كەشە قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىنىڭ كەزەكتى بريفينگى يادرولىق سىناقتارعا قارسى حالىقارالىق ءىس-قيمىل كۇنىنە ارنالدى. حالىقارالىق يادرولىق سىناقتارعا قارسى ءىس-قيمىل كۇنىنە وراي, سونىمەن قاتار, دۇنيەجۇزىلىك قاۋىمداستىق ءۇشىن بۇل كۇننىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالۋ ماقساتىندا بريفينگكە بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قازاقستانداعى رەزيدەنت-ۇيلەستىرۋشىسى مىندەتىن اتقارۋشى, يۋنيسەف – بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ بالالارعا كومەك كورسەتەتىن حالىقارالىق توتەنشە قورى وكىلدىگىنىڭ باسشىسى دجۋن كۋكيتا مەن ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى رەكتورىنىڭ عىلىم جونىندەگى كەڭەسشىسى, قر ۇلتتىق يادرولىق ورتالىعىنىڭ بۇرىنعى ديرەكتورى – يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتىنىڭ بۇرىنعى ديرەكتورى قايرات قادىرجان قاتىستى.
كەشە قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىنىڭ كەزەكتى بريفينگى يادرولىق سىناقتارعا قارسى حالىقارالىق ءىس-قيمىل كۇنىنە ارنالدى. حالىقارالىق يادرولىق سىناقتارعا قارسى ءىس-قيمىل كۇنىنە وراي, سونىمەن قاتار, دۇنيەجۇزىلىك قاۋىمداستىق ءۇشىن بۇل كۇننىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالۋ ماقساتىندا بريفينگكە بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قازاقستانداعى رەزيدەنت-ۇيلەستىرۋشىسى مىندەتىن اتقارۋشى, يۋنيسەف – بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ بالالارعا كومەك كورسەتەتىن حالىقارالىق توتەنشە قورى وكىلدىگىنىڭ باسشىسى دجۋن كۋكيتا مەن ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى رەكتورىنىڭ عىلىم جونىندەگى كەڭەسشىسى, قر ۇلتتىق يادرولىق ورتالىعىنىڭ بۇرىنعى ديرەكتورى – يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتىنىڭ بۇرىنعى ديرەكتورى قايرات قادىرجان قاتىستى.
بۇگىن, ياعني 29 تامىزدا دۇنيەجۇزىلىك قاۋىمداستىق قازاقستان باستاماشى بولعان جانە 2010 جىلى بۇۇ باس اسسامبلەياسى قولداعان يادرولىق سىناقتارعا قارسى حالىقارالىق ءىس-قيمىل كۇنىن اتاپ وتەتىنى بەلگىلى. بۇل كۇنى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 1991 جىلعى 29 تامىزداعى تاريحي جارلىعىمەن الەمنىڭ ەڭ الپاۋىت سەمەي يادرولىق پوليگونى جابىلعان ەدى. قازاقستان كەڭەس وداعىنان «مۇراعا قالعان» الەمدەگى ءتورتىنشى يادرولىق الەۋەتتەن ءوز ەركىمەن باس تارتىپ, سول كەزدەن باستاپ «بەيبىتشىلىك ەپيتسەنترىنە» اينالعان بولاتىن. ناتيجەسىندە, رەسەي جانە اقش-پەن ىنتىماقتاسا وتىرىپ, يادرولىق قارۋلار مەن راكەتالار ەلىمىزدەن شىعارىلىپ, جويىلسا, ال بۇرىنعى پوليگون ينفراقۇرىلىمى ىستەن شىعارىلعان-تۇعىن. قازاقستاندىق پوليگوننىڭ جابىلۋىمەن نەۆاداداعى, سونداي-اق, لوب-نور جانە مۋرۋروا سەكىلدى الەمنىڭ ءىرى سىناق الاڭدارى دا ءوز جۇمىستارىن توقتاتقان بولاتىن. ساراپشىلار سەمەي پوليگونىنىڭ جابىلۋىمەن يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ مەن قارۋسىزدانۋدىڭ عالامدىق ءۇردىسىنىڭ جاڭا كەزەڭى باستاۋ العانىن دا اتاپ كورسەتىپ وتىر.
