باسقارۋدىڭ زاماناۋي جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ, ونىڭ سودان كەيىنگى جاڭعىرتىلۋى, الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق دامۋدىڭ ءتۇرلى كەزەڭىندە مەملەكەت الدىندا تۇرعان مىندەتتەر سپەكترىنىڭ وزگەرىستەرىنە بەيىمدەلۋى – تۇڭعىش پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ زور ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسى. بۇل ۇدەرىستىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى – ونىڭ كەڭەستىك ساياسي جۇيەنىڭ وزىندە باستالىپ, كەيىننەن تاۋەلسىز قازاقستان جاعدايىندا ابدەن ءپىسىپ-جەتىلۋى.
تاريح كورسەتكەندەي, مەملەكەتتىك بيلىك قىزمەتىنىڭ كەڭەس وداعىندا جانە سوتسياليستىك جۇيە ەلدەرىندە قولدانىلعان پارتيالىق-مەملەكەتتىك تەتىگى جاھاندىق ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك جانە ساياسي مىندەتتەردى شەشۋگە قابىلەتسىزدىگىن بايقاتتى ءارى قوعامدىق دامۋ جولىنداعى كەدەرگىگە اينالدى.
ءسويتىپ 1990 جىلداردىڭ باسىنا قاراي رەسپۋبليكا ومىرىندە كومپارتيانىڭ باسقارۋشى رولىنەن ايىرىلۋى سالدارىنان بيلىك جۇيەسىندە ۆاكۋم پايدا بولعانى ايقىندالا ءتۇستى. بۇرىنعى بيلىك ينستيتۋتتارى مەن قۇرىلىمدارى, كەڭەستىك اكىمشىلىك-كوماندالىق جۇيەنىڭ سارقىنشاقتارى قوعام قۇرىلىمىنىڭ جاڭا ءتۇرىنىڭ تالاپتارىنا ساي بولا المادى. جوعارى, اتقارۋشى جانە زاڭ شىعارۋشى بيلىكتىڭ فۋنكتسيالارىن بويىنا جيناقتاعان, جوعارعى كەڭەس باستاپ تۇرعان دەپۋتاتتار كەڭەسىنىڭ ارحايكالىق جۇيەسىنىڭ تولىققاندى باسشىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە تالپىنىستارى ءساتسىز بولىپ شىقتى. ابدەن تىعىرىققا تىرەلىپ, بارىنشا تەز جانە ءتيىمدى شەشۋدى تالاپ ەتەتىن تۇيتكىلدەردىڭ كوپتىگىنەن تۋىنداعان الەۋمەتتىك شيرىعىس شەگىنە جەتكەنىن كورسەتكەن ميتينگتەر, ەرەۋىلدەر, باسقا دا جاپپاي بەلسەندى قارسىلىق كورىنىستەرى سول جىلداردىڭ شىنايى سيپاتىنا اينالدى.
باسقارۋدىڭ ەسكى مودەلىنىڭ كەمشىلىكتەرى – تورەشىلدىك, بىلىكسىزدىك, ورگاندار مەن لاۋازىمدى ادامداردىڭ جەكە جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ جوقتىعى ايقىن كورىنىپ تۇردى. باسقارۋ جۇيەسىنىڭ بۇرىنعى قۇرىلىمىن وزگەرتۋ عانا ەلگە قاجەتتى سەرپىن بەرە الاتىنىن تۇسىنگەن نۇرسۇلتان نازارباەۆ بيلىك تارماقتارىن ايقىن جىكتەپ, ءبولىسۋ قاعيداتىن ەنگىزۋ ىسىمەن بەلسەنە اينالىستى. سول كۇش-جىگەردىڭ ارقاسىندا بىرتىندەپ ەلدە پارمەندى پرەزيدەنتتىك بيلىك, ەكى پالاتالى كاسىبي پارلامەنت جانە تاۋەلسىز سوت جۇيەسى تۇرىندەگى نەگىزگى ساياسي ينستيتۋتتار قالىپتاسا باستادى.
1990 جىلعى 24 ساۋىردە قازاق كسر پرەزيدەنتى لاۋازىمىنىڭ بەلگىلەنۋى رەسپۋبليكاداعى ساياسي بيلىك ترانسفورماتسياسىنىڭ ءتۇپ باستاۋى بولدى. ول كەزگە دەيىن نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەڭەستىك قازاقستاننىڭ جوعارى پارتيالىق جانە شارۋاشىلىق لاۋازىمدارىندا تابىستى جۇمىس تاجىريبەسى جەتكىلىكتى, مويىندالعان كوشباسشىسىنا اينالعان-دى. رەسپۋبليكا حالقى اراسىندا ول كەڭىنەن تانىلىپ, بيىك بەدەلگە يە بولعان ەدى, سوندىقتان ونىڭ قازاق كسر پرەزيدەنتى لاۋازىمىنا بالاماسىز تاعايىندالۋى داۋ تۋدىرعان جوق.
بۇل تاڭداۋ رەسپۋبليكانىڭ باسقارۋشىلىق قۇرىلىمىندا قاجەتتىگى وبەكتيۆتى سەبەپتەردەن تۋىنداعان جاڭا مەملەكەتتىك ينستيتۋتتىڭ پايدا بولعانىن كورسەتىپ بەردى. ەڭ الدىمەن ايتار نارسە, الەمدەگى ساياسي ۇدەرىستەر تاجىريبەسى قيلى كەزەڭدەردە بيلىكتىڭ شوعىرلانۋىن ارتتىرۋ ارقىلى مەملەكەت ءوز ءرولىن ايتارلىقتاي كۇشەيتەتىنىن اڭداتادى. كەزەكتەن تىس مىندەتتەردى جەدەل شەشۋ ءۇشىن ونىڭ فۋنكتسيالارى مەن وكىلەتتىكتەرى كەڭەيتىلەدى. قازاقستانعا قاتىستى العاندا اڭگىمە حالىقتىڭ تۇرمىس دەڭگەيى كۇرت تومەندەۋىنە, الەۋمەتتىك باعىتتان اۋىتقۋعا جانە باسقا دا كوپتەگەن كۇردەلى تۇيتكىلگە اكەلىپ سوقتىرعان جۇيە داعدارىسىن باستان وتكەرگەن قوعامدى تۇراقتاندىرىپ, نىعايتا الاتىن مەملەكەتتىك قۇرىلىمنىڭ جاڭا فورماسى جونىندە ەدى.
