قىزدىڭ بۇرىمىنداي سىلاڭداپ اعىپ جاتقان سىردىڭ بويىن مەكەندەگەن ايماقتىڭ ارعى باسىنان كۇن شىعىپ, ەكىنشى شەتىنەن كەش باتاتىنداي اسەر ەتەتىنى بار. سەبەپسىز ەمەس. جاڭاقورعان جاعى وڭتۇستىكپەن شەكتەسسە, ارال بەتى باتىسقا مۇرنىن تىعىپ جاتىر. مىنا سالىنىپ جاتقان «باتىس قىتاي – باتىس ەۋروپا» كۇرەجولىنىڭ 812 شاقىرىمى قىزىلوردا وبلىسىن باسىپ وتەدى. كولىكپەن جۇرسەڭىز, جارتى كۇندىك ۋاقىتىڭىزدى سارپ ەتەسىز. ال جول تولىق اياقتالماعان وسى كەزدە ودان دا كوپ ۋاقىت شىعىنداۋىڭىز بەك مۇمكىن. بۇل قاراپايىم جولاۋشىنىڭ كورەر قيىندىعى.
قىزدىڭ بۇرىمىنداي سىلاڭداپ اعىپ جاتقان سىردىڭ بويىن مەكەندەگەن ايماقتىڭ ارعى باسىنان كۇن شىعىپ, ەكىنشى شەتىنەن كەش باتاتىنداي اسەر ەتەتىنى بار. سەبەپسىز ەمەس. جاڭاقورعان جاعى وڭتۇستىكپەن شەكتەسسە, ارال بەتى باتىسقا مۇرنىن تىعىپ جاتىر. مىنا سالىنىپ جاتقان «باتىس قىتاي – باتىس ەۋروپا» كۇرەجولىنىڭ 812 شاقىرىمى قىزىلوردا وبلىسىن باسىپ وتەدى. كولىكپەن جۇرسەڭىز, جارتى كۇندىك ۋاقىتىڭىزدى سارپ ەتەسىز. ال جول تولىق اياقتالماعان وسى كەزدە ودان دا كوپ ۋاقىت شىعىنداۋىڭىز بەك مۇمكىن. بۇل قاراپايىم جولاۋشىنىڭ كورەر قيىندىعى.
ەگەر وسى جاعداي دارىگەرلەردىڭ باسىنا تۇسسە شە؟ مىسالى, ارالدا اۋىر حالدە جاتقان ادامدى شۇعىل تۇردە وبلىس ورتالىعىنا جەتكىزۋ كەرەك دەيىك. ونىڭ سىرتىندا الدىنداعى ناۋقاستىڭ جاعدايىن باعامداۋ, دياگنوز قويۋدا جەتكىلىكتى مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتاردىڭ بولماۋى, دارىگەر بىلىكتىلىگىنىڭ كەمشىندىگى, دەنساۋلىققا كەلەتىن ەلەۋلى زياننىڭ الدىن الۋ نەمەسە ومىرگە تونگەن قاتەردى جويۋ كەرەك. ول قالاي بولماق؟ 103-ءتىڭ جەدەل جاردەمى ناۋقاستى ورتالىققا جەتكىزەمىن دەگەنشە ءۇزىلىپ كەتۋى دە مۇمكىن عوي. وسىنداي توسىن جاعدايلار ەسكەرىلە وتىرىپ, ايماقتا سانيتارلىق اۆياتسيا جۇمىس ىستەپ تۇر. راسىن ايتايىق, ساناۆياتسيا تالاي ادامدى اجالدىڭ تىرناعىنان اراشالاپ قالدى.
ءبىزدىڭ وبلىسىمىزدا سانيتارلىق اۆياتسيا قىزمەتىنىڭ تاريحى سوناۋ 1927 جىلدان باستاۋ الادى. ال 1949 جىلى وتاۋىن بولەك الىپ جەدەل جانە شۇعىل مەديتسينالىق كومەك كورسەتەتىن بولىمشە بولىپ اشىلادى. العاشقى كەزدە بولىمشەدە مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتەتىن ءبىر بريگادا, ءبىر سانيتارلىق اۆتوكولىك قانا بولعان ەكەن. 1967 جىلى قالالىق اۋرۋحانادا جەدەل جاردەم قىزمەتى اشىلىپ, وبلىستىق اۋرۋحانادا تەك شالعاي ەلدى مەكەندەردەن تۇسكەن شاقىرۋلارعا شۇعىل مەديتسينالىق كومەك كورسەتەتىن ءبولىم بولىپ قايتا جاساقتالادى. ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى كەڭەيىپ, بىلىكتى ماماندار تولىققاندى مەديتسينالىق كومەك كورسەتەتىن بولدى. جىلدىق شاقىرۋلار سانى سول كەزەڭدەردەن باستاپ 100-دەن اسىپ جىعىلدى. مامانداندىرىلعان دارىگەرلىك توپ اۋداندار مەن اۋىلدارعا شىعىپ, وتالار جاساپ, شۇعىل كومەكتەرىن بەرىپ ءجۇردى. 1990 جىلى وبلىستىڭ ەكولوگيالىق جاعدايىن ەسكەرە وتىرىپ, ارنايى جابدىقتالعان (گوسپيتال-تىكۇشاق) كولىك بەرىلدى. بىراق سول كەزەڭنىڭ مەملەكەتىمىزدەگى قارجىلىق-ەكونوميكالىق جاعدايىنا بايلانىستى, كەيىن كولىك دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە قايتارىلدى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ 18 جىلىندا رەسپۋبليكانىڭ ءىشىنارا وبلىستارىندا, سانيتارلىق اۆياتسيا جۇمىسى قايتا جاندانا باستادى. ءبىزدىڭ وبلىسىمىزعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 16,2 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپ, ان-2 ۇشاعى بەرىلدى. وبلىستىق مەديتسينا ورتالىعى جانىنان ارنايى مامانداندىرىلعان سانيتارلىق توپتار قۇرىلعان بولىمشە اشىلدى. ول تاۋلىكتىڭ قاي مەزگىلىندە دە تولىققاندى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋگە دايىن بىلىكتى ماماندارمەن جانە انا مەن سابيگە, ينسۋلت العان ناۋقاستارعا, اپاتتى جاعدايلارعا ارنالعان مامانداندىرىلعان قۇرال-جابدىقتارمەن جابدىقتالدى. سول 2009 جىلى سانيتارلىق اۆياتسيا بولىمشەسىنە 421 شاقىرتۋ تۇسسە, ونىڭ 26-نا جەدەل تۇردە ۇشاقپەن كومەك كورسەتىلدى. بۇگىندە اجالدىڭ ءبارى اۆتوكولىكتەن كەلىپ جاتقان سياقتى اسەردىڭ بارى راس.
جولدىڭ بويىندا جويقىن اپاتتار ورىن الىپ, ادامداردىڭ و دۇنيەگە اتتانىپ جاتقانىن كوزىمىز كورىپ ءجۇر عوي. وسى ماسەلە دە ەسكەرىلگەن بولۋى كەرەك, 2011 جىلى رەسپۋبليكانىڭ 6 وبلىسىندا 150 شاقىرىم قاشىقتىقتا بولعان اۆتوكولىك اپاتىنان جاپا شەگەتىن اۋىر ناۋقاستارعا, مۇگەدەكتىككە الىپ كەلەتىن جاعدايلارعا, ەكىقابات انا مەن سابيلەرگە كومەك كورسەتۋ ماقساتىندا پايدالانۋ ءۇشىن مي-17 تىكۇشاعى پايدالانۋعا بەرىلدى. وعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 100 ميلليون تەڭگە قاراجات ءبولىندى. وسىنىڭ ارقاسىندا 69 ناۋقاسقا ۇشاق ارقىلى كومەك كورسەتىلىپ, وسىنشاما ۇمىتتەر قايتا جاعىلدى.
2012 جىلى 99 رەت, 2013 جىلدىڭ 7 ايىندا 69 رەت اۋە ۇشاعىمەن مەديتسينالىق جاردەم بەرىلدى. ونىڭ ىشىندە تاراتىپ ايتار بولساق, استانا, الماتى قالالارىنداعى رەسپۋبليكالىق كلينيكالار مەن عىلىمي ورتالىقتارعا 19 ناۋقاستى اپاردى. ونىڭ 3-ءۋى اسا اۋىر ينسۋلت جاعدايىندا, تاعى 3 ادام اۋىر كۇيىك شالعان, 9 جۇكتى ايەل, ءومىر ەسىگىن اشا سالا اجالمەن بەتپە-بەت كەلگەن 4 ءسابي ەدى. رەسپۋبليكالىق جەدەل-جاردەم ورتالىعىنان 20 رەت ۇشاقپەن 13 بىلىكتى مامان-دارىگەردى جەدەل جەتكىزگەن دە وسى ساناۆياتسيانىڭ كولىگى-ءتىن.
