تانىم • 30 ناۋرىز، 2020

جاقسى اكىم جالعىز جۇرەدى

2552 رەتكورسەتىلدى

قايبىر جىلى شۋ اۋدانىنىڭ اكىمى ەكى كەشتىڭ اراسىندا ەسكى شاپكىسى مەن كۇپايكىگە ۇقساس قالىڭ كۇرتەشەسىن كيىپ، جالعىز ءوزى كوشە ارالاپ شىققان عوي. ءسويتىپ، جاقىن ماڭداعى مەكتەپتىڭ اۋلاسىنا كىرىپ، وت جاعاتىن جاعىن كورىپ، شەتىنەن بارلاپ كەلە جاتسا الدىنان قاراۋىل شىعىپ قالىپتى. جامان شاپكى كيگەن ادامنىڭ اكىم ەكەنىن قايدان ءبىلسىن؟ اكىم دە سىر بەرە قويماعان. اماندىق-ساۋلىقتان كەيىن اۋدان باسشىسى مەكتەپتىڭ جاعدايىن سۇراپ «كومىر ماسەلەسى قالاي؟ ءبىر قىسقا جەتە مە؟» دەسە، قاراۋىل بايعۇس اسا ساقتىقپەن جان-جاعىنا ءبىر قاراپ الىپ «كومىر جەتەدى... ەگەر الامىن دەسەڭ، ارزان بەرەمىن...» دەپ سىبىرلايتىن كورىنەدى. سونىمەن بۇل «وي، جاقسى بولدى عوي... كومىر ىزدەپ جۇرگەنىمدى قايدان ءبىلدىڭىز؟» دەپ، ساۋدالاسا كەتكەن. اناۋسى «وي، بىلەمىز عوي سەندەيلەردى... كۇن سايىن قانشاسى كەپ جاتىر» دەپ ودان بەتەر شىرەنە ءتۇسىپتى. سول جولى كۇپايكە كيگەن اۋدان باسشىسى قانشا قاپ كومىر ارقالاپ قايتقانىن قايدام، كەيىنىرەك بۇل وقيعا ۇلكەن جيىندا ايتىلىپ، اياعى اجەپتەۋىر ايقاي-شۋ بولدى. 

بۇل وقيعانى نە ءۇشىن ايتىپ وتىرمىز؟ اكىم اتاۋلىعا كەيدە وسىنداي ەرەكشە ارەكەت كەرەك سياقتى. قازىر وبلىس اكىمدەرىن بىلاي قويعاندا اۋدان، قالا اكىمدەرىنىڭ ءوزى جالعىز جۇرمەيدى. الدىنا تىلشىلەردى سالىپ، جان-جاعىنا «نوكەرلەرىن» ەرتىپ، توپتانىپ، ءبىر كوش بوپ جۇرەدى. قايدا بارادى، نە كورەدى، كىممەن سويلەسەدى، اكىمنىڭ سۇراقتارىنا كىم جاۋاپ بەرەدى، اكىممەن كىم امانداسادى، كىم امانداسپايدى، كىم جاقىنداي الادى، كىم جاقىنداي المايدى، اكىم كولىگى قاي جەرگە توقتايدى، ەسىگىن كىم اشادى، كىم جابادى، ءبارى-ءبارى الدىن-الا دايىندالىپ، ستسەناري جازىلىپ، بارىنە ءتيىستى ءرول بەرىلەدى. سودان اكىم دە، ونىڭ شاشباۋىن كوتەرىپ جۇرگەن توپ تا كادىمگى روبوتقا اينالىپ سالا بەرەدى. ءبارىنىڭ ۋاقىتىن بەلگىلەپ قويعان. ايتايىن دەگەنىمىز، كۇنى بۇرىن ءۇتىر، نۇكتەسىنە دەيىن دايىندالىپ قويىلعان اكىمنىڭ اۋدان-اۋىلدارعا ءىسساپارلارى، وسىنداي جيىندارى قانشالىقتى شىنايى بولادى؟ جۇرتتى اشىندىرىپ جۇرگەن ماسەلەلەر شىنىندا اشىق ايتىلا ما؟