جۇمىلدىرۋشى فاكتوردان باسقا دا جايتتار وتە وزەكتى بولدى. اتاپ ايتقاندا, ناقتى ەگەمەندىكتى, ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ ءىسىن جۇزەگە اسىرۋ جانە كوزدەلىپ وتىرعان وزگەرىستەردى جاساۋ, ءتيىمدى سىرتقى ساياسات قالىپتاستىرۋ قاجەتتىگى تۋىنداعان ەدى. بۇدان بولەك, حالىقتىڭ كوپۇلتتى جانە كوپكونفەسسيالى قۇرامى, رەسپۋبليكا اۋماعىنىڭ وراسان كەڭدىگى, سەمەي يادرولىق پوليگونى مەن ارال توڭىرەگى, تاعى باسقا دا سونداي اۋقىمدى ەكولوگيالىق اپات ايماقتارىنىڭ بولۋى وتە ماڭىزدى ماسەلەلەر سانالاتىن.
قاجەتتى بيلىك وكىلەتتىكتەرى بار پرەزيدەنتتىك ينستيتۋت قانا باسقارۋدىڭ قالىپتاسۋ ۇستىندەگى جاڭا مودەلىنىڭ ورنىقتىلىعىن, ساياسي جانە ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتە الاتىن. ەكونوميكالىق بەيبەرەكەتتىك, تۇبەگەيلى ساياسي, الەۋمەتتىك, مادەني وزگەرىستەر, قۇقىقتىق نيگيليزم, پايدا بولىپ جاتقان ساياسي پارتيالار ينستيتۋتىنىڭ السىزدىگى جاعدايىندا ترانزيت كەزەڭىندەگى قازاقستان ءۇشىن پرەزيدەنتتىك باسقارۋ فورماسىنىڭ تاڭدالۋى بىردەن-ءبىر دۇرىس شەشىم ەدى.
تۇتاستاي العاندا, پرەزيدەنتتىك ينستيتۋت ەگەمەن قازاقستاننىڭ بۇكىل مەملەكەتتىك باسقارۋ قۇرىلىمىنىڭ نەگىزگى تىرەگىنە اينالدى. ونىڭ قالىپتاسۋى حالىق دەپۋتاتتارى كەڭەستەرىنىڭ تولىق بيلىگى قاعيداتىنا نەگىزدەلگەن كەڭەستىك رەسپۋبليكادان بيلىكتى تارماقتارعا ءبولۋدى قاراستىراتىن پرەزيدەنتتىك رەسپۋبليكاعا كوشۋدىڭ جالپى ۇدەرىسى اياسىندا ءوتتى.
اتالعان قاعيدات العاش 1990 جىلعى قازاندا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاجىرلىلىعىنىڭ ارقاسىندا قابىلدانعان «قازاق كسر-ءىنىڭ مەملەكەتتىك ەگەمەندىگى تۋرالى» دەكلاراتسيادا بەكىتىلدى. ونىڭ ەرەجەلەرىنە سايكەس سول كەزدەگى جوعارعى كەڭەس – بيلىكتىڭ زاڭ شىعارۋشى تارماعىنىڭ, پرەزيدەنت – باسقارۋشىلىق-اتقارۋشىلىق تارماعىنىڭ, ال جوعارعى سوت سوت بيلىگىنىڭ قىزمەتىن اتقاراتىن.
سايلاۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋ دا سول كەزدە باستالدى. ماسەلەن, 1991 جىلعى 16 قازاندا «قازاق كسر پرەزيدەنتىن سايلاۋ تۋرالى» زاڭنىڭ قابىلدانۋى ارقاسىندا مەملەكەت باسشىسىن جاڭاشا – بۇكىل حالىقتىڭ داۋىس بەرۋى ارقىلى سايلاۋ ءتارتىبى بەكىتىلدى. 1991 جىلعى 1 جەلتوقساندا سايلاۋشىلاردىڭ 88,2%-ى قاتىسقان قازاقستانداعى العاشقى وسىنداي بۇكىلحالىقتىق سايلاۋدا نۇرسۇلتان نازارباەۆ 98,8% داۋىسپەن سايلاندى.
قازاق كسر جوعارعى كەڭەسى 1990 جىلى 20 قاراشادا قابىلداعان «مەملەكەتتىك بيلىك پەن قازاق كسر-ءىنىڭ باسقارۋ قۇرىلىمىن جەتىلدىرۋ, قازاق كسر كونستيتۋتسياسىنا (نەگىزگى زاڭىنا) وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ اياسىندا پرەزيدەنت ءبىر مەزگىلدە رەسپۋبليكا باسشىسى دا, بيلىكتىڭ اتقارۋشى جانە باسقارۋشى ورگانىنىڭ دا باسشىسى بولدى.
پرەزيدەنتتىك ينستيتۋتتى ودان ءارى نىعايتۋ قازاقستاننىڭ ەگەمەن مەملەكەت رەتىندەگى دامۋى جاعدايىندا ىسكە اسىرىلدى. ماسەلەن, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ مارتەبەسى العاش رەت كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە بەلگىلەندى. اتالعان ەرەجە 1991 جىلعى 16 جەلتوقسانداعى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭ ارقىلى بەكىتىلدى.
1992-1993 جىلدارى جەرگىلىكتى اكىمشىلىكتەر مەن ەسكى جۇيەدەگى كەڭەستىك دەپۋتاتتاردىڭ ءبىر-ءبىرىنىڭ قىزمەتىن قايتالاۋىن, باسەكەلەستىگىن جويۋ قاجەتتىگىنەن تۋىنداعان پرەزيدەنتتىك بيلىكتىڭ قالىپتاسۋ ۇدەرىسى ءجۇرىپ جاتتى. بۇرىنعى اتقارۋ كوميتەتتەرى جاڭاشا قۇرىلدى. 1993 جىلعى 10 جەلتوقسانداعى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جەرگىلىكتى باسقارۋ جانە اتقارۋ ورگاندارى تۋرالى زاڭعا سايكەس جەرگىلىكتى اكىمشىلىكتەر باسشىلارى پايدا بولدى. جەرگىلىكتى جاڭا وكىلدى ورگاندار – ءماسليحاتتار قۇرىلدى.
الايدا پرەزيدەنتتىك جانە پارلامەنتتىك باسقارۋ فورماسىنىڭ قايسىسى دۇرىس ەكەنى جونىندەگى پىكىرتالاس, جوعارعى كەڭەستىڭ بىرقاتار باقىلاۋ فۋنكتسياسىن پرەزيدەنتكە بەرگىسى كەلمەۋى بيلىك وكىلەتتىكتەرىن ءبولۋ ماسەلەسىندە ايتارلىقتاي قيىندىق تۋىنداتتى. ءسويتىپ پارلامەنت پەن پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىگىن ناقتى ايقىنداۋ ماسەلەسى ايرىقشا ماڭىزعا يە بولىپ, كەزەك كۇتتىرمەس سيپات الدى.
ماسەلەن, 1993 جىلعى كونستيتۋتسيا اياسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى مەملەكەت باسشىسى رەتىندە اتقارۋشى بيلىكتىڭ ءبىرتۇتاس جۇيەسىنە باسشىلىق ەتتى. ۇكىمەت مينيسترلەر كابينەتى اتىنان پرەزيدەنت الدىندا دا, جوعارعى كەڭەس الدىندا دا جاۋاپكەرشىلىك ارقالادى. ءوز كەزەگىندە بۇل ورگان ءوز بەتىنشە كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار قابىلداپ, ەنگىزۋ, رەفەرەندۋم تۋرالى شەشىم قابىلداۋ قۇقىعىن يەلەندى, سونداي-اق رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىنىڭ مەملەكەتتىڭ پرەمەر-ءمينيسترى مەن باسقا دا جوعارى لاۋازىمدى تۇلعالارىن تاعايىنداۋىنا كەلىسىم بەرەتىن بولدى. جوعارعى كەڭەسكە بيلىك وكىلەتتىگىنىڭ مۇنداي شەكتەن تىس شوعىرلاندىرىلۋى بيلىكتى ءبولۋ قاعيداتىنا قايشى كەلەتىن. 1993 جىلعى كونستيتۋتسيا ەرەجەلەرىنىڭ ولقىلىعى, سونىڭ ىشىندە وندا بيلىكتىڭ زاڭ شىعارۋشى جانە اتقارۋشى تارماقتارى اراسىنداعى قاقتىعىستىڭ ءتۇيىنىن شەشۋ تەتىكتەرىنىڭ, قازاقستان قوعامىن دامىتۋ باسىمدىقتارى مەن ماقساتتارىنىڭ بولماۋى ساياسي تۇراقسىزدىق احۋالىن تۋدىردى. ءىس جۇزىندە قوس بيلىك كورىنىسى شىنايى جاعدايعا اينالىپ, سول تۇستا قولدانىستاعى پرەزيدەنتتىك بيلىك ۆەرتيكالىمەن قاتار كەڭەستەر قۇرىلىمى دا ساقتالىپ قالدى.
مۇنداي قايشىلىقتار مەن بەلگىسىزدىكتەر 1995 جىلعى 30 تامىزدا بۇكىل ەل حالقىنىڭ 90,6%-ى قاتىسقان جالپىۇلتتىق رەفەرەندۋمدا ماقۇلدانعان جاڭا كونستيتۋتسيادا تۇبەگەيلى جويىلدى. رەفەرەندۋمعا قاتىسۋشىلاردىڭ 90%-ى جاڭا كونستيتۋتسياعا داۋىس بەردى. ونى الدىن الا تالقىلاۋ كەڭ جانە اشىق تۇردە ءوتتى: 30 مىڭداي ەسكەرتپە جانە ۇسىنىس ءتۇسىپ, نەگىزگى زاڭ ماتىنىنە 1100-دەن استام تۇزەتۋ ەنگىزىلدى. جاڭا اتا زاڭعا سايكەس قازاقستان حالقى – بيلىكتىڭ بىردەن-ءبىر قاينار كوزى, ال قوعامدىق كەلىسىم, ساياسي تۇراقتىلىق, ەكونوميكالىق دامۋ, قازاقستان ءپاتريوتيزمى, مەملەكەت ءومىرىنىڭ ەڭ ماڭىزدى ماسەلەلەرىن دەموكراتيالىق جولمەن شەشۋ ءۇردىسى مەملەكەتتىلىكتىڭ نەگىزگى قاعيداتتارى بولىپ جاريالاندى.
اتالعان قۇجاتقا سايكەس قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا باسقارۋدىڭ پرەزيدەنتتىك فورماسى ورنىعىپ, بيلىك وكىلەتتىكتەرىن ءبولۋ تەتىگىنىڭ وزگەرۋىنە جول اشتى.
پرەزيدەنتتىك ينستيتۋت ساياسي جۇيەنىڭ ورتالىق بۋىنىنا اينالىپ, بيلىكتىڭ وزگە تارماقتارى ۇستىندەگى ساياسي-قۇقىقتىق قوندىرما قىزمەتىنە يە بولدى. مۇنداي جوعارى مارتەبە ولاردىڭ ءوزارا ءتيىمدى ءىس-ارەكەتىن قامتاماسىز ەتىپ, مەملەكەت باسشىسىنا جوعارعى اربيتر, كونستيتۋتسيانىڭ, ادامنىڭ جانە ازاماتتىڭ قۇقىعى مەن بوستاندىعىنىڭ كەپىلى بولۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزدى.
