تاۋەلسىزدىگىمىزدى العان سوڭ كوپ ۇزاماي ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن 1992 جىلى كۇزدە جەر شارىنا تارىداي شاشىلىپ كەتكەن قازاقتاردىڭ تۇڭعىش قۇرىلتايى شاقىرىلىپ, دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ قاۋىمداستىعى قۇرىلعانى بەلگىلى. وسى ۋاقىتقا دەيىن ەلىمىزدە بۇل ۇيىمنىڭ ءتورت قۇرىلتايى ءوتىپ, ونىڭ بارلىعىندا دا قاۋىمداستىقتىڭ توراعالىعىنا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سايلاندى. قاۋىمداستىقتىڭ قازىر قازاقستاننىڭ سىرتقى ەلدەرمەن شەكارالاس وبلىستارىنداعى وسكەمەن, تالدىقورعان, اقتوبە, ورال, پەتروپاۆل, پاۆلودار, اتىراۋ, شىمكەنت قالالارىندا فيليالدارى قۇرىلىپ, جۇمىس جۇرگىزىپ وتىر. ەندى قوستاناي قالاسىنان دا قاۋىمداستىق توعىزىنشى فيليالىن اشتى.
تاۋەلسىزدىگىمىزدى العان سوڭ كوپ ۇزاماي ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن 1992 جىلى كۇزدە جەر شارىنا تارىداي شاشىلىپ كەتكەن قازاقتاردىڭ تۇڭعىش قۇرىلتايى شاقىرىلىپ, دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ قاۋىمداستىعى قۇرىلعانى بەلگىلى. وسى ۋاقىتقا دەيىن ەلىمىزدە بۇل ۇيىمنىڭ ءتورت قۇرىلتايى ءوتىپ, ونىڭ بارلىعىندا دا قاۋىمداستىقتىڭ توراعالىعىنا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سايلاندى. قاۋىمداستىقتىڭ قازىر قازاقستاننىڭ سىرتقى ەلدەرمەن شەكارالاس وبلىستارىنداعى وسكەمەن, تالدىقورعان, اقتوبە, ورال, پەتروپاۆل, پاۆلودار, اتىراۋ, شىمكەنت قالالارىندا فيليالدارى قۇرىلىپ, جۇمىس جۇرگىزىپ وتىر. ەندى قوستاناي قالاسىنان دا قاۋىمداستىق توعىزىنشى فيليالىن اشتى.
جاقىندا وسى فيليالدىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى. قوستاناي وبلىسى رەسەيدىڭ چەليابى, ورىنبور, قورعان وبلىستارىمەن شەكارالاسادى. 2010 جىلعى جالپىرەسەيلىك حالىق ساناعى بويىنشا كورشى ەلدە 648 مىڭ قانداستارىمىز تۇرادى. ال قوستاناي وبلىسىمەن شەكارالاس ورىنبور, چەليابى جانە قورعان وبلىستارىندا 168000 قازاق تۇرىپ جاتىر. بۇل رەسەيدەگى بارلىق قازاقتىڭ تورتتەن ءبىرى دەگەن ءسوز. سوندىقتان قازەكەمنىڭ «بارماساڭ, كەلمەسەڭ – جات بولارسىڭ» دەگەن قاناتتى ءسوزىنىڭ ماڭىزى ارتا تۇسەرى حاق.
