كوركىمەن دە, كولەمىمەن دە كوپشىلىكتىڭ كوزايىمىنا اينالعان استانا قالاسى كۇننەن-كۇنگە اسقاقتاپ بارادى. شىعىس پەن باتىس ارحيتەكتۋراسىنىڭ جاۋھارلارى توعىسقان ەلوردامىز تورتكۇل دۇنيە تامسانعان الەمدىك مەگاپوليسكە اينالۋدا. سوندىقتان دا بولار, 2017 جىلى استانادا وتەتىن ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى قالاشىعىنىڭ ەسكيز-جوباسىن جاساۋعا نيەتتەنۋشىلەر قاتارى الىستا دا, جاقىندا دا جەتەرلىك. سولاردىڭ ءبىرى – استانالىق ساۋلەتشى مۇحتار ساپاروۆ.
كوركىمەن دە, كولەمىمەن دە كوپشىلىكتىڭ كوزايىمىنا اينالعان استانا قالاسى كۇننەن-كۇنگە اسقاقتاپ بارادى. شىعىس پەن باتىس ارحيتەكتۋراسىنىڭ جاۋھارلارى توعىسقان ەلوردامىز تورتكۇل دۇنيە تامسانعان الەمدىك مەگاپوليسكە اينالۋدا. سوندىقتان دا بولار, 2017 جىلى استانادا وتەتىن ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى قالاشىعىنىڭ ەسكيز-جوباسىن جاساۋعا نيەتتەنۋشىلەر قاتارى الىستا دا, جاقىندا دا جەتەرلىك. سولاردىڭ ءبىرى – استانالىق ساۋلەتشى مۇحتار ساپاروۆ.
استانالىق ساۋلەتشىنىڭ «نۇرلى تاۋ» اتتى تاريحي-ەتنوگرافيالىق ارحيتەكتۋرالىق جوباسى حالقىمىزدىڭ كوشپەندىلەر وركەنيەتىنىڭ تۇعىرىنا اينالعان شەجىرەسىمەن ءورىلگەن. ساۋلەتشىنى وسىنداي ماعىناسى تەرەڭ, اۋقىمدى جوبانى جاساۋعا ەلباسى ايتقان ەكسپو-2017 قالاشىعىندا سالىناتىن نىسانداردىڭ الەمدىك ارحيتەكتۋرالىق جادىگەرلەر قاتارىنا قوسىلۋ كەرەكتىگى تۋرالى ويلار جىگەرلەندىرگەن كورىنەدى. «بۇل ارادا بىزگە پاريجدەگى كورمەنىڭ سيمۆولى رەتىندە سالىنعان «ەيفەل مۇناراسى» ۇلگى بولىپ, ارتىنان ول جالپى قالامىزدىڭ ماقتان تۇتارلىق نىشانى قاتارىنا ەنەتىندەي بولسىن", دەپ اتاپ كورسەتكەن بولاتىن مەملەكەت باسشىسى.
نەگىزگى يدەيالىق تۇعىرى سارىارقا توسىندە بوي كوتەرگەن جاساندى تاۋ بەينەسىندەگى – «نۇرلى تاۋ» ارحيتەكتۋرالىق تاريحي-ەتنوگرافيالىق جوباسى ساق داۋىرىنەن باستاۋ الاتىن تاريحىمىزدىڭ وتكەنى مەن بۇگىنگى بەلەستەرىن مولىنان قامتىعان. «كوپكە ءمالىم, قازاقتىڭ بولاشاعىن ويلاعان باتىر اتا-بابالارىمىز وتكەن عاسىرلاردا, ەل باسىنا كۇن تۋعاندا, قاسيەتتى قاراتاۋ مەن ۇلىتاۋدا باس قوسىپ, تارىداي شاشىراپ جاتقان حالقىمىزدى جاۋعا قارسى جۇمىلدىرىپ, قازاق دالاسىن «اق بىلەكتىڭ كۇشىمەن, اق نايزانىڭ ۇشىمەن» قورعاپ قالدى. ءوز داۋىرىندە ابىلاي كوكشەتاۋدىڭ باۋرايىندا حان سايلانىپ, ءۇش ءجۇزدىڭ باسىن قوسقان ورداسىن ورناتتى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن قازاق ەلىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 1993 جىلى ورداباسى تاۋىنىڭ باسىندا قازاق, قىرعىز, وزبەك ەلدەرىنىڭ پرەزيدەنتتەرىمەن باس قوسىپ, باۋىرلاس حالىقتاردىڭ ماڭگىلىك دوستىعى شارتىنا قول قويدى. مىنە, الاش جۇرتىنىڭ كونەدەن ءبۇگىنگە جەتكەن شەجىرەلى تاريحىندا تاۋ ۇعىمىنىڭ وسىنداي سيمۆولدىق ماعىناسى بار», دەيدى ءوزىنىڭ «نۇرلى تاۋ» ارحيتەكتۋرالىق جوباسىنىڭ يدەياسى تۋرالى تەبىرەنىپ مۇحتار ساپاروۆ.
ەسكيز-جوباداعى «التىن بارىس» بەينەسىندەگى جاساندى تاۋ ءجۇز مەتر بيىكتىكتە ورنالاسقان, جالپى كولەمى ءجۇز گەكتار اۋماقتى الىپ جاتىر. بارىستىڭ «باسى» ۇلكەن قورعان – «التىن وردا» دەپ اتالسا, بارىستىڭ «جۇرەك» تۇسىنا ەلدى يماندىلىققا شاقىراتىن ۇلكەن مەشىت ورنالاسقان. «نۇرلى تاۋ» ارحيتەكتۋرالىق ءانسامبلىنىڭ نەگىزگى بەلگىسى – الىپ مۇنارا ساق ءداۋىرىنىڭ سيمۆولى – «التىن ادام» جادىگەرىنىڭ باس كيىمى بەينەسىندە جاسالعان. مۇنارانىڭ بيىكتىگى – 777 مەتر. ونىڭ بيىكتىگىنە حالقىمىز ۇعىمىندا كيەلى سانالاتىن ءۇش «7» سانىنىڭ الىنۋى دا تەگىن ەمەس. مۇنارانىڭ ىشكى كورىنىسى ەرىكسىز ەرتەگى الەمىنە جەتەلەيدى. كوپتەگەن قوناق ءۇي مەن پاۆيلوندار, مەيرامحانالار بار. قازاقتىڭ قوس عارىشكەرىنىڭ قۇرمەتىنە ارنالعان وبسەرۆاتوريا مەن زىمىراننىڭ ماكەتى تۋريستەردى تاڭداندىراتىنى ءسوزسىز. «التىن ادام» باس كيىمىندەگى جەبەلەر – جوعارى جانە تومەن قاباتتاردى جالعايتىن ليفتىلەر. ال, ەڭ جوعارىدا شار بەينەسىندەگى – «التىن كۇن». ونىڭ استىندا قاناتىن كەڭگە جايعان – «التىن قىران». ورتاسىندا مەملەكەتتىك تۋىمىز جەلبىرەپ تۇر.
سونىمەن بىرگە, اتالمىش ارحيتەكتۋرالىق كەشەندە «قازاق اۋىلى» اتتى ەتنومەكەن بوي كوتەرەدى. بۇل ەكسپو قالاشىعىنا كەلەتىن قوناقتاردى قازاقتىڭ سالت-داستۇرىمەن تانىستىراتىن ەتنوگرافيالىق ورتالىق. مۇندا تۋريستەر اتقا, تۇيەگە ءمىنىپ ساياحات جاسايدى. «قازاق اۋىلىندا» حالقىمىزدىڭ كونەدەن كەلە جاتقان قىز قۋ, كوكپار تارتۋ سياقتى ۇلتتىق ويىندارىنا قاتىسۋعا جان-جاقتى مۇمكىندىك جاسالادى.
بۇدان بۇرىن گازەتىمىزدە حابارلاعانىمىزداي, قىركۇيەك ايىندا استانا ەكسپو-2017 كورمە كەشەنىنىڭ ەڭ ۇزدىك ەسكيز-يدەياسى, ونىڭ ىشىندە ەكسپو-2017 نىسانىنىڭ سيمۆولى انىقتالاتىن حالىقارالىق بايقاۋدىڭ قورىتىندىسى شىعارىلادى. «الۋ ان-الۋان جۇيرىك بار, الىنە قاراي شابادى» دەگەندەي, ءۇشمىڭىنشى جىلدىقتىڭ ايتۋلى قۇرىلىسىنىڭ جوباسى تاڭدالاتىن بۇل جارىستان كىم دە بولسا ۇمىتكەر. بۇل حالىقارالىق بايقاۋعا قاتىسپاعان, بىراق ەل تالقىسىنا ۇسىنىلىپ وتىرعان «نۇرلى تاۋ» جوباسى دا نازار اۋدارالىق. ماماندار وسى يدەيانى زەرتتەپ, ساراپقا سالىپ كورسە دەيمىز.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
–––––––––––––
سۋرەتتە: «نۇرلى تاۋ» ەتنوگرافيالىق-تاريحي كەشەنىنىڭ ءبىر نۇسقاسى.
