلعان. دەنە شى­نىق­تىرۋمەن اينالىسۋ ءۇشىن جاب­دىقتالعان سپورت زالى بار. مىن­دەتتەردى ورىنداۋدان بوس ۋاقىت كەزىندە بىتىمگەرلەر فۋتبول, ۆولەيبول, شاحمات جانە بيليارد وينايدى. اركىم ءوز وتباسىمەن بەينەبايلانىس ارقىلى حابارلاسا الادى.

بىتىمگەرلىك كۇشتەر تۋرالى ماسەلەدە مىنانى ەسكەرگەن ءجون. ەلىمىزدىڭ ساربازدارى قاقتىعىس ءورتى كۇيىپ تۇرعان ايماقتارعا بارمايدى. ونداي وڭىرلەرگە بۇۇ-نىڭ «بىتىمگەرلىك الەۋەتىنىڭ دايىندىق جۇيەسىندە» ابدەن ىسىلعان اسكەر جىبەرىلەدى.

سونىمەن قاتار قازاقستاندىق ساربازداردى قاقتىعىسقا تولى ايماقتارعا جىبەرۋ جوسپاردا جوق. كەرىسىنشە, بىتىمگەرلىك روتاسىنىڭ الەۋەتىن ارتتىراتىن, الايدا داۋ-جانجالى از وڭىر­گە جىبەرۋ كوزدەلگەن. سەبەبى بىتىم­گەر­شىلىك وپەراتسياسىنىڭ قاۋىپتى تۇسى دا بار. ەڭ الدىمەن, مۇنداي ميسسيالاردىڭ قۇنى ادام ومىرىنە تەڭ كەلۋى مۇمكىن. ماسەلەن, 1995 جىلى تاجىكستاندا بىتىمگەرلىك توپتا بورىشىن وتەۋگە بارعان 17 قازاق ساربازى قازا تاپقان-دى. سونداي-اق 2003 جىلى يراكتا دا ءبىر جاۋىنگەرىمىز وپات بولدى.

«بىتىمگەرلىك ميسسياسى ادەتتە قايتا قاقتىعىس تۋىنداۋى مۇمكىن وڭىرلەرگە اتتانادى. كەز كەلگەن ساتتە احۋال شيەلە­نىسە ءتۇسۋى ابدەن مۇمكىن. بۇۇ دەرەك­تەرىنە سۇيەنسەك, بيىلدىڭ وزىن­دە ۇيىمنىڭ 22 بىتىمگەر قىزمەتكەرى قازا تاپقان. بىلتىر بۇۇ ميسسيا­سى 102 ادامنان ايرىلعان ەدى. سون­دىقتان بىتىمگەرشىلىك ميسسياسىندا جۇرگەن ساربازداردىڭ ومى­رىنە ءار ساتتە قاۋىپ ءتونىپ تۇ­رادى», دەيدى ۋ.سانچەس.

جالپى, قازاقستان اسكەرى بى­تىمگەرلىك ميسسيالارىنا بۇرىن­نان قاتىسىپ كەلەدى. م­ا­سەلەن, 2014 جىلدان باس­تاپ ەلى­­مىز­دىڭ 11 وفيتسەرى 12 اي بو­يى باتىس ساحارادا جانە كوت-د’يۆۋار رەس­­پۋب­ليكاسىندا بۇۇ ميس­سيا­لارىنا اتسالىسقانى بەلگىلى. تاجىك-اۋعان شەكاراسىن كۇ­زەت­كەن قازاقستاندىق سارباز­دار­­دىڭ ەسىمدەرى ەل جادىن­ان شىقپ­اي­دى. وسىلاردى سارالاي كەلە, قازاق­ستان اسكەرىن بىتىم­گەرشىلىك ميس­سيا­لارىندا تاجى­ريبەلى جاساق بولدى دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار.