وبلىس ورتالىعىنداعى «جىلۋجۇيەلەرى» جشس كومپانياسى قالاتۇتىنۋشىلارى ءۇشىن كوممۋنالدىق تولەم تاريفتەرىن ءوسىرۋسىز-اق ورتالىقتاندىرىلعان جىلۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەسىنە قوسىلعىسى كەلەتىن تۇرعىندار ءۇشىن جىلۋ جەلىلەرىن قالاي مودەرنيزاتسيالاۋعا بولادى دەگەن ماسەلەنىڭ ءتۇيىنىن تاپقانداي. ياعني بۇل جىلۋ جەلىلەرىن قايتا جاڭارتۋعا دا ءمۇمكىندىك تۋدىردى. مۇنداي جۇمىستاردى جۇرگىزۋگە ارنالعان قاراجات وبلىس ورتالىعىنداعى «جىلۋ ءجۇيەلەرى»» جشس-نىڭ حالىقارالىق قارجىلىق دامۋ ينستيتۋتتارىنان العان قارىزدارىنىڭ ارقاسىندا پايدا بولدى.
وبلىس ورتالىعىنداعى «جىلۋجۇيەلەرى» جشس كومپانياسى قالاتۇتىنۋشىلارى ءۇشىن كوممۋنالدىق تولەم تاريفتەرىن ءوسىرۋسىز-اق ورتالىقتاندىرىلعان جىلۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەسىنە قوسىلعىسى كەلەتىن تۇرعىندار ءۇشىن جىلۋ جەلىلەرىن قالاي مودەرنيزاتسيالاۋعا بولادى دەگەن ماسەلەنىڭ ءتۇيىنىن تاپقانداي. ياعني بۇل جىلۋ جەلىلەرىن قايتا جاڭارتۋعا دا ءمۇمكىندىك تۋدىردى. مۇنداي جۇمىستاردى جۇرگىزۋگە ارنالعان قاراجات وبلىس ورتالىعىنداعى «جىلۋ ءجۇيەلەرى»» جشس-نىڭ حالىقارالىق قارجىلىق دامۋ ينستيتۋتتارىنان العان قارىزدارىنىڭ ارقاسىندا پايدا بولدى.
2011 جىلى ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى قالانىڭ جىلۋ جەلىلەرىن جاڭارتۋعا جانە مودەرنيزاتسيالاۋعا 2 ملرد. 997 ميلليون تەڭگە نەسيە بەردى, دەيدى سەرىكتەستىك ينجەنەرى الەكساندر زاحاريان. قۇبىرلار اۋىستىرىلىپ, جىلۋ بەرىلەتىن ۋاقىتتى باقىلايتىن اۆتوماتتى قوندىرعىلار ورناتىلۋدا. قولدانىستاعى ماگيسترالداردا قۇبىرلاردى وراعان مينەرال ماقتا جىلۋ وتكىزگىشتىگى تومەن پەنوپوليۋرەتانعا اۋىستىرىلۋدا. الدا №1 جىلۋ ەلەكتر ورتالىعى قامتيتىن اۋماق بويىنشا جۇمىستار كۇتىپ تۇر. ناتيجەسىندە, جىلۋ بەرۋ كەزىندە شىعىندار دەڭگەيى 20 پايىزعا دەيىن ازاياتىن بولادى.
شىلدە ايىندا وبلىس ورتالىعىندا سەرىكتەستىك وتكىزگەن سىناقتار كەزىندە كوشە بويىندا ەكى جەردەن اسفالت وپىرىلدى. ءبىرىنشى جاعدايدا وپىرىلعان شۇڭقىرعا ەر ادام قۇلادى, ەكىنشىسىندە, شۇڭقىرعا جەڭىل كولىك ءتۇسىپ كەتتى.
جالپى, جىلۋ جۇيەلەرىنە جاز ايلارىندا سىناق جۇرگىزۋ قىسقى ايازدا اپاتتى جاعدايلارعا كەلتىرۋى مۇمكىن جەلىلەردىڭ ەڭ وسال جەرلەرىن انىقتاۋ ءۇشىن جاسالادى عوي, دەپ ءتۇسىندىردى مۇنى سەرىكتەستىكتىڭ باس ينجەنەرى ۆاديم كوۆالچۋك. ەگەر قۇبىر تەمىر-بەتون ناۋاعا ورنالاستىرىلعان بولسا, وندا ءتىپتى ول جارىلعان جاعدايدا دا سۋ توپىراقتى شايماي جانە وپىرىلۋ قاۋپىن تۋعىزباي, جەلىدەن جىلۋ كامەرالارىنا قاراي اعادى. ال, ءبىز بۇگىندە ارناسىز ارالىق قابات توسەمدەرىن پايدالانامىز, ول دا توپىراقتىڭ شايىلىپ كەتۋىن بولدىرمايدى. جىلۋ جەلىلەرىن جاڭارتۋ بويىنشا جۇمىستار جوسپار بويىنشا جۇرگىزىلۋدە. جۇمىس كوپ. وبلىس ورتالىعىنداعى جىلۋ ماگيسترالدارىندا ءالى كۇنگە دەيىن وتكەن عاسىردىڭ 60-70-جىلدارىندا سالىنعان بولىكشەلەر جەتكىلىكتى. بۇل توراپتار سىناق كەزىندە شىدامايدى, سوندىقتان, توپىراق شايىلادى. قالانىڭ كەز كەلگەن بولىگىندە بولۋى مۇمكىن, سوندىقتان «جىلۋ جەلىلەرى» جشس اقپارات قۇرالدارى ارقىلى قالالىقتاردى ۇنەمى ەسكەرتىپ وتىرادى, ولاردى سىناق بولىكتەرىندە ساق بولۋعا شاقىرادى. جىلۋ جەلىلەرىن ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن جىل سايىن جىلۋ جەلىلەرىنىڭ 15-16 شاقىرىمىن جوندەۋ قاجەت. بۇگىنگى كۇنى تاريفتىك سمەتالىق ولشەم 9,6 شاقىرىمعا عانا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار, جىلۋ جەلىلەرىنە جاۋاپتى ادام قۇبىردىڭ كەلەسىدە قاي جەردە جارىلاتىنىن الدىن الا ءبىلۋدىڭ جانە ونىڭ سالدارىن ازايتۋدىڭ بارلىق مۇمكىندىكتەرىن پايدالانادى. ءاربىر توراپ بويىنشا جۇيەلى تۇردە اقاۋدى انىقتاۋ دەپ اتالاتىن كۋالاندىرۋ جۇرگىزىلىپ وتىرادى. ەگەر جىلۋ تراسساسىنىڭ بەلگىلى ءبىر ۋچاسكەسىندە جىلۋ ماۋسىمى ىشىندە 5-6 زاقىمدانۋ بولسا, سول ۋچاسكەدە كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلەدى. ەگەر زاقىمدانۋ جەرگىلىكتى بولسا, وندا ونى جويىپ, كەيىن تەكسەرىپ, قايتادان جۇمىسقا قوسادى, دەيدى «جىلۋ جۇيەلەرى» جشس باس ديرەكتورى ۆيتالي ماتۆەەۆ.
قىسقا دايىندىق قىزۋ ءجۇرىپ جاتىر. بىلتىرعى جىلۋ ماۋسىمىندا ەكىباستۇزدا ۇيلەرگە جىلۋ بەرۋ كەزىندە كۇردەلى ۇزىلىستەر بولعانى بەلگىلى. ءسويتىپ, بيىل جوندەۋ جۇمىستارىنا 1 ملرد. 250 ميلليون 417 مىڭ تەڭگە ءبولىندى. قارجىلاندىرۋ جوسپارلانعان جۇمىستاردى بەلگىلەنگەن مەرزىمدە اياقتاۋعا جانە ەكىباستۇزدىقتاردى جىلۋمەن قامتاماسىز ەتۋدە الدا تۇرعان قىستى اپاتسىز وتكىزۋگە جاسالعان مۇمكىندىك. ەكىباستۇزدا قالىپتى تەمپەراتۋرا بويىنشا رەتتەۋدىڭ جولعا قويىلعان جۇيەسى جوق, سوندىقتان جىلۋ جەلىلەرى ۇيلەردىڭ ءبىر بولىگىنە تەمپەراتۋرالىق كەستەگە سايكەس كەلەتىن تەمپەراتۋرانى بەرە المايدى, دەپ ءتۇسىندىردى باس ينجەنەر ۆاديم كوۆالچۋك. جىلۋ توراپتارىنىڭ, شىعىنداردى رەتتەگىشتەردىڭ جانە تاعى باسقالاردىڭ بولماۋى جىلۋ ەنەرگياسىنىڭ نورمادان تىس تۇتىنىلۋىنا الىپ كەلەدى. جۇيەنى جو لعا قويۋ ءۇشىن پيك-تەردىڭ بەلسەندى قاتىسۋى وتە قاجەت. بىراق كووپەراتيۆتەردىڭ بارلىعى بىردەي كومەككە كەلە بەرمەيدى. وتكەن جىلى قۇنى 9, 5 ملرد. تەڭگە بولاتىن ىشكى جەلىلەردى قايتا جاڭارتۋ بويىنشا ۇسىنىستارعا ساي بىرنەشە جوبالار ىسكە اسىرىلۋدا. سونىمەن قاتار, «جىلۋ جۇيەلەرى» جشس مەملەكەتتىك قۇرىلىمدارمەن ءوزارا بىرلەسۋ ناتيجەسىندە مونوقالالاردى دامىتۋ ءجانە مەملەكەت-جەكە مەنشىك سەرىكتەستىگى باعدارلامالارى اياسىنداعى جۇمىستى باستاۋدى جوسپارلاپ وتىر.
فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان».
پاۆلودار وبلىسى.
