تاياۋدا ءبىر شارۋا جايىمەن قوستاناي جاعىنا جول تۇسكەنى بار. قايتاردا جەر ارالايىن, ەل كورەيىن, اسىقپاي ءبىر جۇرەيىن دەگەن ويمەن ۇشاققا ەمەس, پويىزعا وتىردىم. كۋپەگە كىرسەم, ادەمى كەلىنشەك پەن ودان دا ادەمى جاس جىگىت وتىر ەكەن. ءبىر كەزدە كۋپەگە شاشىن اق شالعان, ەڭگەزەردەي ءارى ءبىرشاما ەتجەڭدى, جاقسى كيىنگەن, جەر ورتا جاسىنداعى كىسى كىردى. كىرگەن بويدا: «قايىرلى كەش!» دەپ قاتتى داۋىستاي جانە سونشالىق جىلى ۇشىراي, ك ۇلىمدەپ امانداستى. ك ۇلىمسىرەگەن بويى بىزبەن تانىسا باستادى.
تاياۋدا ءبىر شارۋا جايىمەن قوستاناي جاعىنا جول تۇسكەنى بار. قايتاردا جەر ارالايىن, ەل كورەيىن, اسىقپاي ءبىر جۇرەيىن دەگەن ويمەن ۇشاققا ەمەس, پويىزعا وتىردىم. كۋپەگە كىرسەم, ادەمى كەلىنشەك پەن ودان دا ادەمى جاس جىگىت وتىر ەكەن. ءبىر كەزدە كۋپەگە شاشىن اق شالعان, ەڭگەزەردەي ءارى ءبىرشاما ەتجەڭدى, جاقسى كيىنگەن, جەر ورتا جاسىنداعى كىسى كىردى. كىرگەن بويدا: «قايىرلى كەش!» دەپ قاتتى داۋىستاي جانە سونشالىق جىلى ۇشىراي, ك ۇلىمدەپ امانداستى. ك ۇلىمسىرەگەن بويى بىزبەن تانىسا باستادى. اتى-ءجونى ابدىعاپپار يساتوۆ ەكەن. بۇل كىسى اقكوڭىل, اسا جايدارى بولسا كەرەك, كۋپە ءىشىن كوڭىلدەندىرىپ جىبەردى. ءبىر-ءبىرىمىزدى جاتىرقاۋدى قويىپ, لەزدە ۇيرەنىسىپ كەتتىك, ءارتۇرلى اڭگىمە دە ايتىلا باستادى. نەگىزىنەن ابەكەڭ سويلەپ وتىردى. شەت ەلدەرگە ساياحاتقا بارعاندارىن اڭگىمەلەدى. سوناۋ قيىرداعى شىمكەنتتەن مۇندا, قوستانايدا, قايدان جۇرگەنىن ايتىپ بەردى. مىنا كۋپەلەس جاس جۇبايلارعا تۇرمىستىق ءارتۇرلى كەڭەس بەرىپ, ءوزى مەن زايىبى اراسىندا بولعان كەيبىر جاعدايدى ەسكە ءتۇسىرىپ, ك ۇلىپ الدى. ال كەشكى شاي ءىشۋ ۋاقىتى بولعاندا, ۆاگونداعى كەزەكشىنىڭ كەلۋىن كۇتىپ وتىرماي-اق شاي اكەلۋگە ءوزى-اق «جۇگىرىپ» كەتتى. كەنەت جاس بالانىڭ, جاس بالا ەمەس-اۋ, شاقالاق ءسابيدىڭ ىڭگالاعانى ەستىلگەندەي بولدى. جانە دە كورشىلەردەن ەمەس, ناق وزىمىزدەن, انىق وسى كۋپەدەن ەستىلدى. ابەكەڭ ەڭگەزەردەي ءارى ەتجەڭدى, ءبىرشاما اۋىر دەنەسىنە قاراماستان, ورنىنان اتىپ-اق تۇردى. بايقاماعان ەكەنبىز, جوعارعى سورەنىڭ تۇكپىرىنە تامان قۇنداقتاۋلى ءسابي جاتىر. ابەكەڭ دەرەۋ ونى قولىنا الىپ, جۇباتا باستادى. جاس انا ناۋقاستانىپ قالىپتى دا, ەندىگى جەردە ءوزى جوندەمدى قاراي المايتىن بولعاندىقتان, شىمكەنتكە, اجەسىنە اپارا جاتقان بەتى ەكەن. ءسابيدىڭ اۋزىنا ەمىزىك سالىندى. ابەكەڭ بوتەلكە تۇبىندەگى از عانا سۇتكە سەزىكتەنە قاراپ تۇرىپ, ءسۇتتىڭ تاعى دا بار-جوعىن سۇرادى. جاس اكە-شەشە ەمەس پە, بەلگىلى عوي, ءسۇت جوق بولىپ شىقتى. ابەكەڭ از-كەم ويلانىپ تۇردى دا بوتەلكەنى الىپ كۋپەدەن شىعىپ كەتتى. ءبىر ساعاتتان سوڭ با, الدە ودان دا كوپتەن كەيىن بە ورالدى: بوتەلكە تولى ءسۇت... اڭگىمەمەن شاي ءىشىپ وتىرىپ, جاتاتىن ۋاقىت بولعانىن بىلمەي دە قالىپپىز. بيلەت بويىنشا ابەكەڭنىڭ جاتار ورىنى تومەنگى سورەدە ەكەن. جاس ءسابيلى اناعا ورىن جوعارىدان بەرىلىپتى. ابەكەڭ تومەنگى سورەنى وعان ۇسىنىپ, ءوزى جوعارىعا كوتەرىلدى.
