تاريح • 05 مامىر، 2020

ول كۇندەر ۇمىتىلمايدى!

13 رەت كورسەتىلدى

ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ قايعى-قاسىرەتىن تارتپاعان وتباسى بولعان جوق. ءار اۋلەتتە سوعىستىڭ شەرى بار. ول ەشقاشان ۇمىتىلماق ەمەس. سوعىس سالعان جاراقاتتىڭ سالدارىنان  ءبىزدىڭ اكەمىز دە  دۇنيەدەن ەرتە وزدى.

 

اكەم اجدار باكين – پاۆلودار وبلىسى، ماي اۋدانى مايتۇبەك مەكەنىنىڭ تۋماسى. اكەسى، مەنىڭ اتام بىقيا بوياۋبايتەگى ارشالى وڭىرىندە (قازىرگى ماي ولكەسى) 12 مىڭ جىلقى بىتكەن، اسا نەسىبەلى ىرزىقتى باي، ادىلەتتى بي بولعان ەكەن. اكەم اجدار دا زە­رەكتىگىمەن 16 جاسىندا اي­عىر­جول بولىسىندا  (قازىرگى ماي اۋدانى) بولىستىققا سايلانىپتى. كەيىننەن ءبىلىم قۋىپ، سەمەيدە مەدرەسەنى ءبىتىرىپ، سەمەي پەدۋچيليششەسىن سىرتتاي وقىعان. سودان 1928-1930 جىلدارى كيروۆ سوۆحوزىندا (قازىرگى مالايسارى اۋىلى) مەكتەپ اشقان. قازاق بالالارىنىڭ تياناقتى ءبىلىم الۋىنا قامقورلىق جاساپ، ال­عاشقى مەكتەپتىڭ ۇيىمداستىرۋ جۇمىسىنا ايانباي ەڭبەك سىڭىرگەن جانە ديرەكتورى بولعان.

1932-1937 قۋعىن-سۇرگىن جىلدارىندا كامپەسكەگە ۇشىراپ، زايسان تۇرمەسىنە قامالعان اتامىزدى بوساتىپ الۋ ماقساتىمەن     وتباسىن    تاۋلى التاي ولكەسى تۇراتتى دەگەن سەلوعا كوشىرىپ، قونىستانادى. تۇراتتىدا دا مەكتەپ اشىپ، ۇستازدىق قىزمەتىن جالعاستىرىپتى.

اكەسىن تۇرمەدەن بوساتىپ الىپ، ءنوۆوسىبىر وبلىسىنىڭ بەردسك قالاسىنا قونىس اۋدارادى. ول جەردە اتا-انالارىنان ايىرىلىپ قالعان، بوسىپ جۇر­گەن قازاق بالالارىن جيناپ، جەر­گىلىكتى وكىمەت ورىندارىمەن كەلىسىپ، مەكتەپ-ينتەرنات اشادى.

زوبالاڭ، قيىنشىلىققا تولى جىلداردا بايىپپەن، سابىرمەن ءار بالاعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ، ولاردىڭ ارقايسىسى مەن تاعدىرىنا قاتتى ءمان بەرگەن. ولاردى ومىرگە قاناتتاندىرىپ ۇشىرۋ اكەي ءۇشىن ۇلكەن ماقسات بولعان ەكەن. تۋعان اكەسىندەي بولعان ۇستازدارىن ساعىنىشپەن ەسكە الار شاكىرتتەرىنىڭ ەستە­لىكتەرى – سونىڭ ايعاعى.

سوعىس باستالعاندا وتباسىن ەلگە جەتكىزىپ، تۋعان ەلىنەن ءوز ەركىمەن سوعىسقا اتتانادى. 1942 جىلى رەسەيدىڭ ورلوۆ وبلىسى دەرەۆنيالارىن ازات ەتۋ شايقاسىندا بايلانىس روتاسىنىڭ اعا تەلە­فونيسى بولىپ بارلاۋ ءىس-ارەكەتىنە قاتىناسادى. 1943 جىلى اقپاندا سول وبلىستىڭ گريازنوە دەرەۆنياسىن ازات ەتۋدە، نەمىستىڭ پۋلەمەت، مينومەتتەن جاۋعان وقتىڭ استىمەن ءجۇرىپ، جاۋدىڭ بىرنەشە بايلانىس جۇيەسىن ىستەن شىعارادى. ءسويتىپ ءوز بولىمشەسىنىڭ شابۋىل­عا شىعۋىنا ىقپال ەتكەن. سول ەرلىگى ءۇشىن 137-اتقىشتار دي­ۆي­­زياسىنىڭ 409-اتقىشتار پول­كى بۇيرىعىمەن اجدار باكين «اسكەري قىزمەتى ءۇشىن» مەدا­لى­مەن ماراپاتتالعان.

