بۇل جاڭا قۇرىلىم ايماقتاعى ازىق-ت ۇلىك باعاسىن تۇراقتاندىرۋعا ىقپال جاساي الا ما؟ بۇگىنگى ماقالامىزدا وسى باسى اشىق ساۋالعا جاۋاپ ىزدەستىرىپ كورگەندى ءجون كوردىك. شىنتۋايتىنا كەلگەندە, قۇرامىنا جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگان جەتەكشىلەرى مەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى وكىلدەرى ەنگىزىلگەن وسى تەكتەس قۇرىلىم وبلىستا بۇعان دەيىن دە ءىس-قيمىل تانىتىپ كەلگەنىن ايتقان ءجون الداعى ۋاقىتتا جاڭا تالاپتار مەن مىندەتتەرگە وراي ونىڭ قىزمەتى ودان ءارى جەتىلدىرىلمەك.
جەدەل شتابقا جەتەكشىلىك جاساۋ ءىسى اقتوبە وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى امانعالي بەردالينگە تاپسىرىلعان. ول «ەگەمەن» تىلشىسىنە شتاب قىزمەتىن جاڭا مازمۇنمەن تولىقتىرۋ جونىندە بىرقاتار كەشەندى ءىس-شارا بەلگىلەنگەنىن ايتىپ بەردى. ونىڭ باستى ارناسى الەۋمەتتىك ماڭىزى جوعارى ازىق-ت ۇلىك تۇرلەرىنىڭ باعاسىن تۇراقتاندىرۋعا باعىتتالىپتى. بۇل رەتتە وبلىستاعى 19 الەۋمەتتىك ماڭىزى جوعارى ازىق-ت ۇلىك تاۋارىنىڭ 17-ءسىنىڭ باعاسى رەسپۋبليكالىق ورتاشا دەڭگەيدەن تومەن ەكەنى وڭ كورسەتكىش دەۋگە بولادى.
جاعىمدى جايت وڭىردەگى ازىق-ت ۇلىك باعاسىنىڭ جاي-كۇيى جونىندە ۇدايى مونيتورينگتىك بايقاۋلار جۇرگىزۋ ءتارتىبى ەنگىزىلگەن. وسى دەرەكتەرگە سايساق, كازىرگى ناۋرىز ايىندا مۇنىڭ الدىنداعى قاڭتار-اقپان ايلارىمەن سالىستىرعاندا ەكى-ءۇش پوزيتسيا بويىنشا ازىق-ت ۇلىك تۇرلەرى باعالارىنىڭ وسكەنىن كورەمىز. اتاپ ايتقاندا, بۇل - قاراقۇمىق پەن ىرىمشىك ەكەن. سونداي-اق وبلىستا ازىق-ت ۇلىك باعالارىن تۇراقتاندىرۋدىڭ تاعى ءبىر ۇتىمدى ءتاسىلى رەتىندە اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن وندىرۋشىلەردىڭ جارمەڭكەلەرىن ۇيىمداستىرۋ كوزدەلگەن. اقتوبە وبلىستىق كاسىپكەرلىك باسقارماسىنىڭ باسشىسى قايرات رايىمقۇلوۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, وعان شىعارىلعان ونىمدەر نارىقتىق باعادان 10-15 پايىزعا تومەن دەڭگەيدە ساقتالماق.
بيىل تۇڭعىش وتكىزىلگەن جارمەڭكەنى 14 ناۋرىز – كورىسۋ كۇنى حرومتاۋ اۋدانىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەرى باستاعانى دا ءسۇيىنىشتى ءىس. بۇل كۇنى ولار وبلىس ورتالىعى تۇرعىندارىنا ءوز ونىمدەرىن جوعارىدا كورسەتىلگەن دەڭگەيدە ۇسىندى. الداعى ۋاقىتتى مۇناي جارمەڭكەلەر اۋداندىق جانە اۋىلدىق اكىمدىكتەردە دە ۇيىمداستىرىلماق.