تۇساۋكەسەرگە قوستانايمەن ىرگەلەس وسى ءۇش وبلىستىڭ سىرتىندا سۆەردلوۆ وبلىسىنان دا قوناقتار كەلدى. ولار قوستاناي قالاسىنداعى زيالى قاۋىم وكىلدەرىمەن كەزدەسىپ, وبلىس ورتالىعىنداعى كورىكتى جەرلەردى ارالاپ كوردى. مۇنان كەيىن ۇيىمداستىرىلعان دوڭگەلەك ۇستەل ماجىلىسىندە سىرتتاعى قانداستارىمىزدىڭ قاجەتى تۋرالى اڭگىمە قوزعالدى. مۇندايدا, ارينە, الدىمەن اۋىزعا انا ءتىلىنىڭ ىلىنەتىنى زاڭدى. قوناقتار قازاق ءتىلىن ۇيرەتەتىن مۇعالىمدەردىڭ, ءتۇرلى ادىستەمەلىك قۇرالداردىڭ جەتىسە بەرمەيتىندىگىن تىلگە تيەك ەتتى. قوستاناي وبلىسى تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسىنىڭ باستاماسىمەن چەليابى وبلىسىندا ءبىراز جىلدان بەرى قازاق ءتىلىن ۇيرەتەتىن مۇعالىمدەردىڭ سەمينارى ۇيىمداستىرىلادى, ولارعا ءتۇرلى ادىستەمەلىك قۇرالدار, وقۋلىقتار جەتكىزىلىپ ءجۇر. تۇساۋكەسەر كەزىندە ءتىل ۇيرەتۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى جۇلدىزاي ەرباتىروۆا قوناقتارعا وسى جونىنەن مول اقپارات بەردى. سونىمەن قاتار قوناقتار «حانىم» ءسان اتەلەسى ديزاينەرى تاتيانا تايشىقوۆانىڭ دايىنداعان ۇلتتىق كوستيۋمدەرىن تاماشالادى. سىرتتاعى قازاق جاستارىن اتاجۇرتپەن ارالاستىرۋ ماسەلەسى قارالدى, بۇل جونىندە جەرگىلىكتى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وكىلدەرى دە ءسوز الدى. ل.تولستوي اتىنداعى وبلىستىق كىتاپحانا ۇجىمى قانداستارعا «قازاق دياسپوراسىنىڭ جاسامپاز الەۋەتى: تاريحى جانە زاماناۋي كەلبەتى» اتتى كىتاپ كورمەسىن ۇسىندى. قانداستار شولىركەپ تىڭدايتىن ءان مەن كۇيگە دە كەزەك بەرىلدى.
– رەسەيدە ءبىرشاما قازاقتار تۇرىپ جاتىرمىز. ءتىلىمىز بەن داستۇرىمىزدەن قول ۇزبەۋ ءۇشىن اتاجۇرتپەن بايلانىستىڭ قاجەتتىگىن سەزىنىپ جۇرەمىز. قوستانايدا دۇنيەجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعىنىڭ فيليالى اشىلادى دەگەندى كورشى وبلىستارداعى باۋىرلاردان ەستىپ, ءوزىمىز شاقىرتۋسىز-اق كەلىپ قالدىق. مىنە, ەندى ءبىز دە ءتىل ۇيرەنۋ ۇيىرمەلەرىن اشۋ ءۇشىن وسى فيليالدىڭ ارقاسىندا ماتەريالدار, ۇلتتىق كيىمدەر الاتىن بولامىز, – دەپ اعىنان جارىلدى ەكاتەرينبۋرگتەگى قازاقتاردىڭ «ەۋرازيا-قازاقستان» ۇلتتىق-مادەني ورتالىعىنىڭ توراعاسى قادىر بەگجانوۆ.
وسى شاراعا دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ قاۋىمداستىعى تالداۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى كۇلعازيرا بالتاباەۆا كەلىپ قاتىسىپ, دۇنيە جۇزىندەگى قانداستارىمىزبەن جۇرگىزىلىپ وتىرعان جۇمىستارعا شولۋ جاسادى. كۇلعازيرا نۇرانقىزى وسى شارانىڭ الدىندا رۋدنىي قالاسى, كاچار كەنتى مەن تاران اۋدانىندا تۇرىپ جاتقان ورالمان اعايىندارمەن دە كەزدەستى.
وسى وڭىرگە نەگىزىنەن وزبەكستاننان كوشىپ كەلىپ, ورنالاسىپ جاتقان اعايىنداردىڭ پروبلەمالارى جوق ەمەس ەكەن. اسىرەسە, ورالمان كۋالىگىنە يە بولعان ولاردىڭ التى ايعا دەيىن جەكە باسىنىڭ كۋالىگىن, تولقۇجاتىن الۋى كەشىگەدى. كۋالىگىنسىز, ين-ءسىز ولاردى ەشكىم دە جۇمىسقا المايدى. قونىس اۋدارعان اعايىنداردىڭ كوپشىلىگى كوپ بالالى وتباسىلارى بولىپ سانالادى. ءالى وي-شۇقىرىن بىلمەيتىن جەردە جا