ۇكىمەت اتقارۋشى ورگاندار جۇيەسىنە باسشىلىق ەتىپ, ولاردىڭ قىزمەتىنە جەتەكشىلىك جاسادى جانە دەربەس باسقارۋ شەشىمدەرىن قابىلدادى. پرەزيدەنتتىڭ ۇكىمەتتى جاساقتاۋداعى, ونىڭ قىزمەتىنىڭ ستراتەگيالىق باعىتتارىن ايقىنداۋداعى باسىم ارتىقشىلىعى دا, سونداي-اق ۇكىمەتتىڭ پرەزيدەنت الدىنداعى ەسەپتىلىگى دە ساقتالىپ قالدى. كونستيتۋتسيادا دەموكراتيالىق جاڭعىرۋدىڭ باعدارلارى ايقىندالىپ, بيلىكتى ءبولىسۋ قاعيداتتارى بەكىتىلدى جانە شەكتەۋلەر مەن اراسالماقتار تەتىگى ناقتىلاندى.
بۇل كونستيتۋتسيا اياسىندا بۇرىنعى كونستيتۋتسيالىق سوتتى الماستىراتىن جاڭا مەملەكەتتىك ورگان – كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ مارتەبەسى بەكىتىلدى. قازاقستان پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ پىكىرىنشە, «پرەزيدەنتتىك باسقارۋ فورماسى جاعدايىندا كونستيتۋتسيالىق كەڭەس – كونستيتۋتسيانىڭ زاڭدىلىعىن ساقتايتىن ورگاننىڭ مەيلىنشە وڭتايلى مودەلى. ول ەلدە قولدانىلاتىن زاڭنامالىق اكتىلەردىڭ ساپاسىنا كەپىلدىك بەرەتىن وزىندىك ءبىر قوسالقى سۇزگى قىزمەتىن اتقارۋعا ءتيىس. بۇل رەتتە ول ساياسي داۋ-دامايدان سىرت تۇرادى». بۇدان بولەك, جاڭا كونستيتۋتسيا ارقىلى جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ينستيتۋتى مويىندالدى, ال بۇل جەرگىلىكتى دەڭگەيدە شەشىم قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەردى.
نەگىزگى زاڭ مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ ءار تارماعىنىڭ قىزمەت سالاسىن ناقتى ايقىنداپ بەرگەندىكتەن, ونىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا سەپتىگىن تيگىزدى. جاڭا كونستيتۋتسيا قازاقستانداعى ساياسي ۇدەرىستىڭ تۇراقتانۋ كەزەڭىنىڭ ايقىندالۋىنا, ونىڭ ءارى قاراي سىندارلى باعىتتا دامۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزدى. بۇل جايت پرەزيدەنتتىڭ 1997 جىلعى «قازاقستان-2030: وركەندەۋ, قاۋىپسىزدىك جانە بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ جاقسارۋى» اتتى جولداۋىندا كورىنىس تاپقان ۇزاقمەرزىمدى ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جۇمىسىن زەردەلەۋگە مۇمكىندىك بەردى. بۇل ستراتەگيالىق قۇجات مەملەكەت باسشىسىنىڭ سودان كەيىنگى بىرقاتار جارلىعى ارقىلى تياناقتالىپ, ونىڭ ءار جىلعى جولداۋلارى نەگىزىندە ناقتىلاندى جانە ۇكىمەتتىڭ باعدارلامالارىمەن قامتاماسىز ەتىلدى. قازاقستان سول كۇردەلى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ترانسفورماتسيا جاعدايىنىڭ وزىندە-اق تەك اعىمداعى ماسەلەلەردى عانا شەشۋمەن شەكتەلمەي, الدىنا ماقسات قويىپ, بولاشاقتاعى دامۋ باسىمدىقتارىن بەلگىلەگەن پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتەگى ەلدەر اراسىنداعى ساناۋلى مەملەكەتتىڭ بىرىنە اينالدى.
جالپى العاندا, پارمەندى پرەزيدەنتتىك بيلىك مودەلىنىڭ قالىپتاسۋى ارقاسىندا ەڭ باستى كوزدەگەن ماقساتقا – ەلدى 1990 جىلداردىڭ اۋىر داعدارىسىنان الىپ شىعۋعا جانە ونى جاڭعىرتۋدىڭ جۇيەلى شارالارىن جۇزەگە اسىرۋعا قول جەتتى. ماسەلەن, جوعارعى كەڭەستىڭ قىزمەتى توقتاعاننان كەيىن 1995 جىلعى ناۋرىزدا قازاقستان پرەزيدەنتى ءوز موينىنا ۋاقىتشا قوسالقى وكىلەتتىكتەر جۇكتەدى. سونشالىق قيىن كەزەڭدە ەل تاعدىرى ءۇشىن وراسان زور تاريحي جاۋاپكەرشىلىك العان نۇرسۇلتان نازارباەۆ تىعىز مەرزىم ىشىندە قاجەتتى زاڭنامالىق بازانىڭ قالىپتاسۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزا وتىرىپ, ءوزىنىڭ بار كۇش-جىگەرىن, باسقارۋشىلىق تاجىريبەسى مەن ءبىلىمىن رەفورمالار بارىسىن جەدەلدەتۋگە جۇمسادى.
پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىگىن ۇزارتۋ ماسەلەسى بويىنشا 1995 جىلعى 29 ساۋىردە وتكەن رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم قورىتىندىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستامالارى مەن ساياساتىن قوعامنىڭ وتە جوعارى دەڭگەيدە قولداپ وتىرعانىن كورسەتىپ بەردى. ن.ءا.نازارباەۆتىڭ وكىلەتتىگىن ۇزارتۋ ءۇشىن 7 932 834 ادام نەمەسە رەفەرەندۋمعا قاتىسقانداردىڭ 95,46%-ى داۋىس بەردى. قازاقستاندىقتار اۋقىمدى جاڭارۋلار ۇدەرىسىندە ساياسي تۇراقتىلىقتى ساقتاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن سەزىنە وتىرىپ, جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالاردىڭ ەلەۋلى ناتيجەلەرىنە كۋا بولدى.
بۇدان كەيىنگى جىلدارى تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ ساياسي باعىتىنا حالىقتىڭ كورسەتكەن قولداۋى تەك نىعايا بەردى, ەلدەگى پرەزيدەنت سايلاۋىنىڭ ءبارىنىڭ ناتيجەسى سونىڭ جارقىن دالەلىنە اينالدى.