قالاي دەگەندە دە باعانىڭ اتى – باعا. ونىڭ تابيعاتىنا ۇنەمى قۇبىلىپ, وزگەرىپ تۇرۋ ارەكەتى ءتان. بىراقاتار شارا بەلگىلەنگەنىنە قاراماستان كەي كەزدە ونىڭ اياقاستىنان شارىقتاپ شىعا كەلۋ كورىنىسى كەزدەسىپ تۇرادى. ايتالىق, ايماق اۋماعىنداعى «جاڭا ءالجان» ەلەۆاتورىندا ونىدىرىلەتىن ۇن باعاسى وتكەن 2019 جىلدىڭ اقپان ايىنداعى كورسەتكىشپەن سالىستىرعاندا 38 پايىزعا وسكەنى, سونداي-اق, «ايس» جشس-دا شىعارىلاتىن بارلىق ءسۇت ونىمدەرىنىڭ باعاسى 20 پايىزعا قىمباتتاعانى الدىڭعى پىكىرىمىزدىڭ ايعاعى. مۇنىڭ باستى سەبەبى نەدە؟ بۇگىنگى كۇنى بۇل ساۋالعا ناقتى جاۋاپ ايتىلا قويعان جوق. سوندىقتان بۇعان قاتىستى ماسەلەنىڭ اق-قاراسىن تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ جانە باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جونىندەگى دەپارتامەنت ماماندارى مەن ساراپشىلارىنىڭ تۇبەگەيلى تەكسەرىپ, ونىڭ قورىتىندىسىن تۇرعىندارعا اشىق تۇردە قاي كۇنى مالىمدەيتىنى ازىرگە بەلگىسىز كۇيىندە قالىپ وتىر.
جوعارىدا ايتىلعاندارعا قوسا وبلىستاعى جەدەل شتاب قىزمەتىنىڭ ناتيجەلى جۇمىس ىستەۋىنە قاجەتتى تاعى ءبىر فاكتور – وبلىستاعى ءىرى كاسىپورىن باسشىلارىمەن مەموراندۋمدار جاساۋ بولماق. مۇنداعى باستى ماقسات - ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعاسى نەگىزسىز كوتەرىلمەۋىنە باعىتتالعان. قازىرگى كەزدە اقتوبە قالاسىندا وسىنداي 16 ءىرى كاسىپورىنمەن كەلىسىمدەر جۇرگىزىلۋدە. ولاردىڭ قاتارىندا «دينا», انۆار» سەكىلدى ءىرى ساۋدا جەلىلەرى جانە اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن وندىرەتىن وزگە دە الەۋەتتى كاسىپورىندار بار. جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرىمەن جاسالعان ەكى جاقتى كەلىسىمگە سايكەس, ولار ءوز ونىمدەرىن نارىقتاعى باعادان 10-15 پايىزعا تومەن ساتۋى ءتيىس.
سونداي-اق باعانى تۇراقتاندىرۋ ىسىندە جەرگىلىكتى جەردە جۇرگىزىلەتىن ءوندىرۋ مەن تۇتىنۋ بالانسىنا قاتىستى جۇمىستار دا ءوز سەپتىگىن تيگىزە الاتىنىنا شەك كەلتىرۋ قيىن. ايتسە دە وسىناۋ تيىمدىلىگى مەن پايداسى مول ءىس ءوز دەڭگەيىندە اتقارىلماي جۇرگەنى دە الاڭداۋشىلىق سەزىمىن تۋعىزباي قويمايدى. ويتكەنى اقتوبە وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنا اتالعان ءىس-شارالارعا قاتىستى ءبىر دە ءبىر اۋداننىڭ ناقتى مالىمەتتەرى مەن دەرەكتەرى تۇسپەپتى.
- ءوندىرۋ مەن تۇتىنۋ بالانسى اقتوبە قالاسىندا جاسالدى. سوعان سايكەس وبلىستىڭ ءار اۋدانىندا دا مۇنداي قابىرعالى قۇجات جاساقتالىپ, سول وڭىردە تۇراتىن حالىق سانىنا سايكەس الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋار تۇرلەرى قانداي مولشەردە قاجەت ەكەندىگى مۇقيات تالدانىپ, ەسەپتەلۋى ءتيىس. مۇنسىز قولعا الىنعان ماقساتتى ءىس العا باسا المايدى, - دەدى بۇل تۇرعىدا اقتوبە وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى, وڭىردە قۇرىلعان جەدەل شتابتىڭ جەتەكشىسى امانعالي بەردالين.