2006 جىلعى قىركۇيەكتە قازاقستان ايماقتىڭ باسقا مەملەكەتتەرىمەن بىرلەسە وتىرىپ ورتالىق ازيانى يادرولىق قارۋدان ازات ايماق دەپ جاريا ەتكەن سەمەي كەلىسىمىنە قول قويدى. سوندىقتان 29 تامىز – بۇل يادرولىق اپوكاليپسيس قاۋپىن الشاقتاتقان بەلەس بولىپ سانالادى. بۇل كۇننىڭ باستى وزەگى, مىنە, وسىندا.
بريفينگتە ءسوز العان ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىنىڭ رەسمي وكىلى التاي ابيبۋللاەۆ ءوز سوزىندە قازاقستاندىقتار وسى ماڭىزدى كۇن ارقىلى بارلىق دۇنيەجۇزىلىك قاۋىمداستىقتى جانە بارلىق ەلدەردىڭ حالىقتارىن يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جانە قارۋسىزدانۋ ماسەلەلەرىن كۇشەيتۋدە تاعى دا ءبىر رەت بىرىگۋگە ۇندەپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.
ال دجۋن كۋكيتا يادرولىق سىناقتارعا قارسى حالىقارالىق ءىس-قيمىل كۇنى 29 تامىزعا بەكىتىلگەنى بەكەر ەمەستىگىن, وسى كۇنى الەمدەگى ەڭ ءىرى يادرولىق پوليگونداردىڭ ءبىرى – سەمەي پوليگونى جابىلعانىن ايتتى. «بۇل كۇن الەمدى يادرولىق قارۋدان ازات ەتۋدى ناسيحاتتايتىن كۇن. سوندىقتان, بۇل كۇننىڭ ماڭىزى زور. وسىناۋ حالىقارالىق كۇندى اتاپ ءوتۋ ءۇشىن بيىل ەكى ۇلكەن شارا ۇيىمداستىرىلادى. بۇل شارالاردا يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋعا قاتىستى وزەكتى ماسەلەلەر كوتەرىلەدى», دەدى دجۋن كۋكيتا.
ال قايرات قادىرجان سەمەي پوليگونىنداعى يادرولىق سىناقتاردىڭ سالدارىن جويۋ جونىندەگى ءبىراز جىلداردان بەرى جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقان جۇمىستاردىڭ بارىسى, وسى باعىتتا قانداي جۇمىستار اتقارىلعانى, ۋلانعان جەرلەردى قولدانىسقا تولىق قايتارۋ جۇمىستارىنىڭ جايى تۋرالى اڭگىمەلەدى. «بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ عالىمدارى سەمەي پوليگونى ايماعىن جان-جاقتى زەرتتەپ, ۇلكەن شارۋالار اتقاردى. ياعني, پوليگون ايماعىنا جاقىن جەرلەر بىرنەشە بولىككە ءبولىنىپ, زەرتتەلدى. بۇل جەرلەردىڭ شارۋاشىلىقتارعا پايدالانۋ-پايدالانباۋ ماسەلەسىنە تۇبەگەيلى زەرتتەۋ جۇرگىزۋ ءۇشىن حالىقارالىق ساراپشىلار مەن حالىقارالىق ۇيىمدار دا تارتىلدى», دەدى ق. قادىرجان. سونداي-اق, قايرات قامال ۇلى قازاقستاننىڭ قارۋسىزدانۋ ساياساتى, اتوم جوباسى, قازاقستاننىڭ ۋران الەۋەتى مەن ۋران ونەركاسىبىندەگى قاۋىپسىزدىكتىڭ قالاي قامتاماسىز ەتىلىپ جاتقانى توڭىرەگىندە جۋرناليستەردىڭ قويعان ساۋالدارىنا جاۋاپ بەردى.
ءلايلا ەدىلقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