مىسالى, 1999 جىلعى 10 قاڭتاردا وتكەن سايلاۋدا ن.ءا.نازارباەۆقا 5 846 817 ادام نەمەسە سايلاۋعا قاتىسۋشىلاردىڭ 79,78%-ى داۋىس بەردى. 2005 جىلعى 4 جەلتوقسانداعى سايلاۋدا ن.ءا.نازارباەۆقا ءوز داۋىسىن 6 147 517 ادام نەمەسە داۋىس بەرۋگە قاتىسقان سايلاۋشىلاردىڭ 91,15%-ى بەردى. 8 279 227 ادام قاتىسقان 2011 جىلعى 3 ساۋىردەگى پرەزيدەنت سايلاۋىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, سايلاۋشىلاردىڭ 95,55%-ى ن.ءا.نازارباەۆقا داۋىس بەرگەن. 2015 جىلعى 26 ساۋىردە وتكەن, ن.ءا.نازارباەۆ قاتىسقان كەيىنگى پرەزيدەنت سايلاۋى ونىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتىن قوعامنىڭ قولداۋىنىڭ دەڭگەيى جوعارى ەكەنىنىڭ كورنەكتى ۇلگىسى بولدى. سايلاۋعا قاتىسقان 9090920 ادامنىڭ 97,75%-ى داۋىسىن ن.ءا.نازارباەۆقا بەردى.
بۇكىل حالىقتىڭ وسىنشا بيىك دەڭگەيدەگى سەنىمىنە يە بولا وتىرىپ, نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءترانزيتتىڭ كۇردەلى ماسەلەلەرىن دەموكراتيالى, سىندارلى تۇردە شەشۋ جولىندا ءوزى تاڭداپ العان ستراتەگياسىن بەكەم ۇستاندى. مۇنىڭ كورنەكتى مىسالى – 1999 جىلعى 10 قاڭتارداعى سايلاۋ ناتيجەسىندە ونىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگى مەرزىمىنىڭ ءبىر جىلعا, سونداي-اق 2011 جىلعى 3 ساۋىردەگى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋى ەسەبىنەن تاعى ەكى جىلعا جۋىق ۋاقىتقا قىسقارتىلۋى.
وسىلايشا, داعدارىستى ەڭسەرۋ جانە باسقارۋ جۇيەسىنىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭىندەگى بيلىك وكىلەتتىكتەرىنىڭ شوعىرلاندىرىلۋى قازاقستانداعى ليبەرالدىق قۇندىلىقتاردى باعدار ەتكەن جاڭا قوعام قالىپتاسۋىنىڭ كۇردەلى ماسەلەلەرىن شەشۋدىڭ قاجەتتى شارتى بولدى. دامۋدىڭ پروگرەسسيۆتىك ۆەكتورىن باتىل جاقتاۋشى رەتىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆ دەموكراتيالاندىرۋ ۇدەرىسىن ىلگەرىلەتۋگە باعىتتالعان شارالاردى بىرتىندەپ, جۇيەلى تۇردە ىسكە اسىرىپ وتىردى. ماسەلەن, قازاقستان حالقىنا ارناعان 1998 جىلعى ۇندەۋىندە ول ەل كونستيتۋتسياسىنا سايلاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋگە, ادال جانە ادىلەتتى سايلاۋ وتكىزۋگە, ساياسي پارتيالار ءرولىن ارتتىرۋعا, پارلامەنت قۇزىرەتىن كەڭەيتۋگە, ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋعا, ءباسپاسوز بوستاندىعىن قامتاماسىز ەتۋگە, تاۋەلسىز سوت جۇيەسىن قالىپتاستىرۋعا, ۇكىمەت ورگاندارىنداعى ايەلدەر سانىن ۇلعايتۋعا قاتىستى تۇزەتۋلەر ەنگىزۋدى ۇسىندى.
قابىلدانعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ ەلدىڭ ساياسي ينستيتۋتتارىنىڭ ودان ءارى قاراي دامۋىنا سەرپىن بەردى. قازاقستاننىڭ ساياسي تاريحىندا ءبىرىنشى رەت سايلاۋ جۇيەسىندەگى پروپورتسيونالدى وكىلەتتىلىك قاعيداتى ەنگىزىلدى. ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ سانى 77-گە دەيىن ءوسىپ, ولاردىڭ اراسىنان 10 دەپۋتات پارتيالىق ءتىزىم بويىنشا سايلاناتىن بولدى. كونستيتۋتسيانى وزگەرتۋ جانە ۇكىمەتتى باقىلاۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى پارلامەنتتىڭ قۇزىرەتى ايتارلىقتاي كەڭەيتىلدى. سوتتىڭ القا بيلەردىڭ قاتىسۋىمەن تاعايىندالۋى تاۋەلسىز سوت جۇيەسىنىڭ ماڭىزدى تەتىگىنە اينالدى. سونىمەن قاتار, پرەزيدەنت قايتىس بولعان نەمەسە دوعارىسقا كەتكەن جاعدايدا ونىڭ لاۋازىمىن ۋاقىتشا يەلەنە تۇرۋ ءتارتىبى جونىندەگى ەرەجە بەكىتىلىپ, مۇنىڭ مىناداي رەتتىلىك بويىنشا جۇزەگە اسىرىلۋى قاراستىرىلدى: سەنات توراعاسى – ءماجىلىس توراعاسى – پرەمەر-مينيستر. پرەزيدەنت وكىلەتتىگىنىڭ مەرزىمى جەتى جىلعا دەيىن, سەنات دەپۋتاتىنىڭ مەرزىمى التى, ال ءماجىلىس دەپۋتاتىنىڭ مەرزىمى بەس جىلعا دەيىن ۇلعايتىلدى.
