ول جەر جانناتى جەتىسۋدىڭ ەركىندىك اۋلىندا دۇنيەگە كەلگەن. ء«بىزدىڭ ەلدە ەركىندىكتىڭ سۋىن ىشكەن ادام جەردە قالمايدى» دەگەن ءتامسىل بار» دەپ تۋعان جەرىن جانىنداي جاقسى كورىپ, اۋزىنان تاستاماي ايتىپ وتىرۋشى ەدى. وسىنى ايتقاندا ءجۇزى ەرەكشە نۇرلانىپ, بالاداي بال-بۇل جانىپ, ماساتتانىپ كەتەتىن.
اكەسى سۇلتان مايداندا قازا تابادى. ءسويتىپ شەشەسى 23 جاسىندا جەسىر, بۇل 2 جاسىندا جەتىم قالادى. كەيىن ەرجەتىپ, ازامات بولعاندا اكەسىنىڭ قازا بولعان جەرىن تاۋىپ, توپىراعىن ەلىنە اكەلىپ, ەڭسەلى ەسكەرتكىش قويعانىنىڭ ءوزى ۇلاعاتى مول, ۇلگىسى زور تىرلىك ەمەس پە؟!
ال ءوزىن قولىنان جەتەلەپ ءجۇرىپ وسىرگەن ارداقتى اناسىن الاقانىنا سالىپ ايالادى. ءسويتىپ پەرزەنتتىك پارىزىن دا ادال وتەدى.
ول وسى اۋىلداعى قازاق ورتا مەكتەبىن بىتىرگەن سوڭ, سول كەزدەگى ءۇردىس بويىنشا كومسومولدىق شاقىرۋمەن تالاپتىڭ تۇلپارىنا ءمىنىپ, ءبىر قيىرداعى ارقا توسىندەگى تەمىرتاۋ قالاسىنا كەلەدى. ودان ۋكراينانىڭ دنەپرودزەرجينسك قالاسىنداعى №8 تەحنيكالىق ۋچيليششەگە ءبىر توپ جاسپەن ارنايى جىبەرىلىپ, مەتاللۋرگ ماماندىعىن الدى. بولاشاق تانىمال قۇقىقتانۋشى تەمىرتاۋ قالاسىنداعى قاراعاندى مەتاللۋرگيا كومبيناتىنىڭ قۇرىلىس جۇمىستارىندا ەڭبەك ەتىپ, مادەني-اعارتۋ مەكەمەلەرىندە, اقپارات سالاسىندا ءارتۇرلى قىزمەتتەردە بولىپ, ءومىر مەكتەبىنەن ءوتتى. ءسويتىپ ءجۇرىپ وقۋدان دا قول ۇزبەي الماتىداعى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زاڭ فاكۋلتەتىن ءبىتىرىپ الدى.
تالدىقورعان وبلىسىندا تەرگەۋشى, ادۆوكات, حالىق سۋدياسى بولدى. ادىلەت مينيسترلىگى مەن باس پروكۋراتۋرا اپپاراتىندا ەڭبەك ەتىپ, مول تاجىريبە جيناقتادى.
جەتىلمەي جاتىپ جەتىم قالعان, قيىرداعى ءبىر اۋىلدان قانات قاققان سول ءبىر قارشاداي قارا بالانىڭ العان اسۋلارى مەن شىققان بيىكتەرىن كەيىنگى جاستارعا ۇلگى, ۇرپاققا ونەگە ەتۋ ءۇشىن اتاي كەتكەن ءجون سياقتى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى مەن مينيسترلەر كابينەتى اپپاراتىندا مەملەكەتتىك-قۇقىقتىق سەكتور مەڭگەرۋشىسى, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, رەسپۋبليكا باس پروكۋرورىنىڭ ورىنباسارى, جوعارعى سوت توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى بولىپ قىزمەت ىستەدى. ال 1995-2000 جىلدارى باس پروكۋرور, جوعارعى سوت توراعاسى ءتارىزدى جوعارى لاۋازىمداردى ابىرويمەن اتقارىپ, زاڭ سالالارىنىڭ شىرقاۋ شىڭىنا شىقتى. سوڭىنان جوعارعى سوت كەڭەسىن باسقارىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى قۇقىقتىق ساياسات جونىندەگى كەڭەستىڭ جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى جانىنداعى ادام قۇقىعى جونىندەگى كوميسسيانىڭ مۇشەسى, پارلامەنت ءماجىلىسى جانىنداعى قوعامدىق پالاتا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتتەرىن دە اتقاردى. بۇگىنگى كۇننىڭ بيىگىنەن قاراعاندا ۇلكەن ساياساتكەر, ءىرى عالىمنىڭ باستى ءومىر بەلەستەرى كوز الدىمىزدا وسىلاي سايراپ جاتىر.
ماقسۇت سۇلتان ۇلى ءوزى تاڭداپ العان زاڭگەر ماماندىعىنىڭ مارتەبەسىن ءاردايىم بيىككە كوتەرىپ, وعان سوڭعى دەمى تاۋسىلعانشا ادال قىزمەت ەتتى. زاڭگەرلىك سوقپاعىن قاراپايىم تەرگەۋشىلىكتەن باستاعان ول ءوز دارا جولىن جاساپ, سوت پەن پروكۋراتۋرا سياقتى سالماقتى ەكى سالانىڭ ۇشار شىڭىنا, زاۋ بيىگىنە شىعىپ, ادىلەتتىڭ اق تۋىن جەلبىرەتتى.
ەلىمىزدىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرىندەگى جەمىستى قىزمەتى, مەملەكەتتىك-قۇقىقتىق ينستيتۋتتاردىڭ قۇرىلۋى مەن دامۋىنا بەل شەشە, بەلسەندى اتسالىسۋى, زاڭ عىلىمىنىڭ جانە ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ دامۋىنا وراسان ۇلەس قوسۋى ماقسۇت سۇلتان ۇلىنىڭ ەلىمىزدەگى ەڭ ءبىر بەلدى دە بەدەلدى قۇقىقتانۋشى دەڭگەيىنە كوتەرىلۋىنە ىقپال ەتتى.
قۇقىققا جانە زاڭ عىلىمىنا قىزمەت ەتۋ ءومىرىنىڭ مانىنە اينالدى, ءوز ورنىن تاپ وسى عىلىمنان تاپقان ول تاماشا كاسىبي مەكتەپتەن ءوتىپ بارىپ, ەرەن تۇلعا رەتىندە قالىپتاستى.
ءساتىن سالعاندا ەلىمىزدە ازاتتىقتىڭ اق تاڭى اتقان جىلدار ماقاڭنىڭ زاڭگەر بولىپ ابدەن تولىسقان, اقىل-پاراساتى ابدەن كەمەلىنە كەلگەن كەزىنە ءدوپ كەلدى. سودان دا بولار, ول اتالعان ەكى سالاعا جىلدار بويى ءسىڭىپ قالعان كەڭەستىك كەسەلدى ساياساتتان تەز ارىلىپ, ازات ەلدىڭ ازاماتتارىنا قۇقىقتىق قالقان بولا الاتىن زايىرلى زاڭداردىڭ قابىلدانۋىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوستى.
سول تۇس پروكۋراتۋرانىڭ قوعام ومىرىندەگى ورنىن انىقتاپ بەرگەن ماڭىزدى وزگەرىستەر مەن شەشۋشى وقيعالاردىڭ ۋاقىتى بولاتىن. ساپالىق جاعىنان جاڭا جانە پارمەندى پروكۋراتۋرا جۇيەسىن قۇرۋ جونىندەگى ستراتەگيالىق مىندەتتەر تۇبەگەيلى جاڭا جانە نىق شەشىمدەردى, ايقىن ماقساتقا باعىتتالعان سونى ءىس-قيمىلدى تالاپ ەتتى. ال ماقسۇت سۇلتان ۇلى شىنايى كاسىبي شەبەر جانە تالانتتى باسشى رەتىندە بۇل مىندەتتى دە ويداعىداي جۇزەگە اسىردى.
كەڭەس ۇكىمەتى كەزىندە پروكۋراتۋرا دەگەنىڭىز اتاۋىنىڭ وزىنەن ات ۇركەتىن قىزىل يمپەريانىڭ قايراۋلى قىلىشى بولعانى جاسىرىن ەمەس. ال تاۋەلسىزدىك تۋى قولعا تيگەننەن كەيىن ونىڭ ەندىگى ورنىن انىقتاۋ كۇن تارتىبىندەگى وتكىر دە وزەكتى ماسەلە ەدى. قاداعالاۋ ورگانىنىڭ تىزگىنىن قولىنا العان اعامىز كاسىبي مامان, تالانتتى باسشى رەتىندە بۇل ماسەلەنى دە ەل مۇددەسىنە لايىقتاپ, وڭتايلى شەشە ءبىلدى. وعان بۇكىل قاداعالاۋ ورگاندارىنىڭ باستى باعدارشامى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پروكۋراتۋراسى تۋرالى» پرەزيدەنت جارلىعىنىڭ سول تۇستا قابىلدانعانىن ايتساق تا جەتكىلىكتى بولار. وسىلايشا, كوبىنە-كوپ ماقاڭنىڭ تاباندىلىعى مەن پرينتسيپشىلدىگىنىڭ ارقاسىندا پروكۋراتۋرا زامانىمىزعا ساي قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىنىڭ نەگىزگى ينستيتۋتتارىنىڭ بىرىنە اينالدى.
ماقسۇت سۇلتان ۇلى ەگەمەن ەلىمىزدىڭ قۇقىقتىق رەفورمالارىنىڭ اسا ماڭىزدى قاعيدالارى بەكىپ, قانات جايىپ جاتقان تۇستا دا مەملەكەتىمىزدە زاڭدىلىق پەن ءادىل سوت تورەلىگىنىڭ ۇستەمدىگىن ورنىقتىرۋ ءىسىنىڭ باسى-قاسىندا ءجۇرىپ, وراسان زور ەڭبەك ءسىڭىردى.
رەتى كەلگەسىن ايتا كەتەيىك, القا بيلەر سوتىنىڭ اتاۋىن ەنگىزگەن دە ماقاڭ بولاتىن. «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى القا بيلەر سوتى تۋرالى» زاڭ جوباسىن جاساۋمەن اينالىسقان جۇمىس توبىنا ماقسۇت نارىكباەۆ جەتەكشىلىك جاساعانى بەلگىلى.
سۋديالاردىڭ ۇستىنە ۇلتتىق ويۋ-ورنەكپەن ادىپتەلگەن ادەمى مانتيا كيگىزگەن دە وسى كىسى. وعان بيلەر تاريحىنىڭ ءتىنىن تارقاتا زەرتتەپ, تەرەڭ ءبىلۋىنىڭ دە كومەگى تيگەنى ءسوزسىز. ءوڭى نۇرلى, ءسوزى ءنارلى اسىل اعامىز كوسىلىپ سويلەپ كەتكەندە ءوزى دە باياعىنىڭ بيلەرىنە ۇقساپ كەتەتىن.
ول: «باسقا ماماندىق يەلەرى قاتەلەسسە, تۇزەتۋگە بولار, ال سوت اياعىن شالىس باسسا, جازىقسىز جانعا قاسىرەت اكەلەرى ءسوزسىز. ونداي جاعىمسىز جايتتىڭ بۇكىل سوت جۇيەسىنىڭ بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرەرى دە انىق. سوندىقتان باسقا باسقا, ال سۋدياعا قاتەلەسۋگە استە بولمايدى», دەپ ۇيرەتۋدەن ءبىر جالىقپايتىن.
ەلىمىزدىڭ سوت جۇيەسىندەگى زامان اعىمىنا ساي نەبىر ورەلى وزگەرىستەردىڭ دە ءدال ماقسۇت سۇلتان ۇلىنىڭ كەزىندە جۇزەگە اسۋى تەگىن ەمەس.
ەلباسىنىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى قۇقىقتىق رەفورمانىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جونىندەگى ءىس-شارالار تۋرالى» جارلىعىنا سايكەس جەرگىلىكتى سوتتاردىڭ سۋديالارىن پرەزيدەنتتىڭ, ال جوعارعى سوت سۋديالارىن پارلامەنت سەناتىنىڭ تاعايىنداۋ قۇزىرى ەنگىزىلدى. ەلىمىزدىڭ تاريحىندا العاش رەت سۋديالار تۇراقتى مەرزىمگە بەكىتىلەتىن بولدى. پرەزيدەنتتىڭ «سوت جۇيەسىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن نىعايتۋ شارالارى تۋرالى» جارلىعى دا سول تۇستا قابىلداندى. ەلىمىز سوت جۇيەسىنىڭ زامان تالابىنا ساي نىعايا تۇسۋىنە زور ىقپالىن تيگىزگەن مۇنداي قۇجاتتاردىڭ ومىرگە كەلۋىنىڭ بەل ورتاسىندا زاڭ جۇيەسىنىڭ بىلگىرى ماقسۇت سۇلتان ۇلى ءجۇردى.