1943 جىلدىڭ 23 شىلدەسىندە سول جەردەگى نەرۋچ وزەنىنەن ءوتىپ، ستەپانوۆكا دەرەۆنياسىن ازات ەتۋدە ۇلكەن ەرلىك كورسەتكەن. اعا سەرجانت اجدار باكين جاۋىنگەرلەرگە جىگەر بەرىپ، شابۋىلعا باستايدى. جەكە ءوزى 7 نەمىستى ولتىرەدى. ترانشەيادا نەمىستەرمەن جەكپە-جەك ۇرىستا جارالانسا دا، وزەننىڭ باتىس جاعىن ازات ەتۋگە قاتىسادى. سونداعى كورسەتكەن قايتپاس قايسارلىعى مەن ەرلىگى ءۇشىن «قىزىل جۇلدىز» وردەنىمەن ماراپاتتالعان. مايداندا وق پەن ءورتتىڭ ورتاسىندا ءجۇرىپ، تۋ­عان ەلگە، وتانعا، اعايىندارعا ارنال­عان ولەڭ شۋماقتارى جەڭىسكە دە­گەن سەنىم­دىلىگى، ومىرگە دەگەن قۇشتار­لىعىن بىلدىرەدى.

مايداننان ەلگە ورالعان سوڭ اكەم كيروۆ سوۆحوزىنداعى (قازىرگى مالايسارى) ءوزى اشقان مەكتەپتىڭ ديرەكتورى قىزمەتىن جالعاستىردى. ەكى جىلدان كەيىن سوعىستا العان جاراقاتىنىڭ سالدارىنان 47 جاسىندا دۇنيەدەن ءوتتى. ول قىسقا ءومىرىن حالقىنا ارنادى. ۇرپاق تاربيەلەپ،  حالىقتى بىلىمگە شاقىرعان ۇس­تازداردىڭ ءبىرى. ءوز ورتاسىنىڭ، اۋىلىنىڭ «ماكارەنكوسى» اتاندى. اتى ەل اۋىزىندا قالدى.

اكەم اجداردىڭ سۇراپىل سو­عىستاعى ەرلىگىن ايتا وتىرىپ، كەيىنگى ۇرپاق بۇل ۇلى جەڭىس­تىڭ، ءبىزدىڭ تىنىش باقىتتى ءومىرىمىزدىڭ وڭايلىقپەن كەلمە­گەنىن ەسكە الىپ، ءبىلىپ جۇرسە ەكەن دەگەن ويدامىن.

 

باحىت باكينا،

ارداگەر ۇستاز

 

پاۆلودار

 

 

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار

اككۋمۋلياتور ۇرلىعى اشىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 11:09

بار مەن جوقتىڭ اراسى...

ايماقتار • بۇگىن، 07:55

قامشى فيلوسوفياسى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:49

«ءبىز ونلاين كانيكۋلدا...»

ايماقتار • بۇگىن، 07:43

ەۋروكۋبوككە قاتىسادى

فۋتبول • بۇگىن، 07:30

بيىلعى ماۋسىمنان شەت قالا ما؟

حوككەي • بۇگىن، 07:28

كەلەشەگى كەمەل باستاما

ءبىلىم • بۇگىن، 07:24

تالىمگەرلىككە ءازىر

رۋحانيات • بۇگىن، 07:21

كاسىپكەرلەر كومەككە كەلدى

قوعام • بۇگىن، 07:18

تاريحي مۇرانى زەرتتەۋگە كىرىستى

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 07:16

ەرىكتىلەردىڭ ەلگە كومەگى

ايماقتار • بۇگىن، 07:13

جۇرەكتىڭ باتىرلىعى

تانىم • بۇگىن، 07:04

جىلدىڭ سوڭىندا وتەدى

جەڭىل اتلەتيكا • بۇگىن، 06:55

جازۋشى ءۇيى جەتىمسىرەپ تۇر

رۋحانيات • بۇگىن، 06:54

كىتاپ شىعارۋ ىسىنە رەفورما قاجەت

رۋحانيات • بۇگىن، 06:51

شەكتەۋ شارالارى كۇشەيتىلدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 06:47

پولۋتوركا جانە كوشكەن اۋدان

تانىم • بۇگىن، 06:45

جاڭا وقۋ جىلىنا دايىنبىز با؟

ءبىلىم • بۇگىن، 06:40

قاجىعالي مۇقامبەتقالي ۇلى

رۋحانيات • بۇگىن، 06:37

ۇقساس جاڭالىقتار