قازاقستاندا ورتالىق ازيادا تەڭدەسى جوق جاڭا ورتالىق رەفەرەنس-زەرتحانا سالىنباق

الماتىدا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى جاقسىلىق دوسقاليەۆ, الماتى قالاسىنىڭ اكىمى احمەتجان ەسىموۆ,   اقش-تىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى ريچارد حوۋگلاند  جانە اقش قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ قاۋىپ-قاتەردى ازايتۋ اگەنتتىگىنىڭ ديرەكتورى كەننەت مايەرس مىرزالار   م.ايقىمباەۆ اتىنداعى قازاق عىلىمي كارانتيندىك جانە زوونوزدىق ينفەكتسيالار ورتالىعى بازاسىندا بولاشاقتا سالىناتىن الەمدىك ستاندارتقا ساي ورتالىق رەفەرەنس-زەرتحانا (ورز) قۇرىلىسىنىڭ باستالۋىنا وراي وتكىزىلگەن شاراعا قاتىستى. بۇل جاڭا زەرتحانا قازاقستاننىڭ ەرەكشە قاۋىپتى پاتوگەندەرىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن كۇشەيتىپ, قازاقستان جانە ورتالىق ازيا عالىمدارىنىڭ عىلىمي ىزدەنىستەرىن ارتتىرماق. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, ورز – ادام­دار مەن جان-جانۋارلارداعى ينفەكتسيالىق اۋرۋلاردىڭ دياگنوستيكاسى جونىندەگى ەلىمىزدىڭ باس زەرتحاناسى, ءارى دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم جانە عىلىم, اۋىل شارۋا­شى­لىعى مينيسترلىكتەرىنىڭ عىلىمي پراك­تيكالىق كادرلار دايارلايتىن, سونداي-اق عىلىمي-زەرتتەۋدىڭ حالىقارالىق ورتالىعى دا بولىپ تابىلماق. – سالىناتىن ورتالىق رەفەرەنس-زەرتحانانىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزى وتە زور, – دەدى جيىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ج.دوسقاليەۆ. – ەكىنشىدەن, بۇل زەرتحانا تەك قانا قازاقستاندىقتارعا عانا ەمەس, بۇكىل ورتالىق ازياداعى قانداي دا ءبىر ينفەك­تسيا, سونىڭ ىشىندە ۆيرۋس, باكتەريا بولا ما, ولاردى وزىمىزدە انىقتاۋعا, ونىڭ قۇ­رامىن زەرتتەۋگە, سونداي-اق كەرەكتى ۆاك­تسي­نا, باسقا قارسى تۇراتىن ءدار-دارمەك­تەردى شىعارۋعا مۇمكىندىك تۋدىرماق. نەگى­زى­نەن زەرتحانا ەكى ءتۇرلى باستى قىزمەت ات­قارادى. ءبىرىنشىسى, عىلىمي-زەرتتەۋ, وقىتۋ بولسا, ەكىنشىسى, قازاقستاندا بۇكىل ين­فەكتسيالىق, بيولوگيالىق قاتەرلى اۋرۋلار وسى جەردە زەرتتەلىپ, قورعالىپ, ساقتالادى. زەرتحانادا ءۇش سالالىق مينيسترلىكتىڭ 250-دەي قىزمەتكەرى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىس­تارىمەن اينالىساتىن بولادى. جاڭا زەرتحانانىڭ قۇرىلىسىن تۇگە­لىمەن اقش ۇكىمەتى قارجىلاندىرىپ وتىر. وعان 60 ملن. دوللار قارجى جۇمسالماق. مۇندا جوعارى دەڭگەيدەگى ستاندارتتار, قاۋىپ­سىز جانە قورعالعان بيولوگيالىق زەرتتەۋدىڭ قازىرگى زامانعى ەڭ جاڭا تەحنولوگياسى قولدانىلماق. 