شەتەلدەردە دەمالىپ ءجۇر تالاي قازاق بالاسى. وسىلايشا ولەڭدەتە سويلەسەك, «ويپىرىم-اي, قازاقتىڭ قالتاسى قالىڭداعان ەكەن-اۋ» دەيتىن بولار كەيبىرەۋلەر. بىراق قازىر كەرىسىنشە, شەتەلدە دەمالاتىنداردىڭ كوپشىلىگى بايىعاندار ەمەس, قازاقستاندىق تۋريزمگە نالىعاندار بولىپ وتىر. ولاي دەيتىنىمىز, بىزدەگى دەمالىس ورىندارىنىڭ باعاسى شەتەلدەگىلەردەن الدەقايدا قىمبات, ال قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى ناشار. ينفراقۇرىلىم قۇردىمدا. دىتتەگەن دەمالىس ورنىنا جەتۋدىڭ ءوزى قيامەت. جولاقىسىن بىلاي قويعاندا, جول ازابى تاعى بار. ءيا, تۋريزم تۋراسىندا ءسوز قوزعاساڭ, كوپشىلىك كوڭىلسىز وتىرىپ ايتاتىن اڭگىمەنىڭ سيقى وسىنداي. سوندا قالاي, ءتۋريزمدى دامىتۋعا دەپ قانشاما قارجى ءبولىنىپ, باعدارلامالار قابىلدانىپ جاتسا دا ءتۋريزمىمىز تۇرلەنىپ, تۇلەمەگەنى مە؟! وسى ويدىڭ جەتەگىمەن ءبىز دە تۋريزم تاقىرىبىن ازدى-كوپتى قاۋزاپ كوردىك...
شەتەلدەردە دەمالىپ ءجۇر تالاي قازاق بالاسى. وسىلايشا ولەڭدەتە سويلەسەك, «ويپىرىم-اي, قازاقتىڭ قالتاسى قالىڭداعان ەكەن-اۋ» دەيتىن بولار كەيبىرەۋلەر. بىراق قازىر كەرىسىنشە, شەتەلدە دەمالاتىنداردىڭ كوپشىلىگى بايىعاندار ەمەس, قازاقستاندىق تۋريزمگە نالىعاندار بولىپ وتىر. ولاي دەيتىنىمىز, بىزدەگى دەمالىس ورىندارىنىڭ باعاسى شەتەلدەگىلەردەن الدەقايدا قىمبات, ال قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى ناشار. ينفراقۇرىلىم قۇردىمدا. دىتتەگەن دەمالىس ورنىنا جەتۋدىڭ ءوزى قيامەت. جولاقىسىن بىلاي قويعاندا, جول ازابى تاعى بار. ءيا, تۋريزم تۋراسىندا ءسوز قوزعاساڭ, كوپشىلىك كوڭىلسىز وتىرىپ ايتاتىن اڭگىمەنىڭ سيقى وسىنداي. سوندا قالاي, ءتۋريزمدى دامىتۋعا دەپ قانشاما قارجى ءبولىنىپ, باعدارلامالار قابىلدانىپ جاتسا دا ءتۋريزمىمىز تۇرلەنىپ, تۇلەمەگەنى مە؟! وسى ويدىڭ جەتەگىمەن ءبىز دە تۋريزم تاقىرىبىن ازدى-كوپتى قاۋزاپ كوردىك...
تۋراگەنتتىكتەر ەمەس, «قۇر اگەنتتىكتەر»
– اللو, تۋراگەنتتىك پە؟ ماعان قازاقستان ىشىندە دەمالىس ورىندارى جايىندا اقپارات كەرەك ەدى, دەي بەرگەنىمدە تۇتقانىڭ ارعى جاعىنان «كەشىرىڭىز, بىزدە قازاقستان تۋرلارى جوق!» دەگەن ورىس قىزدىڭ ساڭقىلداعان داۋىسى بۇكىل ءۇمىتىمدى ۇزگەندەي بولدى. ورىس دەيمىن-اۋ, كىم بىلگەن قاي ۇلت ەكەنىن, ايتەۋىر تۋراگەنتتىكتەردىڭ ءتىلى وڭكەي ورىسشا ەكەن. حابارلاسقان قايسىسىنىڭ دا قاتىرىپ قازاقشا سويلەگەنى بولعان جوق. سايتتارىنىڭ سيقى دا سول, قازاقشادان مۇلدە ماقۇرىم. تۋراگەنتتىكتەردى ايتامىز-اۋ, ەلدىڭ بىلدەي ءبىر تۋريزم كوميتەتى سايتىنىڭ دا ءتىلىن «تۇلەن تۇرتكەندەي», جارتىلاي قازاقشا, جارتىلاي ورىسشا, الا-قۇلا. ال قازاقستان تۋريستەر اسسوتسياتسياسى سايتىندا قازاقشا مۇلدە جوق. ءيا, ءتۋريزمدى دامىتۋعا دا ۇلتتىق رۋح پەن ەلگە دەگەن شىنايى جاناشىرلىق قاجەت-اق بولسا دا ءتىل تاعدىرىن ءازىر قويا تۇرالىق, ول ءوز الدىنا بولەك, ۇلكەن اڭگىمە. سونىمەن, قازاقستان تۋريزمىنە ۇلەس قوسىپ, ەلدى الەمگە تانىتپاقشى نيەتتەگى Visitkazakhstan.kz سىندى اجەپتاۋىر ينتەرنەت-پورتالىندا كورسەتىلگەن تۋراگەنتتىكتەر تىزىمىندەگى بىرنەشە اگەنتتىككە حابارلاسىپ شىقتىم. جاۋاپ جوعارىداعىداي. «قىزىق» قىلعاندا, ەشقايسىسىنىڭ قازاقستاندا شارۋاسى جوق. اتاۋلارىنا شەتىنەن «تrاvel» دەگەن اعىلشىن ءتىلىن تىركەپ العان اگەنتتىكتەر (ماسەلەن, «وترار ترەۆەل استانا», «Apple ترەۆەل», «تrاvel system», «استانا بەست ترەۆەل» ت.ب.) قازاقتاردى تەك شەتەلگە اپارۋمەن عانا اينالىسادى ەكەن. ال كەرەك بولسا. مەن ءوز ەلىمدە دەمالعىم كەلگەن ەدى, ەندى قايتتىم؟! بۇيتكەن تۋراگەنتتىكتەرى وزدەرىمەن كەتسىن. سوندا بۇلار ەل ءتۋريزمىن دامىتۋشى ەمەس, شەتەل تۋريزمىنە «تابارىك» جاساپ وتىرعان, ءبىز ءۇشىن جاي, بوس, قۇر اگەنتتىكتەر ەكەن-اۋ دەگەننەن باسقا امال بولعان جوق.كەلۋشىلەردىڭ ءبارى تۋريست ەمەس
جاسىراتىنى جوق, قازاق تۋرفيرمالارى ءالى كۇنگە دەيىن شەتەلگە تۋريست جونەلتۋمەن عانا شۇعىلدانىپ وتىر. ال دەرەك كوزدەرى ەلگە كەلەتىندەر مەن شەتەلگە كەتەتىندەردىڭ اراسىندا 6-7 ەسە ايىرما بار ەكەندىگىن العا تارتادى. بۇل رەتتە, ءبىزدىڭ ەلگە كەلۋشىلەردىڭ سانى از بولعانىمەن قويماي, ولاردىڭ كوپشىلىگى تۋريست ەمەس, قىزمەت بابىمەن كەلگەندەر بولۋى دا مۇمكىن. مىسالى, رەسمي بيلىك ورىندارىنىڭ ەسەبىنشە, ىسكەرلىك, كاسىبي نەمەسە كوممەرتسيالىق ماقساتتارمەن ساپار شەككەن, دەمالىسقا, قوناققا, ەمدەلۋگە, كيەلى ورىندارعا بارعان ادامداردىڭ ءبارى ساياحاتشىلار. بۇل قيسىنعا جۇگىنسەك, قازاقستاندا ءوتىپ جاتقان حالىقارالىق جيىندارعا, كونفەرەنتسيا, فورۋمدارعا كەلگەن قوناقتار, جۋرناليستەردى, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم وكىلدەرىن دە ساياحاتشى دەۋگە تۋرا كەلەدى. دەرەكتەر كوزى وتكەن جىلى ەلىمىزگە سىرتتان 5 ملن.-نان استام ادام كەلگەنىن ايتادى. ال بۇل ءبىزدىڭ ەلگە كەلۋشىلەر سانىنىڭ ارتقانىن كورسەتكەنىمەن, ءتۋريزمنىڭ دامىعانىن ايقىنداي المايدى. ارينە, ءبىزدىڭ تۋراگەنتتىكتەرگە ءتۋريزمنىڭ كەز كەلگەن ءتۇرىن قابىلداي الاتىن, باعاسى دا اسا قىمبات ەمەس جانە قىزمەت كورسەتۋ سالاسى جوعارى شەتەلدىك تۋرلاردى جارنامالاعان وڭتايلىراق بولۋى مۇمكىن. ولار بۇگىندە قازاقستاندىقتاردى شەتەلگە شىعارۋعا بارىنشا تىرىسىپ باعۋدا. ال بۇل قازاقستاننان ەلەۋلى قارجىنىڭ سىرتقا كەتۋىنە سەبەپشى. نەگىزىنەن ءبىزدىڭ قازاق دەمالۋدان ەشبىر ەلدەن كەندە ەمەس. يسپانيا, يتاليا, دۋباي دەيسىز بە, گرەكيا, گاۆاي ارالدارىن, تايلاند, تۇركيانى دا تۇگەندەپ بولعان «قىدىرىمپاز» قازاقتاردىڭ قاتارى قالىڭ قازىر. وسى سەبەپتەن دە وزگەنى قويىپ, ءوز جۇرتىمىزدىڭ جاعدايىن جاساپ, ءوز ەلىمىزدە دەمالتۋدىڭ قامىن قىلساق, قازاقستاندىق ءتۋريزمنىڭ «قامباسى» تولار ما ەدى... ارينە, ەشكىمدى قيناپ, شەتەلدەن شەكتەپ, ءوز ەلىمىزدە قالدىرا المايمىز, ول ءۇشىن تەك باسەكەگە قابىلەتتى, باعاسى, ساپاسى جاقسى, ينفراقۇرىلىمى دۇرىس دەمالىس ورىندارى قاجەت.قوناقجاي ەدىك قوي...
