بۇگىندە سول داۋىردەگى اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارلارىن وندىرۋشىلەردىڭ ورنىن نەگىزىنەن فەرمەرلەر مەن شارۋا قوجالىقتارى باستى. ولاردىڭ دەنى ينفراقۇرىلىمدىق جۇيەلەردەن قاشىقتا, جەلدىڭ ءوتى مەن جەردىڭ شەتىندە ورنالاسقان. ايتالىق اقتوبە وبلىسىندا 7500-دەن استام فەرمەر مەن شارۋا قوجالىعى تىركەلگەن. بۇل از كۇش ەمەس. اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى تۇرلەرىنىڭ 80 پايىزىن وندىرەتىن ۇساق جانە ورتاشا قۇرىلىمدار بۇگىندە وزدەرىنە قاجەتتى ماماندارعا ءزارۋ بولىپ وتىر.
ولاردى مامان تاپشىلىعىنان قۇتقارۋدىڭ باستى جولدارى قانداي بولماق؟ بۇرىنعىداي جولدامامەن جىبەرەتىن مامان جوق. سوندا نە ىستەۋ كەرەك؟ بۇل ءۇشىن بۇعان دەيىن اتالعان ماسەلەنى ارناۋلى نەمەسە جوعارى وقۋ ورنىن اياقتايتىن تۇلەك جانە جۇمىس بەرۋشى اراسىندا جاسالعان ۇشجاقتى كەلىسىمدەر ارقىلى شەشۋ جولدارى قاراستىرىلعان بولاتىن. مۇنداي ءتاسىل بەلگىلى ءبىر ۋاقىت ارالىعىندا ناتيجە بەردى. ايتسە دە سوڭعى كەزدە مۇنداي كەلىسىمشارتتاردىڭ دايىندالۋىنىڭ ارقاۋى بوساپ, ءتىنى تارقاتىلىپ كەتكەنى ايقىن سەزىلۋدە.
ەكىنشىدەن, ارناۋلى وقۋ ورىندارىن بىتىرگەن جاس مامانداردىڭ شالعايداعى شارۋا قوجالىقتارىنا بارعىسى كەلمەيتىنى دە تۇيىققا تىرەمەي قويمايدى. بۇگىنگى وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى وسى دەسەك شىندىقتان اۋىتقي قويماسپىز. سونىڭ سالدارىنان اۋدانداردا ءبىرىنشى كەزەكتە ۆەتەرينار, تراكتورشى-مەحانيزاتور جانە ساۋىنشى سەكىلدى قاراپايىم ماماندارعا دەگەن سۇرانىس وسە تۇسۋدە.
ارينە وبلىس ورتالىعىندا اتالعان ساناتتاعى مامانداردى ازىرلەيتىن كاسىپتىك ورتا ءبىلىم بەرەتىن وقۋ ورىندارى جەتكىلىكتى. بۇل ءىستىڭ باسىندا اقتوبە اۋىل شارۋاشىلىعى كوللەدجى تۇر. ولار نارىق سۇرانىسىنا ساي كادرلاردى ازىرلەمەيدى دەسەك ۇشقارىلىققا ۇرىنار ەدىك. ءوز دەڭگەيىندە وقىتىپ كەلەدى. ايتسە دە سوڭعى كەزدە اتالعان وقۋ ورىندارىنداعى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازا دەڭگەيىنىڭ تومەندەپ كەتكەنى, ونىڭ جۇتاڭدىعى قاجەتتى ىسكە قولبايلاۋ بولىپ جۇرگەنى جاسىرىن ەمەس.
سونىمەن بىرگە مۇندا بۇعان دەيىن قالىپتاسقان جۇمىس بەرۋشىلەرمەن قارىم-قاتىناس السىرەي باستاعانى دا بايقالادى. ەگەر اتالعان ءىس الداعى ۋاقىتتا جۇيەلى تۇردە قايتا جولعا قويىلاتىن بولسا, ءتيىستى ناتيجەلەرگە جەتۋگە جول اشىلارى انىق.
ايتەۋىر بۇل ماسەلە اقتوبە وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ نازارىندا ەكەنى كوڭىلگە ءبىر مەدەۋ. ياعني اتالعان باسقارمانىڭ شەشىمىنە سايكەس بىرنەشە جىل بۇرىن كەيبىر جۇمىسشى ماماندىقتاردى دۋالدى جۇيە بويىنشا وقىتۋ شارالارى قولعا الىنعان. بۇل ءتاسىل قىسقا مەرزىمگە ەسەپتەلگەن. ءبىلىم باسقارماسىنىڭ تەحنيكالىق كاسىبي ءبىلىم ءبولىمىنىڭ جەتەكشىسى ۆەنەرا شاۆكيلوۆانىڭ ايتۋىنشا, وقىتۋدىڭ مۇنداي جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگى جوعارى. ايتارلىقتاي كوپ قاراجات جۇمسالمايدى.
ونىڭ ايتۋىنشا, سالالىق كوللەدجدەردە ستۋدەنت-وقۋشىنىڭ ءبىر جىلدىق وقۋ اقىسىنا مەملەكەتتەن 350 مىڭ تەڭگە جۇمسالادى ەكەن. جارايدى, بۇل قاراجات ءوزىن ءوزى اقتاپ, قايتارىمىن بەرسە بۇعان ەشكىمنىڭ تالاسى بولا قويماس. ايتسە دە كوللەدجدى اياقتاعاننان كەيىن وقۋىنىڭ اقىسىنا جوعارى باعا تولەگەن تۇلەك شالعايداعى شارۋاشىلىقتارعا بارىپ جۇمىس ىستەيتىنىنە ەشكىم كەپىلدىك بەرە المايدى دەيدى ول.
ۇساق فەرمەرلەر مەن شارۋا قوجالىقتارىنىڭ قارجىلاي مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى ەكەنى بەلگىلى. سونىڭ سالدارىنان ولار مامان-كادرلار ازىرلەۋ جونىندەگى كەلىسىمشارتتاردان دا بويلارىن اۋلاق سالۋى ابدەن مۇمكىن.
– قازىرگى كەزدە جەرگىلىكتى جانە جوعارى اتقارۋشى ورگاندار تاراپىنان باستى قولداۋ نەگىزىنەن ءىرى اۋىلشارۋاشىلىق قۇرىلىمدارى مەن اگروفيرمالارعا جاسالىپ ءجۇر. بۇل دۇرىس تا شىعار. ايتسە دە, ماتەريالدىق يگىلىكتىڭ باسىم بولىگىن وندىرەتىن ۇساق شارۋا قوجالىقتارى سولاردىڭ تاساسىندا قالا بەرگەنى دۇرىس ەمەس, – دەيدى العا اۋدانىنداعى «تىلەۋ» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى الەكساندر ماندرىكين. ورتاشا جانە ۇساق شارۋاشىلىقتاردىڭ ءبارى ءبىر كۇندە ءتورت اياعىنان تەڭ باسىپ, ىرىلەنىپ كەتە المايدى. سوندىقتان دا ادىمىن اشىپ, باۋىرىن جازۋ ءۇشىن ولارعا مەملەكەت تاراپىنان بەرىلەتىن سۋبسيديا كولەمىن كوبەيتۋ قاجەت. سول كەزدە ولار تاپشىلىق كورىپ وتىرعان مامان ماسەلەسىن دە تۇبەگەيلى شەشە الادى, دەپ تۇيىندەيدى ءوز ويىن العالىق فەرمەر.
اقتوبە