ال بۇل كۇندە سوت جۇيەسىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن ارتتىرىپ, سۋديالاردىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ, سوت قىزمەتىن ۋاقىت تالابىنا ساي جەتىلدىرىپ وتىرۋ ىسىنە بەلسەندى تۇردە اتسالىسىپ وتىرعان سۋديالار وداعىنىڭ ومىرگە كەلۋى دە م.نارىكباەۆتىڭ باستاماشىلىعىمەن بولعان دۇنيە ەكەنىن بۇل كۇندە بىرەۋ ءبىلىپ, بىرەۋ بىلمەس.
كوپ جىلعى بەينەتپەن شىققان بيىگىن تاستاپ, جەر ورتاسىنا كەلگەندە ءومىر جولىن وزگەرتۋ كىمگە دە بولسىن وڭاي سوقپاسى انىق. ماقسۇت سۇلتان ۇلى جوعارعى سوت توراعالىعىنان كەتكەندە تالايىمىزدىڭ ۋايىمداپ قالعانىمىز راس. بۇل جاعدايدان دا جاقسى اعامىز ءوزى الىپ شىقتى. «ۇستازدىق ەتۋ تالاي جىلعى ارمانىم ەدى, جەتتىم-اۋ ايتەۋىر» دەپ, ۇجىممەن قوشتاسۋعا جايراڭ قاعىپ كەلدى. اعامىزدىڭ جارقىراپ تۇرعانىن كورىپ ءبىزدىڭ دە كوڭىلىمىز جايلانىپ قالدى. ءسويتىپ ول ءوز پەرزەنتى – قازاق گۋمانيتارلىق-زاڭ ۋنيۆەرسيتەتىنە ءومىرىنىڭ ون بەس جىلىن ارناپ, مىڭداعان شاكىرتى ءۇشىن ءبىلىم شىراعىن مازداتا جاقتى. ونىڭ جەتەكشىلىگىمەن 6 عىلىم دوكتورى, 10 عىلىم كانديداتى دايارلانىپتى.
م.سۇلتان ۇلىنىڭ شىعارماشىلىق قۋاتى دا مول بولاتىن. ماقاڭنىڭ قالامىنان تۋعان «پودروستوك ي زاكون», «دوروگا ك پراۆوسۋديۋ», «پراۆوۆايا وحرانا دەتستۆا», «تۇعىرى بەرىك تۋعان ەل» جانە «باقىتتىڭ قيىن باسپالداقتارى» كىتاپتارى ءوز ماڭىزى مەن مازمۇنىن جويماق ەمەس. ال « ۇلى بيلەرىمىزدەن جوعارعى سوتقا دەيىن» دەگەن تۋىندىسى – ۇلتىمىزدىڭ رۋحاني دۇنيەسىنە قوسىلعان ىرگەلى زەرتتەۋ دەپ اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا بولاتىن ۇلكەن ەڭبەك. بۇل كىتابى كەزىندە عىلىمي ورتا مەن قالىڭ جۇرتشىلىق اراسىندا ءوزىنىڭ لايىقتى باعاسىن الدى دا.
ال نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ قاق ورتاسىندا تۇرعان, ماقاڭنىڭ باستاماشىلىعىمەن تۇرعىزىلعان ءۇش ءبيدىڭ ەڭسەلى ەسكەرتكىشى ونىڭ ءوزىن دە ۇدايى ەسكە سالىپ تۇراتىنى انىق.
نەبىر الماعايىپ كەزدەردە ەلباسىمىزدىڭ سەنىمدى سەرىگىنىڭ ءبىرى بولعان, زاڭعار زاڭگەر, ۇلاعاتتى ۇستاز, پاراساتى مول, پايىمى بيىك ماقسۇت سۇلتان ۇلى نارىكباەۆ اعامىزدىڭ اسىل بەينەسىنىڭ جادىمىزدا جاڭعىرىپ, جارقىراپ تۇرا بەرەتىنىنە سەنىمىم كامىل. ول كەيىنگى ۇرپاققا ەلىنە دەگەن ەرەن ەڭبەك پەن بيىك مۇراتتىڭ وشپەس ونەگەسى مەن ۇلكەن ۇلگىسىن كورسەتىپ كەتتى.
«جاقسىنىڭ اتى, عالىمنىڭ حاتى ولمەس» دەيدى حالىق. ەندەشە, ەر تۇلعالى, تاۋ ءمۇسىن ماقسۇت سۇلتان ۇلىنىڭ دا ەسىمى ەل ەسىنەن كەتپەك ەمەس.
راشيد تۇسىپبەكوۆ,
ءىى دارەجەلى مەملەكەتتىك ادىلەت كەڭەسشىسى