2013 جىلى قۇرىلىسى اياقتالاتىن ورتالىق زەرتحانا حالىقارالىق دەڭگەيدەگى قازاقستان, اقش جانە باسقا دا دۇنيە ءجۇزىنىڭ ەلدەرى حالىقتارىنىڭ دەنساۋلىعىنىڭ نىعايۋىنا ءوز ۇلەسىن قوسپاق. اقش ەلشىسى ريچارد حوۋگلاندتىڭ ايتۋىنشا, بۇل جاڭا زەرتحانا اسا قاۋىپتى پاتوگەندەردىڭ قازاقستاندىق كوللەكتسياسى­نىڭ قاۋىپسىزدىگىن كۇشەيتەدى جانە قا­زاقستان مەن ورتالىق ازياداعى عالىم­داردىڭ عىلىمي مۇمكىندىگىن ارتتىرماق. “بۇل 1993 جىلدان بەرى قولدانىلىپ كەلە جاتقان جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋى­نىڭ قاۋىپسىزدىگىن تومەندەتۋ ماقساتىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن اقش اراسىنداعى مەملەكەتارالىق كەلىسىمدى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ناقتى كورىنىسى بولىپ تابىلادى”, دەگەن ول ودان ءارى قازاقستان مەن اقش-تىڭ قاۋىپسىزدىك جانە قىرىپ-جوياتىن قارۋدىڭ بارلىق ءتۇرىن جويۋ سالاسىندا جيىرما جىلدان بەرى بىرلەسە ءىس-قيمىل جاساپ كەلە جاتقانىن ايتتى. بۇل ورايدا ەكى ەل پرەزيدەنتتەرى وباما مەن نازارباەۆتىڭ ۆاشينگ­تون­دا 12 ساۋىردە وتەتىن يادرولىق قاۋىپسىزدىك سامميتىندە  ەكەۋارا كەزدەسەتىندىگى وسى تاريحي ءارىپ­تەستىكتىڭ ناقتى مىسالىنا اينالماقشى. –             ءسوز ورايىندا مەن اقش-تىڭ ءۇش ازاماتىنىڭ وسى ىسكە قوسقان ۇلەسىن دە بولە-جارا ايتا كەتسەم دەيمىن. قازاقستان ءوز الدىنا تاۋەلسىزدىك العان كەزەڭدە امەريكاندىق سەناتورلار سەم نانن جانە ريچارد لۋگار يادرولىق, حيميالىق جانە بيولوگيالىق قارۋلار وندىرگەن كەڭەستىك باعدارلامالاردىڭ كوبى قازاقستان تەرريتورياسىندا سىننان وتكەنىن, ونىڭ زارداپتارى جاس ۇرپاققا وراسان زور قاۋىپ توندىرەتىنىن ايتىپ, اقش ۇكىمەتى مەن سا­لىق تولەۋ­شى­لە­رىن وسى تەرري­تو­ريانى قاتەر­لى قارۋ قالدىق­تا­رى­نان تازا­لاۋعا ءمۇم­كىندىك بەرەتىن باع­دار­لامانى قارجى­لاندىرۋ قا­جەت­تىگىنە ولاردىڭ كوز­دەرىن جەت­كىز­گەن بولاتىن. ال ءۇشىنشى ادامعا كەل­سەم, ول اقش-تىڭ قور­عا­نىس مي­نيس­ترى­نىڭ قاۋىپ­سىزدىك ماسەلەسى جونىندەگى كەڭەسشىسى ەندريۋ ۆەبەر دەگەن ازامات. بۇگىنگى شارانىڭ جۇزەگە اسۋىنا ونىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگى ءبىر توبە, – دەدى ول. سونداي-اق, جيىندا اقش قورعانىس مي­نيستر­لىگى قاۋىپ-قاتەردى ازايتۋ اگەنتتىگىنىڭ دي­رەك­تورى كەننەت مايەرس اتالمىش نىساننىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالا كەلىپ, بۇل بولاشاعى زور الەمدىك دەڭگەيدەگى زەرتحانا بولاتىنىنا جانە دە ول قازاقتار مەن جانە باسقا دا الەم حالىق­تارىنىڭ يگىلىگىنە, دەنساۋلىق سالاسىنا قوسىلعان ۇلەس ەكەندىگىن اتاپ وتسە, الماتى قالاسىنىڭ اكىمى احمەتجان ەسىموۆ ورز-نىڭ سالىنۋى – مەملەكەتىمىزدىڭ جانە ونىڭ باسشىسى ن.نازارباەۆتىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتىنىڭ, سونىمەن قاتار ەكى ەل باسشىلارىنىڭ ەكونوميكالىق ءوزارا ارىپتەستىك قارىم-قاتىناسىنىڭ قول جەتكىزگەن ناتيجەسى ەكەنىنە توقتالدى. گۇلزەينەپ سادىرقىزى.