– اللو, بۇل باياناۋىل ما؟ تۋراگەنتتىكتەردەن تۇك شىقپاعان سوڭ, سول سايتتاعى قازاقستان تۋرلارى دەگەن بولىمنەن ءاربىر باعىتتاردى جەكەلەي اشىپ, ايتەۋىر اقتارىپ وتىرىپ تاۋىپ العان تەلەفونعا قوڭىراۋ شالدىم. باياناۋىلعا بارعىم كەلگەنىن ايتىپ, قوناق ءۇيدىڭ باعاسىن ءبىلدىم. ءبىر كۇنگە – 10 800 تەڭگە, تاماق وزدەرىڭىزدەن, دەيدى. وعان قوسا, قاي قالادا وتىرعانىڭا قاراماستان ول جەرگە ءوزىڭ جەتۋىڭ كەرەك. ارنايى كولىك دەگەندەر جوق. ءبىزدىڭ دەمالىس ورىندارىنداعى باستى پروبلەما وسى – قالاي جەتسەڭ, ولاي جەت, اش قالىپ جاتساڭ, تاعى ءوزىڭ بىلەسىڭ. قىزمەت كورسەتۋ جاعدايى تومەن دەگەن ءسوز وسىدان كەلىپ شىعادى. ال شەتەلدەردە تۋريستەردى چارتەرلىك ۇشاقپەن وزدەرى الىپ كەتكەنىمەن قويماي, بارعان سوڭ دا قولىڭنان جەتەلەپ وتىرىپ, دايىن تۇرعان اۆتوبۋستارىنا وتىرعىزىپ, ودان قالدى قوناق ۇيگە جەتكەن سوڭ ءبىر-ءبىر گيد قىزمەتشىنى ساعان جاۋاپتى ەتىپ قوياتىندارى قىزىقتىرادى. ال قازىر تۋريزم سالاسى بويىنشا جاقسى دامىعان ەلدەردىڭ ءبىرى تۇركيادا ءتىپتى كۇنى بويعى ءىشىپ-جەمىڭ تەگىن, ياعني باسىندا ساتىپ العان جولداماڭنىڭ قۇنىمەن ەسەپتەلەدى. ءبىزدىڭ ەلدە جول قاشىقتىعىنىڭ ءوزى قاجىتىپ جىبەرەدى. سەبەبى, ارنايى ۇشاق, نە دايىن اۆتوبۋس بولماعان سوڭ, بۇرىن-سوڭدى كورمەگەن جەرىڭە شارشاپ-شالدىعىپ جەتۋدىڭ ءوزى قيامەت-قايىم. ءيا, ايتا بەرسە ولقىلىقتار جەتىپ ارتىلادى. ەڭ باستىسى, تابيعات بايلىعى, تاريحي جادىگەرگە تولى دالاسى بار قازاق ءدال وسى قىزمەت كورسەتۋ جاعىنان كەلگەندە اقساپ تۇر. «جىبەكتى تۇتە الماعان ءجۇن ەتەدى» دەگەندەي, تۋريزمگە سۇرانىپ تۇرعان ەل بايلىعىن ۇقساتا الماي وتىرعانىمىز وكىنىشتى, ارينە. قوناقجاي حالىق ەدىك قوي, بىراق سول قاسيەتىمىزدى قازىر تۋريزم سالاسىنا سىڭىرە الماي وتىرعانىمىزدى قايتەرسىڭ...الىس تا بولسا انتاليا ارزان
– اللو, كەشىرىڭىز, مەن شەتەلگە.., دەي بەرگەنىمدە, ءسوزىمدى اياقتاتپاستان: «ءيا, سىزگە شەتەلگە «كۇيىپ بارا جاتقان» تۋرلار قىزىقتىرا ما؟ بىزدە ءدال قازىر بار, جىلدامداتپاساڭىز قۇر قالاسىز, ءۇش كۇننەن كەيىن ۇشاسىز, برونداي بەرەيىن بە.., دەپ «كوپتەن كورمەگەن كوكەسى» حابارلاسقانداي الگى ورىس ءتىلدى قىزىم قۋانىپ قالدى. باعاسىن سالىستىرىپ كورمەك بولىپ, انا-مىنانى سۇراستىرىپ ەدىم. شىنىمەن دە, الدەقايدا ارزان. 