ءسوزىمىز جالاڭ بولماس ءۇشىن ءبىر وقيعانى بايان ەتەيىك. وسى وتكەن ءساۋىر ايىندا شيەلى اۋدانىنان 27 جاستاعى جۇكتى ايەل وبلىستىق پەرەناتالدى ورتالىققا جەتكىزىلدى. ونى بىرنەشە كۇن ءجىتى تەكسەرىپ, ءدال دياگنوز قويۋ مۇمكىنشىلىگى بولمادى. اۋرۋ دارىگەردىڭ دياگنوز قويا الماعانىنا قاراسىن با؟ ساعات ساناپ جۇكتى ايەلدىڭ جاعدايى ناشارلاي بەردى. رەسپۋبليكالىق شۇعىل مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ عىلىمي ورتالىعىنان ارنايى مامانداندىرىلعان توپ شاقىرتىلدى. اسا بىلىكتى دەگەن مامان-دارىگەرلەر مەن قاجەتتى قۇرال-جابدىقتاردىڭ تەكسەرۋى ناتيجەسىندە, «وكپە جەتىمسىزدىگى» انىقتالدى. بىراق, استانا قالاسىنا الىپ كەتۋ مۇمكىنشىلىگى جوق ەدى, سەبەبى «جاساندى وكپە» قۇرىلعىسى قاجەت. جاس انا دەمالدىرۋ اپپاراتىنا قوسۋلى بولاتىن. ەگەر ودان اجىراتسا, ءبىر ساتتە-اق ناۋقاستان ايىرىلىپ قالۋعا بولاتىن. دارىگەرلەردىڭ الدىنان: «نە ىستەمەك كەرەك؟» دەگەن ماڭگىلىك سۇراق تاعى شىقتى. ءاربىر سەكۋند قىمبات. سانيتارلىق اۆياتسيا بارلىق عىلىمي ورتالىقتارعا حابارلاستى. سوڭىندا عانا استانا قالاسىنداعى كارديوحيرۋرگيا ورتالىعىندا جىلجىمالى جاساندى وكپە قوندىرعىسى تابىلىپ, ولاردىڭ رۇقساتى الىندى. تەز ارادا ەكىنشى ۇشاقپەن قوندىرعى مەن ارنايى مامان كەلدى. دەگەنمەن, ناۋقاستى ءبىر اپپاراتتان ەكىنشىسىنە قوسۋ وڭاي ەمەس ەكەن. بۇل جاعدايدا اسا بىلىكتىلىك پەن ەپتىلىكتىڭ قاجەتتىگىن بايقادىق. ناتيجەسىندە, 8 ساعاتقا سوزىلعان اپپارات قوندىرۋ ءساتتى اياقتالىپ, جاس انا استانا قالاسىنداعى ۇلتتىق انا مەن بالا عىلىمي ورتالىعىنا اۋىستىرىلدى. قازىرگى كەزدە الگى ايەل امان-ەسەن بوسانىپ الدى. ءسابيى جانىندا. بۇگىندە باقىتتىڭ قۇشاعىندا دەسەك, اسىرەلەپ ايتقاندىعىمىز بولماس. بىرىنشىدەن, بالاسى امان-ساۋ ومىرگە كەلدى. ەكىنشى, ءوزى دە اجالدىڭ اۋىلىنان الىستادى. ەگەر ساناۆياتسيا بولماسا, ءبىر شاڭىراقتىڭ وتاناسى مەن دۇنيەگە كەلمەگەن ءسابيى ورتامىزدا بولماس تا ەدى عوي.
بۇل ءبىر عانا جاعداي بولسا, قانشاما جاڭا عانا ءومىر ەسىگىن اقاۋمەن اشقان نارەستەلەر امان قالدى. شاقالاقتىڭ جارىمجان بولىپ تۋىلعاندىعى, تۋماي جاتىپ وتاعا ءتۇسۋى, ودان امان شىعۋى كۇدىك پەن كۇماندى كەزەك الماستىراتىن ساتتەر ەكەنى بەلگىلى. سوندا دا بولسا, ۇمىتتەر ۇزىلمەك ەمەس. ارينە, بارلىعىنا اللا تورەشى. ادامنىڭ ومىرگە كەلۋىن دە, ءوتۋىن دە جاراتقان شەشەدى. دەسەك تە, قۇداي تاعالا سانيتارلىق اۆياتسيانى ادامداردىڭ ءومىرىن اراشالاپ قالۋعا سەبەپشى قىلىپ وتىرعانىن سەزەمىز.
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان».
قىزىلوردا وبلىسى.