مەن كوپكە دەيىن ۇيىقتاي المادىم. «كەزدەيسوق جولسەرىك بولعانىنا جانە دە تانىس-ءبىلىستىگىنە كوپ بولماعانىنا قاراماستان ابەكەڭ سياقتى ادامداردىڭ كىسىگە وتە كوپ جىلىلىق, كوڭىلدىلىك سىيلاي الاتىنى تۋرالى, وكىنىشتىسى سول, كەيدە بىزدە سەرگەكتىك, كىسىگە قاراپايىم عانا كوڭىل بولۋشىلىك, ونىڭ قايعىسى مەن قۋانىشىنا ورتاقتاسۋ, قيىن جاعدايعا ۇشىراي قالسا قول ۇشىن بەرە قويۋ قاسيەتتەرىنىڭ ارنادان اسىپ-توگىلىپ جەتىسە بەرمەيتىنى...» ءجونىندە ويلاندىم. پويىز دوڭعالاعىنىڭ دۇرسىلىنە قۇلاق ءتوسەي ۇزاق جاتتىم. ءبىر كەزدە مارجانكۇل ەسىمدى كورشىمنىڭ ەسىمە تۇسە كەتكەنى. بۇل ايەل شىمكەنتتەگى اسا ءىرى الىپ كاسىپورىنداردىڭ بىرىندە جۇمىس ىستەيتىن. زاۋىتتا ول ەڭبەك وزاتى, مىندەتىن تەرەڭ تۇسىنەدى دەلىنىپ كەرەمەت ماقتالاتىن. وكىنىشتىسى, جەكە ومىرىندە جولى بولماي تۇر: ءساتسىز تۇرمىس قۇرۋ, اجىراسۋ, پاتەر ءبولىسۋ... وسىنىڭ ءبارى وڭاي سوقپاعانىمەن, ول ءوزىن باقىتسىزبىن دەي قويمايتىن. وزىمەن بىرگە ءبىر بالاسى بولدى: «ومىردەگى قۋانىشى مەن ماحابباتى!». مىنە, وسى بالا مارجانكۇل انانىڭ باقىتى ەدى! اتتەڭ... بىردە, شىلدە ايىنىڭ اسپان اينالىپ جەرگە تۇسكەندەي وتجالىندى كۇندەرىنىڭ بىرىندە, بۇل بالا شىمكەنتتىڭ ىرگەسىن ءتۇرىپ جاسالعان بادام سۋ قويماسىنا سۋعا ءتۇسىپ, سوندا ماڭگىلىككە قالىپ قويعان... مارجانكۇل ەندى ءومىر سۇرگىسى كەلمەدى. وزىنە ءولىم تىلەۋمەن بولدى. قاراڭعى ءتۇن كەشىپ, قايعى-مۇڭ ءزارىن جۇتىپ جۇرگەن قاسىرەتتى كۇندەرىنىڭ بىرىندە زاۋىتتان اۆتوبۋسپەن ۇيىنە كەلە جاتىپ كوشە بويلاپ بارا جاتقان ءبىر توپ بالانى كورگەنى بار. ەكەۋ-ەكەۋدەن ساپقا تۇرعىزىپ, تاربيەشىسى بولسا كەرەك, ءبىر ايەل باستاپ بارادى. مارجانكۇلدىڭ جانىندا تۇرعان ءبىر ادام: «بالالار ۇيىنىكى... تۇل جەتىمەكتەر عوي...» دەپ كوكىرەگى سوگىلىپ كەتەردەي بوپ كۇڭىرەنە كۇرسىندى...
