قازاقستان • 19 ءساۋىر, 2020

ماڭگى مۇزداققا جەرلەنگەن ەرلەر

6327 رەت
كورسەتىلدى
2 مين
وقۋ ءۇشىن

بۇل اڭگىمەنى بىرنەشە جىل بۇرىن گەرمانيالىق قازاق  اقساقال ءابدىراحمان دەگەن قاريانىڭ بىرەۋلەرگە ايتىپ وتىرعان جەرىنەن ەستىپ ەدىم.

ماڭگى مۇزداققا جەرلەنگەن ەرلەر

-1940 جىلدىڭ باسى مەن 1950 جىلداردىڭ سوڭىندا قىتاي بيلىگىنە نارازىلىق تانىتىپ, التاي-تارباعاتايدان اۋعان قازاقتار ءۇندىستاندى بەتكە الىپ كوشەدى. كوشتىڭ الدى اتاقتى گيمالاي تاۋىنا بارىپ تىرەلەدى. ارتقى جاقتان وكشەلەپ جاۋ قۋىپ كەلە جاتىر. جۇك ارتقان تۇيەلەر ماڭگى مۇزداقتان تايىپ جۇرە الماي قالعان ەكەن, - دەدى ابەكەڭ.

– سول كەزدە, جيىرما-وتىز جاستىڭ اراسىنداعى بىرنەشە جىگىت, قويلاردى سويىپ, سوم ەتىن اش تۇيەلەرگە جەگىزەدى دە, الدەگەن جانۋارلارعا جاس بالالاردى تۇگەل وتىرعىزادى. وزدەرى كيىزدەن جاسالعان بۇيىمداردى (ۇزىك-تۋىرلىق) مۇزعا جايىپ جىبەرىپ, تۇيەلەر تايىپ كەتپەس ءۇشىن ادام سيارلىق ويىق جاساپ, سوعان دەنەلەي كىرىپ كيىزدەن مىقتاپ ۇستاپ جاتادى. وسىلاي مۇزعا توسەلگەن ۇزىن كيىزدىڭ ۇستىنەن كوش امان-ەسەن وتەدى. بىراق تۇيەلى كوشتىڭ تابانىنا تاپتالعان ازاماتتار قىڭق دەپ دىبىس شىعارماي جاتقان جەرلەرىندە جان تاپسىرعان ەكەن. قايران ەرلەر كوشكە كوپىر بولىپ ماڭگى مۇزداقتا ماڭگىلىككە قالىپ قويدى,  - دەدى قاريا كوزى جاساۋراپ.

وسىلاي گيمالايدان  امان-ەسەن اسقان كوش ۇندىستانعا ءوتىپ, اقىرى تۇركياعا بارىپ تۇراقتادى. بۇل ۇرپاقتان تاراعان قاۋىم قازىر كۇللى ەۋروپاعا جايىلدى. ءبارى دەرلىك قازاقتىڭ اتىن شىعارىپ ءجۇر.

بۇرىنعى اتالارىمىز جوعارىدا اتاپ وتكەنىمىزدەي ۇرپاعى ءۇشىن جاندارىن قيعان ەكەن. ويتكەنى, ۇرپاق ءومىردىڭ جالعاسى. قازىر ءاربىر قازاقتىڭ ساناسىندا اقىن سابىر اداي ايتقان, ء«ار قازاق مەنىڭ جالعىزىم» دەيتىن جانقيارلىق ۇعىم قالىپتاسپايىنشا ەلدىكتىڭ ءتۇتىنى ءتۇزۋ ۇشپايدى. وكىنىشتى جاعداي: ەلىمىز بويىنشا جىل سايىن مىڭ سان بالا كوزدەرى جاۋتەڭدەتىپ شەكارا اسىپ كەتىپ جاتىر. ناتيجەسىندە, قازىر شەتەلدىكتەرگە  ساتىلعان قازاقستاندىق بالالار سانى جەتى مىڭنان اسقان كورىنەدى.

بۇنداي كەلەڭسىزدىكتىڭ بەلەڭ الۋىنا اۋەلگى سەبەپ, ۇرپاققا دەگەن بايىرعى قازاققى تانىم-تۇسىنىكتىڭ بۇزىلۋى, ياعني, ۇلتتىق قۇندىلىقتان اجىرىپ قالۋىمىز اسەر ەتىپ وتىر. اتاتانىمعا سالىپ باعامداپ كورسەك, قازاق «جەسىرىن قاڭعىرتپاعان, جەتىمىن جىلاتپاعان» جۇرت. قادىرلى قاۋىم, ەسىمىزدى جيىپ, ەتەگىمىزدى قىمتاپ, بابالار داستۇرىنە قايتا ورالماساق, مىناداي ءدۇبارا كۇيدە ۇزاققا بارا قويماسىمىز انىق!

سوڭعى جاڭالىقتار