5 جۇلدىزدى قوناق ۇيگە 10 كۇنگە دەمالىسقا بارۋ ءۇشىن, بارىپ-كەلۋ جول شىعىنىمەن, 5 مەزگىل تاماعىمەن قوسقاندا انتالياعا 116 مىڭ بولىپ شىقتى. ال ءبىزدىڭ ەلدە قوناق ۇيلەر باعاسى ءبىرشاما قىمبات. ماسەلەن, بۋرابايدا جاقسى دەگەن قوناق ۇيلەردىڭ ەڭ ارزان ءنومىرى ءبىر كۇنگە 25-30 مىڭ تەڭگە بولسا, ليۋكس نومىرلەر 60 مىڭنىڭ ۇستىندە. ال ونىڭ وزىنە تاڭعى استان وزگە تاماق كىرمەيدى. اقتاۋدا 5 جۇلدىزدى قوناق ۇيلەر 30-35 مىڭ تەڭگە, ءتىپتى ودان دا قىمبات دەسە, استاناداعى پەكين پالاس وتەلىنىڭ ءبىر كىسىلىك ەڭ ارزان ءنومىرى ءبىر كۇنگە – 64 000 تەڭگە, ەڭ قىمباتى 200 مىڭنىڭ ۇستىندە, Radisson – 76700, ەڭ قىمباتى 139 مىڭ, Ramada Plaza – 60500, ەڭ قىمباتى 140 مىڭ شاماسىندا.قولداۋدان كەندە ەمەس
شىنىن ايتۋ كەرەك, قازاقستاندا ءتۋريزمدى دامىتۋعا بۇگىندە از قارجى ءبولىنىپ جاتقان جوق. ءتىپتى, وتكەن جىلى ارنايى ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى باعدارلاماسى قابىلدانىپ, بۇل سالانى تۇرلەندىرۋگە بارىنشا كۇش سالىنۋدا. ال وعان دەيىن 2010-2012 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاما ورىندالدى. سونىڭ ناتيجەسى بولار, ايتەۋىر 2012 جىلى قازاقستان بۇكىلالەمدىك رەيتينگتە بەس كورسەتكىشكە جوعارىلاپ 88-ورىنعا جەتتى. ول رەيتينگتە ءۇش جىلدان بەرى باستى ورىندى بەرمەي كەلە جاتقان شۆەيتساريا بولسا, ودان كەيىنگى ورىندارعا گەرمانيا, اۆستريا, فرانتسيا, اقش, شۆەتسيا, ۇلىبريتانيا, كانادا, سينگاپۋر جانە يسپانيا جايعاستى. ال رەسەي 59-شى ورىندا ەكەن. بىزگە 88-ورىننان كوتەرىلىپ, وسى ەلدەردىڭ قاتارىنا جاقىنداۋعا ءالى تالاي قاجىر-قايرات كەرەك-اق. بىراق ءبىزدىڭ ءتۋريزمدى دامىتۋ باعدارلامامىزدا قامتىلعان ءىس-شارالار لەگى, ەلىمىزدە ءتۋريزمنىڭ تۇرلەنەر كەزەڭى سونشالىق الىس ەمەس ەكەندىگىن ايتادى. ماسەلەن, وسى باعدارلامانى ۇكىمەت مۇشەلەرىنە تانىستىرعاندا يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ تۇجىرىمدامادا 5 ۇلتتىق تۋريستىك كلاستەر انىقتالعان, ونىڭ ىشىنەن 4 ۇلتتىق جانە 20-دان استام وڭىرلىك جوبالار ىرىكتەلىپ الىندى, دەگەن بولاتىن. تۇجىرىمدامانىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ ەكەنىن ايتىپ, ونى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا تۋريزم سالاسى مەن وعان جاناما سالالاردا جۇمىسقا تارتىلاتىندار سانىن بىرنەشە ەسەگە ارتتىرۋ جوسپارلانۋدا. تۋريزم سالاسى دامىعان مالايزيا, سينگاپۋر, يسپانيا جانە تاعى باسقا الەم ەلدەرى تاجىريبەلەرى كورسەتكەندەي, بۇل تۇجىرىمدامانىڭ ءساتتى ىسكە اسۋى مەن ءتۋريزمنىڭ سەرپىندى دامۋىندا مەملەكەتتىڭ ءرولى كەپىل بولىپ تابىلادى, دەگەن ەدى. لايىم سولاي بولعاي. ال ءبىزدىڭ اعايىندار بولسا مەملەكەتتىك قولداۋدان كەندە بولماي وتىرعان ءتۋريزمنىڭ تۇرلەنەر شاعىن كۇتۋمەن ءجۇر... دينارا بىتىكوۆا, «ەگەمەن قازاقستان».