مەملەكەتتىلىكتىڭ قالىپتاسۋىنىڭ مەيلىنشە جاۋاپتى كەزەڭىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن قول جەتكىزىلگەن, ەلدە جۇزەگە اسىرىلعان رەفورمالاردىڭ وڭ ناتيجەلەرى قوعامدا كەڭىنەن قولداۋ تابۋىنىڭ ارقاسىندا 2000 جىلعى 20 شىلدەدە ەل پارلامەنتىنىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭىن قابىلداۋىنا العىشارت جاسالدى. قازاقستاننىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ساباقتاستىعىن, ەلدەگى بۇدان ارعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, دەموكراتيالىق وزگەرىستەردى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىمەن دەپۋتاتتار تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ تاۋەلسىز جاڭا مەملەكەتتىڭ نەگىزىن سالۋشى, قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگىن, كونستيتۋتسيانىڭ, ادام جانە ازاماتتىڭ قۇقىعى مەن بوستاندىعىنىڭ قورعالۋىن قامتاماسىز ەتكەن ەلباسى رەتىندەگى ساياسي-قۇقىقتىق ورنىن ايقىندادى. تۇڭعىش پرەزيدەنتكە ونىڭ بىرەگەي تاريحي ميسسياسىنا ساي قازاقستان حالقىنا جانە مەملەكەتتىك ورگاندارعا مىندەتتى تۇردە قارالۋعا ءتيىستى ماسەلەلەر بويىنشا باستاماشىلىقپەن ۇندەۋ ارناۋ, پارلامەنت الدىندا, ۇكىمەت وتىرىستارىندا ءسوز سويلەۋ, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىن باسقارۋ, كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ قۇرامىنا كىرۋ قۇقىعى ءومىر بويىنا بەكىتىلىپ بەرىلدى.
الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋدىڭ 2000-جىلدار باسىندا وڭ قارقىن الۋى قوعام تاراپىنان جاڭا سۇرانىستاردى جانە ەلدىڭ ساياسي جۇيەسىنە دەگەن تالاپتى جانداندىرۋعا اسەرىن تيگىزدى.
دامۋدىڭ قارقىندى ۇدەرىستەرىن جەتە سەزىنگەن نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2002 جىلى قوعامدى بولاشاقتا ليبەرالداندىرۋ جانە ساياسي رەفورمالاردى ىلگەرىلەتۋ تۋرالى جالپىۇلتتىق ديالوگقا باستاماشىلىق ەتتى. بىرنەشە جىل بويى بۇل ديالوگ كەڭ اۋقىمداعى قوعامدىق-ساياسي كۇشتەردىڭ, ازاماتتىق قوعام وكىلدەرىنىڭ, بەلگىلى ساياسي قايراتكەرلەر مەن ساراپشىلاردىڭ, سونداي-اق مەملەكەتتىك قۇرىلىمدار وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى كوميسسيا فورماتىندا ءوتتى. وسى جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ نەگىزگى زاڭعا ءتيىستى وزگەرىستەر توپتاماسىن ەنگىزدى. ەل پارلامەنتى 2007 جىلعى 21 مامىردا مەملەكەت باسشىسى باستاماشىلىق ەتكەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭدى قابىلدادى. ليبەرالدى ساياسي جاڭارۋلار ۇدەرىسىمەن ۇيلەسىم تاپقان بۇل كونستيتۋتسيالىق رەفورما ارقىلى پرەزيدەنتتىك-پارلامەنتتىك باسقارۋ فورماسىنا باعىتتالعان قوزعالىس ۆەكتورى ايقىندالدى. وزگەرىستەرگە سايكەس, بيلىك وكىلەتتىكتەرىن قايتا ءبولۋ جانە پارلامەنتتىڭ ءرولىن ارتتىرۋ جايى قاراستىرىلدى. ءماجىلىستىڭ ۇكىمەتكە دە, ءاربىر مينيسترگە دە سەنىمسىزدىك تانىتۋ ۇدەرىسى جەڭىلدەتىلدى. پارلامەنت كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ, ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ جانە ەسەپ كوميتەتىنىڭ ۇشتەن ەكىسىن قۇراۋ قۇقىعىن يەلەندى. پرەمەر-ءمينيستردى تومەنگى پالاتا دەپۋتاتتارىنىڭ كوپشىلىگىنىڭ كەلىسىمىمەن پرەزيدەنت تاعايىندايتىن بولدى. سونداي-اق پروپورتسيونالدى سايلاۋ جۇيەسىنە كوشۋ كونستيتۋتسيالىق رەفورما ارقىلى بەلگىلەندى. سەنات پەن ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ سانى 154 ادامعا دەيىن كوبەيدى. نەگىزىن ءماسليحاتتار قۇرايتىن جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ جۇيەسى دامىدى. اتاپ ايتقاندا, جەرگىلىكتى وكىلدى ورگاندار دەپۋتاتتارى وكىلەتتىگىنىڭ مەرزىمى بەس جىلعا دەيىن ۇلعايتىلدى. ءماسليحاتتىڭ اكىمگە سەنىمسىزدىك تانىتۋ ءراسىمى جەڭىلدەتىلدى.
سوت جۇيەسى جەتىلدىرىلدى, سۋديا لاۋازىمىنا ۇسىنىلاتىن كانديداتتاردى ىرىكتەۋ فۋنكتسياسى جوعارى سوت كەڭەسىنىڭ قاراۋىنا بەرىلدى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنا كونستيتۋتسيالىق مارتەبە بەرۋ جانە ونىڭ ەل پارلامەنتىندەگى وكىلەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ارقىلى بۇل ورگاندى نىعايتۋ شارالارى قاراستىرىلدى. پرەزيدەنتتىڭ لاۋازىمدىق وكىلەتتىگىنىڭ مەرزىمى بۇرىنعى جەتى جىلدىڭ ورنىنا بەس جىل بولىپ بەلگىلەندى.
بۇدان بولەك, مەملەكەت پەن قوعام ينستيتۋتتارىن دەموكراتيالاندىرۋعا باعىتتالعان ناقتى ءىس-ارەكەتتەر قاراستىرىلدى. 2007 جىلعى رەفورما تۇڭعىش پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ مەملەكەت نەگىزدەرىن الداعى ۋاقىتتا ورتاق ۇمتىلىس ناتيجەسى ارقىلى نىعايتۋعا دەگەن ساياسي رەاليزمى مەن ستراتەگيالىق ۇستانىمىنىڭ ايقىن كورسەتكىشىنە اينالدى.
2001-2006 جىلدارى ەلدە مەملەكەتتىك بيلىكتى ورتالىقسىزداندىرۋ جانە مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ كەيبىر فۋنكتسيالارىن جەرگىلىكتى جەرلەرگە بەرۋ شارالارى ءبىر مەزگىلدە جۇزەگە اسىرىلدى. سايلاۋ تۋرالى زاڭناماعا ەلەۋلى وزگەرىستەر ەنگىزىلدى, تومەنگى دەڭگەيدەگى اكىمدەردى سايلاۋ ەكسپەريمەنتتەرى جۇرگىزىلدى. وعان قوسا بارلىق اكىمدەردىڭ حالىق الدىندا ەسەپ بەرۋ تاجىريبەسى ەنگىزىلدى, سونداي-اق ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردى مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىس اياسىندا مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتىنە تارتۋ شارالارى قابىلداندى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2007 جىلعى 28 اقپاندا قازاقستان حالقىنا ارناعان «جاڭا الەمدەگى جاڭا قازاقستان» اتتى جولداۋىندا ساياسي ءترانزيتتىڭ ەلىمىزدەگى مودەلىن قالىپتاستىرۋ قاجەتتىگىن ايتتى. ونىڭ ەرەكشەلىكتەرى, مەملەكەت باسشىسىنىڭ پىكىرىنشە, مىنالار: پرەزيدەنتتىك باسقارۋ فورماسىن ساقتاۋ, رەفورمالاردىڭ كەزەڭ-كەزەڭمەن جۇرگىزىلۋى, قابىلداناتىن شەشىمدەردىڭ تەڭگەرىمدىلىگى, نەگىزگى ساياسي كۇشتەردىڭ بىرىگۋى.
قازاقستانداعى ساياسي رەفورمالار بارىسى كورسەتكەندەي, پرەزيدەنتتىك ينستيتۋت جاڭارۋلاردىڭ باستاماشىسى جانە ىسكە اسىرۋشىسى رەتىندە بۇل ۇدەرىستە ماڭىزدى ءرول اتقاردى. قولدانىستاعى كونستيتۋتسيانىڭ 15 جىلدىعىنا ارنالعان «كونستيتۋتسيا – مەملەكەتتىڭ دەموكراتيالىق دامۋىنىڭ نەگىزى» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيادا سويلەگەن سوزىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆ بىلاي دەدى: «قازاقستاندا حالىقتىڭ ءابسوليۋتتى قولداۋىمەن پارمەندى پرەزيدەنتتىك بيلىك ورنىقتى. مەملەكەتتىلىكتىڭ قالىپتاسۋى, الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق جانە ساياسي جاڭعىرۋ جاعدايىندا جوعارى بيلىكتىڭ ءالسىز بولۋعا حاقى جوق. پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتەگى كوپتەگەن ەلدەردىڭ مەملەكەت قۇرۋداعى ءساتسىز تاجىريبەلەرى سونى كورسەتتى. قازاقستاندا كونستيتۋتسيالىق دامۋدىڭ 15 جىلى ىشىندە بىردە-ءبىر ساياسي داعدارىس بولعان ەمەس. بارلىق ماسەلە ءبىرتۇتاس مەملەكەتتىك بيلىك تارماقتارىنىڭ ءوزارا ارەكەتتەستىگى تۋرالى كونستيتۋتسيالىق ەرەجەلەر نەگىزىندە شەشىلىپ وتىردى».
ودان كەيىنگى جىلدارى دا قازاقستان قوعامىن رەفورمالاۋ ۇدەرىسى ءوزىنىڭ ۇدەمەلى تۇردە دامۋىن جالعاستىردى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2015 جىلعى ناۋرىزدا مەملەكەتتىك اپپاراتتى جاڭعىرتۋعا, زاڭنىڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە, ەكونوميكانى يندۋستريالاندىرۋ مەن ارتاراپتاندىرۋعا, قازاقستاندىق بىرەگەيلىكتى نىعايتۋعا جانە ترانسپارەنتتى ءارى ەسەپتى مەملەكەت قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان ينستيتۋتسيونالدىق بەس رەفورما باعدارلاماسىن جاريا ەتتى. اتالعان ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ ارقىلى كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرىلاتىن, پرەزيدەنتتەن بيلىك وكىلەتتىكتەرىن پارلامەنت پەن ۇكىمەتكە ءبولىپ بەرۋ قاراستىرىلاتىن كەلەسى كونستيتۋتسيالىق رەفورماعا جول اشىلاتىن ەدى. 2017 جىلعى 11 قاڭتاردا وكىلەتتىكتەردى بيلىك تارماقتارى اراسىندا قايتا ءبولۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى جۇمىس توبى قۇرىلدى. كونستيتۋتسيالىق تۇزەتۋلەر جوباسىن تالقىلاۋ جالپىحالىقتىق سيپات الىپ, وعان ەكى ميلليونداي ادام اتسالىستى. كونستيتۋتسيا باپتارىنىڭ ۇشتەن ەكىسىنە قاتىستى التى مىڭ ۇسىنىس ءتۇستى.
وسىلايشا, 2017 جىلعى 6 ناۋرىزدا پارلامەنت قابىلداپ, ال ودان كەيىن 2017 جىلعى 10 ناۋرىزدا پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ قول قويعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ بويىنشا كونستيتۋتسيانىڭ 25 بابىنا تۇزەتۋ ەنگىزىلدى. قازاقستان تەرەڭ ساياسي جاڭعىرۋ كەزەڭىنە قادام باستى. كونستيتۋتسيالىق رەفورما مەملەكەت ىستەرىندەگى جانە ۇكىمەتتى جاساقتاۋداعى پارلامەنتتىڭ ءرولىن ايتارلىقتاي كۇشەيتتى. ۇكىمەتكە ەكونوميكانى باسقارۋ وكىلەتتىكتەرى بەرىلدى, سول ارقىلى ول ءوز دەربەستىگىنىڭ ەداۋىر اۋقىمدى دارەجەسىنە يە بولدى. قۇقىق قورعاۋ سالاسى مەن سوت جۇيەسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق نەگىزى جاڭعىرتىلدى. كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋ جۇيەسى نىعايتىلدى. پرەزيدەنتتىڭ قۇزىرىنان زاڭداردى, زاڭ كۇشى بار جارلىقتاردى شىعارۋ وكىلەتتىكتەرى الىنىپ تاستالىپ, ۇكىمەت پەن پرەمەر-ءمينيستردىڭ اكتىلەرىن كەرى قايتارۋ جانە توقتاتا تۇرۋ قۇقىعى جويىلدى. بۇدان بولەك, پارلامەنت قۇزىرەتىنىڭ كەڭەيتىلۋى ساياسي پارتيالار ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشتى.
جاڭا وزگەرىستەر ساياسي جۇيەگە اۋقىمدى دەموكراتيالىلىق سيپات دارىتىپ, تەڭگەرىمدىلىكتى كۇشەيتتى, پارمەندى پرەزيدەنتتىك بيلىك ساقتالعان جاعدايداعى مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ يكەمدىلىگى مەن تيىمدىلىگىن ارتتىردى. وسىلايشا, 2017 جىلعى قاڭتار – ناۋرىزدا ساياسي جاڭعىرۋدىڭ قازاقستاندىق مودەلى جۇزەگە اسىرىلدى, ءسويتىپ ەلدىڭ ودان ءارى قاراي دامۋى ءۇشىن قاجەتتى جاعداي جاسالدى.
جالپى العاندا, قازاقستاندا جاڭا ساياسي جۇيەنىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىنىڭ ۇدەرىسى, ونىڭ جاڭعىرتىلۋى, جاڭارۋلار ۇدەرىسىندەگى ناقتى جاعدايعا جانە ۋاقىت تالابىنا بەيىمدەلۋى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن ءارى ونىڭ تىكەلەي قاتىسۋى ارقىلى جۇزەگە استى. قۇرىلعان پرەزيدەنتتىك ينستيتۋت ساياسي تۇراقتىلىقتىڭ جۇيە قالىپتاستىرۋشى فاكتورىنا, مەملەكەتتىلىكتىڭ وزەكتى تىرەگىنە, سونداي-اق ەلدەگى جۇيەلى رەفورمالاردىڭ نەگىزگى درايۆەرىنە اينالدى. اكىمشىلىك-مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ ايقىن مەملەكەتتىك بيلىك ۆەرتيكالى بار, سونداي-اق جاۋاپتى دا جيناقى ۇكىمەتتى, كاسىبي پارلامەنتتى, تاۋەلسىز سوتتى, وڭىرلەردەگى ءوزىن ءوزى باسقارۋدىڭ اتقارۋشى قۇرىلىمدارىن قامتيتىن وڭتايلى مودەلى قالىپتاستىرىلدى. وسىنىڭ بارلىعى بيلىكتىڭ ءبىرتۇتاس ءارى جۇيەلى مەملەكەتتىك تەتىگىن قۇرادى.
مۇنداي مودەل بيلىك تارماقتارىنىڭ سىندارلى ءوزارا ارەكەتتەستىگىنە مۇمكىندىك تۋدىرىپ, بىرقاتار پوستكەڭەستىك مەملەكەتتە ورىن العان ساياسي داعدارىستان امان وتۋگە, نارىقتىق ەكونوميكا مەن دەموكراتيالانۋ ۇدەرىسىنىڭ ىلگەرىلۋى جولىندا قازاقستاننىڭ بىرتىندەپ, جۇيەلى تۇردە دامۋىن قامتاماسىز ەتۋگە سەپتىگىن تيگىزدى.
2019 جىلعى 19 ناۋرىزدا پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن توقتاتۋ جونىندە شەشىم قابىلداعان نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلدەگى جوعارى بيلىك ءترانزيتىن قامتاماسىز ەتۋگە قاجەتتى جاعداي جاسادى. كونستيتۋتسياعا تولىق سايكەس جۇزەگە اسىرىلعان وسى قادامى ارقىلى ول تاعى دا قازاقستاننىڭ دەموكراتيالىق دامۋ ۆەكتورىنىڭ بەرىك جاقتاۋشىسى ەكەنىن دالەلدەدى.
نەگىزگى زاڭعا سايكەس, پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ مەملەكەت بيلىگىن قولعا الدى. 2019 جىلعى ماۋسىمدا وتكەن دەموكراتيالىق سايلاۋدا قازاقستان حالقى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جاقىن سەرىكتەسى, تاجىريبەلى مەملەكەت قايراتكەرى, حالىقارالىق قوعامداستىققا كەڭىنەن تانىمال ءارى بەدەلدى قاسىم-جومارت توقاەۆتى ەل پرەزيدەنتى ەتىپ سايلادى.
جاڭادان سايلانعان پرەزيدەنت ءوزىن ەلباسىنىڭ قازاقستاندى ودان ءارى جاڭعىرتۋداعى ستراتەگيالىق باعدارىن جۇيەلى تۇردە جالعاستىرۋشى رەتىندە كورسەتە ءبىلدى. ءمان-مازمۇنعا جانە سونىمەن بىرگە ىلكىمدى ىستەرگە تولى ءبىر جىلدىڭ ىشىندە مەملەكەت باسشىسى ەلدى دامۋدىڭ جاڭا بەلەسىنە باستايتىن ساياسي, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاڭارۋلاردى ىلگەرىلەتۋ باعىتىندا اۋقىمدى جۇمىس جۇرگىزدى.
ەل پرەزيدەنتى ۇستامدىلىق, بايىپتىلىق, تاباندىلىق تانىتا وتىرىپ, قازاقستاندى ىلگەرىلەۋ جانە ءوسىپ-وركەندەۋ جولىمەن باتىل العا باستاپ كەلەدى.
ماحمۇت قاسىمبەكوۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى كەڭسەسىنىڭ باسشىسى