بەس جاسار تۇرسىنبايدى بالا ەتىپ الۋ جونىندەگى ماسەلە تەز-اق شەشىلە كەتكەن دە, مارجانكۇل ونى ۇيىنە كوتەرىپ اكەلگەن. تۇرسىنباي ونىڭ كۇندەلىكتى تىنىس-تىرشىلىگىنە بىردەن-اق بويلاي ەنىپ جۇرە بەردى. ەندىگى ءومىرىن وزىنە وتە قىمبات وسى بالاسىز ءتىپتى دە مۇمكىن دەپ ساناعان جوق. الايدا, «...ەندىگى ءومىرى...» كەيبىر كورشى-قولاڭداردىڭ جانە تۇرسىنباي بارىپ جۇرگەن باقشاداعىلاردىڭ تۇرسىنباي تۋرالى «وي, بايعۇس جەتىمەك!..» دەگەن سياقتى ەسىركەۋ سوزدەرىنەن قيىنداي ءتۇستى. العاشىندا, راس, مارجانكۇل بۇعان كوڭىل قويا قويماعان دا ەكەن. ءبىرتىن-ءبىرتىن بايقاسا, بالاسى تەز ەسەيىپ كەلەدى ەكەن دە, بۇل سوزدەردى ءبىرتۇرلى مۇڭايا تىڭدايتىن بولىپ كورىنگەن. ءبىر كۇنى ول: «اپا, سەن ماعان شىن اپا ەمەسسىڭ بە؟» – دەپتى. – ال مەن ساعان شىن بالا بولعىم كەلەدى. بىراق «جەتىم» دەپ مەنى ايتپاسىن». مارجانكۇلدىڭ جۇرەگى زۋ ەتە قالىپتى. «كىمنىڭ اۋزىنا قاقپاق قوياسىڭ, كىمنىڭ ءتىلىن كەسەرسىڭ!..». ونى تاعى دا ۇرەي بيلەپ العان, كوڭىلىن تاعى دا قايعى باسقان. بىردە وعان مەنىڭ: «پاتەرىڭ مەن بالاباقشانى اۋىستىرعانىڭ جانە دە نەعۇرلىم تەزىرەك اۋىستىرعانىڭ ءجون», دەپ كەڭەس بەرگەنىم بار. ناق وسى تۇستا مارجانكۇل جۇمىس ىستەيتىن كاسىپورىندا ونىڭ ءوز قارجىسىنا سالىنعان كوپ پاتەرلى تۇرعىن ءۇي بالاباقشامەن قوسا بەرىلىپ جاتقان. «سول ۇيگە كىرەتىندەردىڭ بىرەۋىمەن پاتەر ايىرباستاۋعا ديرەكتوردان رۇقسات سۇرا. سەن وتىرعان مىنا ۇيدە جاڭا سالىنعان, پاتەرىڭ دە قولايلى-اق, ءوزى ەكىنشى قاباتتا. جۇرت دەگەنىڭ مۇنداي پاتەردى ىزدەپ ءجۇر عوي!» دەگەنمىن تاعى دا. وسىدان سوڭ كورشىم ديرەكتورعا بارىپ, ودان اۋىستىرۋ جونىندە كومەك سۇراعان. كومەك بولعاندا «سەن مىنا ۇيگە كىر, سەن انا ۇيگە...» دەۋ عانا, سودان سوڭ قاعازعا قول قويۋ. بىراق ديرەكتور قول قويماعان, ءتىپتى مارجانكۇلدى ارەڭ-ارەڭ تىڭداعاندا: «پاتەر مەن بالاباقشا ءسىز ويلاعانداي ءجىپتىڭ ءبىر ۇشىن تارتسا سوگىلىپ جۇرە بەرەر تىگىن ەمەس. ولار – ءورت! اسىرەسە, قازىرگى كەزدە! ورتەنىپ كەتۋگە بولادى. جالپى, جەكە باس ءىسىن كاسىپورىنعا سالماق ەتپەگەن دۇرىس!» دەپ كەسىپ تاستاعان. بۇدان سوڭ وعان ءوزىم تەلەفون سوعىپ, «تۇسىنسەڭىزشى...» دەۋىمە تۋرا كەلگەن. ديرەكتور زاۋىتتىڭ الداعى قىزمەتى تۋرالى ءماجىلىس ۇستىندە وتىرعانىن, ۋاقىتىنىڭ جوقتىعىن جانە جەكە شارۋانى كاسىپورىنسىز رەتتەۋگە ۇيرەنۋدى ايتىپ كەڭەس بەرگەنى بار.