ءيا، كەيبىر اكىمدەر اۆتوبۋستارعا ءمىنىپ، جولاۋشىلارمەن تىلدەسكەندەي بولدى. بىراق، ءبارىبىر قوردالانعان ماسەلەلەردىڭ شەتىن عانا كورگەندەي اسەر قالدىردى. اۆتوبۋسقا ءمىنۋ، ءبىر جاعى اكىمدەردىڭ جارناماسى ءۇشىن دە جاسالعانىن جاسىرۋدىڭ قاجەتى جوق. ەندى ويلاڭىزشى، ءبىزدىڭ قيالىمىزداعى اكىم بىلاي ارەكەت ەتسە، قالاي بولار ەدى؟ وبلىس اكىمى كومەكشىسى ەكەۋى ەشكىمگە ايتپاستان جاياۋ-جالپىلاپ ءجۇرىپ اۋداندى، ايقاي-شۋى كوپ اۋىلداردى وزدەرى ارالاپ شىقسا، ناعىز جارناما وسى بولار ەدى عوي. سوندا اۋىل جۇرتىنىڭ شىنايى تىرشىلىگىن كورەر ەدى.  ارينە، اكىمدەر ەل ارالاپ، جۇرتپەن تىلدەسپەي جۇرگەن جوق. «وبلىس، اۋدان، قالا اكىمدەرى پالەن دەگەن اۋدان-اۋىلعا باردى، جۇرتپەن كەزدەستى، اڭگىمەلەستى» دەگەن اقپاراتتار ينتەرنەتتە جىرتىلىپ ايىرىلادى. قايتا اۋدان-اۋىلداردى ارالاۋعا جانى قۇمارلارى دا بار. بۇل ءبىر جاقسى ءداستۇر. بىراق، ءبىزدىڭ ايتايىن دەگەنىمىز باسقا...

اكىم دەگەن قاراپايىم عانا كيىنىپ، كوزگە قارا «اشكيدى» تاعىپ، ايتەۋىر، جۇرت بىردەن تاني قويمايتىنداي كەيىپتە حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى، بانك، اۋرۋحانا، ەمحانا، جەر بولىمدەرى، باسقا دا مەملەكەتتىك مەكەمەلەرگە قاراپايىم ادام رەتىندە باس سۇعىپ شىقسىنشى. كەزەك، ايقاي-شۋ، اينەكتىڭ ار جاعىندا وتىرعان قىز-جىگىتتەردىڭ دورەكىلىگى، شەكە-باسىنىڭ تىرىسىپ وتىرۋى، «قايدا بارساڭ، وندا بار...» دەپ، كابينەتىنەن قۋىپ شىعاتىن كىشىگىرىم باستىقتار... بازار، ساۋدا ورىندارىنىڭ تازالىعى... نەمەسە ەسكى كولىكتىڭ رولىنە وتىرا قالىپ، تراسساعا شىعىپ، جول پوليتسياسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ شەكتەن شىققان تىرلىگىن كورسىنشى...

«باياعىدا ءبىر شاھاردىڭ اكىمى وتە قايىرىمدى جانە قاراپايىم بولىپتى. ۇستىنە جامان كيىم كيىپ، ءتۇن جامىلىپ، قالا ارالايدى ەكەن. ەلدىڭ مۇڭ-زارىن تىڭداپ، تالاي ادىلەتسىزدىكتى كورەدى، سودان ورداسىنا ورالعان سوڭ سونىڭ ءبارىن وڭ شەشۋگە كىرىسەدى» دەگەن سىڭايداعى اڭگىمەنى ەرتەرەكتە ەرتەگىدەن وقۋشى ەدىك. شىنىندا اكىمدەردىڭ قاراپايىم ادام رەتىندە ەل ارالاۋى ازىرگە ەرتەگىدە عانا مۇمكىن بولىپ تۇر. قايبىر جىلى ىشكى ىستەر ءمينيسترى قىزمەتىن اتقارعان قايىربەك سۇلەيمەنوۆ سارىاعاشتان جۇك ارتقان «كاماز»-عا ءمىنىپ، جول بويىنداعى ماي قىزمەتكەرلەرىنىڭ شەكتەن تىس ارەكەتتەرىن اشكەرەلەپ، ەلدى ءبىر شۋلاتقان. تالاي بىلىقتىڭ بەتىن اشىلدى. ودان كەيىن مۇنداي ارەكەتكە تالپىنعان ەشكىم بولعان جوق.

شىنىن ايتۋ كەرەك، ەلگە جانى اشيتىن، سول ەلدىڭ قامى ءۇشىن جۇمىس ىستەسەم دەيتىن اكىمدەر مۇنداي ارەكەتكە بارۋدان ارلانبايدى. ەندەشە ءبىزدىڭ اكىمدەر قاشان قايىرىمدى جانە قاراپايىم بولادى؟

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار