ەندى ءتورت كۇننەن كەيىن تاۋەلسىز قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ بۇكىلحالىقتىق تالقىلاۋ ارقىلى ومىرگە كەلگەنىنە 18 جىل تولعالى وتىر.
ەندى ءتورت كۇننەن كەيىن تاۋەلسىز قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ بۇكىلحالىقتىق تالقىلاۋ ارقىلى ومىرگە كەلگەنىنە 18 جىل تولعالى وتىر.
اتا زاڭىمىزدى قابىلداۋ ارقىلى قازاقستان بۇكىلالەمدىك دەموكراتيالىق قوعامعا باتىل ەنىپ, قازىرگى كۇنى دۇنيەجۇزىلىك جاھاندانۋ ۇدەرىستەرىنىڭ بەلسەندى مۇشەسىنە اينالىپ وتىرعاندىعى بارشامىزعا ايعاق.
كونستيتۋتسيا ەڭ الدىمەن كوپۇلتتى قازاقستان ازاماتتارىنىڭ ءوزارا تەڭدىگىن قامتاماسىز ەتىپ, ولاردىڭ مەملەكەت پەن قوعامداعى الار ورنىن ايقىندادى, مىندەتتەرى مەن قۇقىقتارىن بەلگىلەدى. وسى تۇرعىدا وندا: “قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءوزىن دەموكراتيالىق, زايىرلى, قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك مەملەكەت رەتىندە ورنىقتىرادى; ونىڭ ەڭ قىمبات قازىناسى – ادام جانە ادامنىڭ ءومىرى, قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى. ... مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ بىردەن-ءبىر باستاۋى – حالىق”, – دەپ كورسەتىلگەن.
اتا زاڭىمىزدا سونىمەن بىرگە مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ نەگىزى سارالانىپ, زاڭ شىعارۋ, اتقارۋ جانە سوت ورىندارىنا جۇكتەلەر جۇمىستار ايقىندالدى. وسى ارقىلى كونستيتۋتسيا قازاقستاننىڭ الەمدىك دەموكراتيالىق قاۋىمنان الاتىن ورنىن بەلگىلەپ بەردى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ اتاپ كورسەتكەنىندەي "قوعام ءاربىر قادام باسقان سايىن دەموكراتيالاندىرۋ مەن ادام قۇقىقتارى سالاسىنداعى ەڭ جوعارى ستاندارتتارعا جاقىنداپ كەلەدى. ءبىز ەل كونستيتۋتسياسىندا نەگىزگى قۇقىقتار مەن بوستاندىقتاردى بەكىتتىك. بۇگىنگى كۇنى قازاقستاننىڭ بارلىق ازاماتتارى تەڭ قۇقىقتار مەن مۇمكىندىكتەرگە يە.”
اتالعان باعىتتاعى “رەسپۋبليكا قىزمەتىنىڭ تۇبەگەيلى پرينتسيپتەرى: قوعامدىق تاتۋلىق پەن ساياسي تۇراقتىلىق; بۇكىل حالىقتىڭ يگىلىگىن كوزدەيتىن ەكونوميكالىق دامۋ; قازاقستاندىق پاتريوتيزم; مەملەكەت ءومىرىنىڭ اسا ماڭىزدى ماسەلەلەرىن دەموكراتيالىق ادىستەرمەن, ونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا نەمەسە پارلامەنتتە داۋىس بەرۋ ارقىلى شەشۋ” دەگەن تالاپتار قازىرگى كۇنى ەلىمىزدە بۇلجىتپاستان ىسكە اسىرىلىپ كەلە جاتقاندىعى بارشامىزعا جانە الەمدىك قاۋىمداستىققا ايان. اتا زاڭىمىز مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك تۇرعىداعى دامۋىنىڭ جولدارىن بەلگىلەپ, وسى باعىتتاعى وركەندەۋدىڭ دە باستى كەپىلىنە اينالىپ وتىر. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى – ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ 2012 جىلعى 14 جەلتوقسانداعى “قازاقستان-2050” ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى” اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىنداعى: “ستراتەگيا – 2030 قابىلدانعاننان بەرى 15 جىل ىشىندە مەملەكەتىمىز الەمدەگى ەڭ سەرپىندى دامۋشى ەلدەر بەستىگىنە ەندى. ناتيجەسىندە, 2012 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ءىجو-نىڭ كولەمى جاعىنان ءبىز الەمنىڭ 50 ءىرى ەكونوميكاسىنىڭ قاتارىنا كىرەمىز,” – دەگەن ءسوزى قازاق ەلىنىڭ قىسقا مەرزىمنىڭ ىشىندە ءوزىنىڭ تاريحىندا بولماعان ەكونوميكالىق جەتىستىكتەرگە جەتكەندىگىن پاش ەتەدى.
ەلىمىزدىڭ كوپۇلتتى تۇرعىندارىنىڭ ءوزارا تۇسىنىستىگى, بەرىكتىگى, بولاشاققا دەگەن نىق سەنىمىن قامتاماسىز ەتە وتىرا اتا زاڭىمىز مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق قۋاتتىلىعىن ىسكە اسىرۋمەن قاتار ونىڭ حالىقارالىق ساحناداعى لايىقتى ورىن الۋىنىڭ دا قوزعاۋشى كۇشى بولىپ وتىرعاندىعىن بۇگىنگى كۇنگى قازاقستاننىڭ الەمدىك بىرلەستىكتەگى لايىقتى ورنى دالەلدەي تۇسەدى.
نەگىزگى زاڭىمىز رەسپۋبليكا ازاماتتارىنىڭ مىندەتتى ورتا جانە جوعارى ءبىلىم الۋلارىنا كەپىلدىك بەرەدى. كونستيتۋتسيانىڭ وسىنداي تالاپتارى مەملەكەتىمىزدە ويداعىداي ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى. اتاپ ايتقاندا: ء“بىلىم الۋعا تەڭ مۇمكىندىكتەر جاسالۋدا. سوڭعى 15 جىلدا ءبىلىم الۋعا جۇمسالاتىن قارجى 9,5 ەسەگە ءوستى. ءبىلىم بەرۋدىڭ مەكتەپكە دەيىنگىدەن باستاپ جوعارى بىلىمگە دەيىنگى بارلىق دەڭگەيلەرىن تۇبەگەيلى جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلۋدا. ..."بالاپان" باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋمەن 65,4 پايىزعا دەيىن قامتۋعا مۇمكىندىك بەردى. مىندەتتى مەكتەپالدى دايارلىق ەنگىزىلدى, ول مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالالاردىڭ 94,7 پايىزىن قامتىدى.
1997 جىلدان بەرى رەسپۋبليكا بويىنشا 942 مەكتەپ, سونىمەن قاتار, 758 اۋرۋحانا جانە وزگە دە دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارى سالىندى. ءبىز الەمدىك دەڭگەيدەگى زياتكەرلىك مەكتەپتەر مەن كاسىپتىك-تەحنيكالىق كوللەدجدەر جەلىسىن دامىتۋدامىز. سوڭعى 12 جىلدا جوعارى ءبىلىم الۋعا بەرىلەتىن گرانتتار سانى 182% پايىزعا ۇلعايد ى. 1993 جىلى ءبىز “بولاشاق” اتتى بىرەگەي باعدارلاما قابىلدادىق, سونىڭ ارقاسىندا 8 مىڭ دارىندى جاس الەمنىڭ تاڭداۋلى ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە وزىق ءبىلىم الدى. استانادا حالىقارالىق ستاندارتتار بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن زاماناۋي عىلىمي-زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى قۇرىلدى.”
مەملەكەت تاراپىنان اتقارىلعان وسىنداي ناقتى ىستەردىڭ ناتيجەسىندە قازاقستانداعى ءبىلىم بەرۋ مەن عىلىم ءىسى الەمدىك تالاپ دارەجەسىنە جەتىپ وتىرعاندىعىن نىق سەنىممەن ايتۋعا بولادى. وسىنىڭ ءوزى-اق مەملەكەتىمىزدىڭ اتا زاڭى تالاپتارىنىڭ بۇلجىتپاي ورىندالىپ وتىرعاندىعىنىڭ ايعاعى بولىپ تابىلادى.
ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 5 ماۋسىمىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى مارات ءتاجيننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق تاريحىن زەردەلەۋ جونىندەگى ۆەدومستۆوارالىق جۇمىس توبىنىڭ كەڭەيتىلگەن ماجىلىسىندە وتاندىق تاريحتى وقىتۋدىڭ مىندەتتەرى سارالانعاندىعى بەلگىلى. وندا قازاقستان تاريحىنىڭ بارشا كەزەڭدەرىن قازىرگى كۇنگى تالاپ تۇرعىسىندا زەرتتەۋدىڭ قاجەتتىلىگى اتالىپ كورسەتىلدى. سونىڭ ىشىندە ەلىمىزدىڭ ەگەمەندىك مەرزىمىندەگى تاريحىن جازىپ, ونى قازىرگى ۇرپاق اراسىندا ناسيحاتتاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا ەرەكشە توقتالىندى. اتالعان تۇرعىدان العاندا ەلىمىزدىڭ كونستيتۋتسياسىنىڭ تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ بەرىكتىگىن قامتاماسىز ەتىپ, الەم حالىقتارى مەن مەملەكەتتەر اراسىنداعى ورنىن ايقىنداۋداعى قىزمەتىن كورسەتۋ وتان تاريحى عىلىمىنىڭ مىندەتى بولىپ تابىلادى. مەملەكەتىمىزدىڭ اتا زاڭىنىڭ قازاق قوعامىنداعى اتقارار قىزمەتىن سارالاي وتىرا ءبىز ونىڭ ومىرشەڭدىگىن, كوپۇلتتى ەلىمىزدىڭ بولاشاقتاعى ودان ارى وركەندەپ دامۋىنداعى باستاۋشىلىق ورنىن كورسەتە ءبىلۋىمىز كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن.
عاني قاراساەۆ,
تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى,
مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتىنىڭ
باس عىلىمي قىزمەتكەرى.