پويىزدىڭ جۇمساق توسەكتى كۋپەسىندە ءتۇننىڭ ءبىر ۋاعىنا دەيىن ۇيىقتاي الماي جاتىپ, وسى تۋرالى ويلاندىم. سودان, شىمكەنتكە جەتىسىمەن ديرەكتورعا بارۋعا ۇيعاردىم. راسىندا, ءۇش كۇننەن كەيىن وعان باردىم دا. ءبىر قارىستاي اشىق قالعان ەسىكتەن حاتشى قىزدىڭ باستىققا مەن تۋرالى – مارجانكۇلدىڭ ءوتىنىش ماسەلەسى بويىنشا كەلىپ وتىرعانىمدى ايتقانى ەمىس-ەمىس ەستىلدى. ىلە كەرى ورالعان حاتشى قىز شاراسىزدىق تانىتا الاقانىن جايدى: قابىلداي المايدى, قولى تيمەيدى. مەن باسىمدى يزەپ, «جۇمىسباستىلىق دەگەندى تۇسىنەمىن عوي...» دەگەندەي بوپ ك ۇلىمسىرەدىم دە, ورىندىققا ءبىرجولا جايعاسا وتىردىم. الدەن كەيىن حاتشى قىز: «نەگە كەتپەي وتىرسىز؟» دەپ سۇرادى. «ديرەكتوردىڭ قولىنىڭ بوساۋىن كۇتىپ وتىرمىن, – دەدىم مەن. – قولى ءبىر بوسايتىن بولار». وتىردىم, وتىردىم. حاتشى قىز باستىعىنا ءۇش رەت كىرىپ شىقتى. مەن وتىرمىن, وتىرمىن. ديرەكتورعا كىرىپ جاتقان دا ەشكىم جوق. مەن وتىرمىن, وتىرمىن. ديرەكتوردان شىعىپ جاتقان دا ەشكىم جوق. زىعىردانىم قايناپ, ورنىمنان تۇردىم دا, كابينەت ەسىگىن ءبىرشاما جۇلقي اشىپ, ىشكە كىرىپ باردىم. سول زامەت بىرەۋ بەتىمنەن شاپالاقپەن تارتىپ جىبەرگەندەي بولدى دا, شالقالاي بەرىپ, كىلت تۇرىپ قالدىم: توردە, ۇستەل باسىندا, اناۋ كۇنى قوستانايدان ءبىر كۋپەدە كەلگەن ابەكەڭ – ابدىعاپپار يساتوۆ وتىر...
– ...ءسىز مەنى دۇرىس تۇسىنە كورىڭىز, – دەدى كابينات يەسى ءبىرتۇرلى تۇتىعا سويلەپ. – مۇمكىن مەنىڭ ءوزىم دە ءسىزدىڭ كورشىڭىزدىڭ جاعدايىنا قىنجىلىپ جۇرگەن بولارمىن. بىراق, قىزمەت, قىزمەت بابى, قىزمەتتىك مىندەت – بىزدەن كوڭىل-كۇيدى – ەموتسيانى ەمەس, قاتتىلىقتى تالاپ ەتەدى! اسىرەسە, ماسەلە قازىرگى اسا قيىن شارۋا – پاتەر جونىندە بولسا, مۇنىسىز – تەمىردەي قاتتىلىقسىز ءتىپتى دە مۇمكىن ەمەس! ونىڭ ءوتىنىشىن ورىندا. ەكىنشى, ءۇشىنشى, ءجۇزىنشى كەلەدى. سوندا, نە بولعانى!؟ جو-جوق, قىزمەت, قىزمەتتىك مىندەت بىزدەن ءۇزىلدى-كەسىلدى قاتتىلىقتى تالاپ ەتەدى!
ەندى سويلەسەتىن ەشتەڭە قالعان جوق ەدى. مەن ورىندىقتان ابايلاپ قانا تۇرەگەلدىم دە, كابينەتتەن ءۇنسىز شىعىپ كەتتىم. بىراق, ويلانىپ شىقتىم. «جانسىز, تاستاي قاتتىلىقتى قالايشا قىزمەتتىك مىندەتكە ادال-بورىشتى وتەۋدىڭ انىق دۇرىسى – كىسىنىڭ رەنىشى مەن قايعىسىن ءبولىسۋ, ونى جەڭىلدەتۋدىڭ وڭتايلى جولىن ىزدەستىرۋ ەمەس پە؟! سەرگەكتىك پەن ادىلدىك باسشىنىڭ بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرە مە؟ بۇلار ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىرىپ, اجارلاندىرىپ جىبەرەر قاسيەتتەر ەمەس پە!».
ءسادىل كادەەۆ.
شىمكەنت.