سونداي-اق, ونىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەتتەن سۋبسيديا جانە وزگە دە قارجىلاي كومەك الاتىن اگروقۇرىلىمدار مەن شارۋا قوجالىقتارى ءوز ونىمدەرىن ارنايى دۇكەندەر ارقىلى تۇرعىندارعا ارزان باعامەن ۇسىنۋى قاجەت.
بۇعان دەيىنگى جۇرىگىزىلگەن تالداۋلار مەن زەرتتەۋلەر وبلىستىڭ كەيبىر اۋداندارىندا 1 كيلوگرامم كارتوپتىڭ باعاسى 110-120 تەڭگەدەن ساتىلىپ جۇرگەنىن ايعاقتايدى. مۇنى نەگىزسىز, قولدان جاسالعان باعا دەسەك, قاتەلەسپەيتىن شىعارمىز. بۇل رەتتە قولدا بار دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, بۇعان دەيىن وڭىردەگى تۇراقتاندىرۋ قورىنا 1400 توننا كارتوپ تۇسىرىلگەن. سونىڭ 1000 تونناسى ءالى كۇنگە دەيىن ءار كەلىسى 70 تەڭگەدەن تۇرمىسى تومەن تۇرعىندارعا ساتىلىپ كەلەدى ەكەن. مۇنداي جاعدايدا كارتوپتى تۇراقتاندىرۋ قورىنان اتالعان باعا بويىنشا ساتىپ الىپ, جەرگىلىكتى جەردە 75 تەڭگەدەن وتكىزۋگە بولاتىنى انىق.
سونىمەن بىرگە اتالعان قوردا پيازدىڭ ءار كەلىسى 60 جانە كۇنباعىس مايىنىڭ ءار ءليترى 300 تەڭگە كولەمىندە بەلگىلەنگەن. جەرگىلىكتى جەردە ۇيىمداستىرىلاتىن اۋىل شارۋاشىلىعى جارمەڭكەسى كەزىندە وسى مۇمكىندىك نازارعا الىنسا, بۇدان ەشكىم دە ۇتىلماس ەدى. بۇگىنگى تاڭدا وبلىستا الەۋمەتتىك ماڭىزى جوعارى دەپ بەلگىلەنگەن 19 ازىق-ت ۇلىك ءتۇرىنىڭ 94 پايىزى ءوڭىر اۋماعىندا وندىرىلەدى ەكەن. تالاس جوق, مۇنىڭ ءوزى تاپتىرا بەرمەيتىن مۇمكىندىك. بۇل دەرەك باعانى نەگىزسىز وسىرمەۋگە جانە تاۋارلاردى دەلدالدار مەن الىپساتارلاردى ارالاستىرماي, وندىرۋشىدەن تۇتىنۋشىعا تىكەلەي جەتكىزىپ بەرۋگە العىشارت بولماق.
قازىر وبلىس ورتالىعىندا «اقتوبە» الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى اياسىندا 21 شاعىن بازار جۇمىس ىستەپ كەلەدى ەكەن. وسى ارادا ا. بەردالين اتالعان نارىقتىق نۇكتەلەرگە قاتىستى جاڭا تۇجىرىمداما ازىرلەنىپ جاتقانىن جەتكىزدى. ويتكەنى قاي كەزدە دە بازارعا باس سۇعۋشىلار از بولمايدى. سوندىقتان دا شاعىن بازارلاردى ءتيىستى ينفراقۇرىلىمدىق جۇيەلەرمەن قامتۋدى ويلاستىرىپ وتىرمىز. سول كەزدە مۇندا ءوز تاۋارلارىن ساتۋعا ىنتا-ىقىلاس پەن قىزىعۋشىلىق بىلدىرەتىن اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن وندىرۋشىلەردىڭ قاتارى وسە تۇسەتىنىنە كۇمان كەلتىرە المايمىز, - دەدى ول بۇدان ءارى.
ونىڭ وي-پىكىرىنەن تاعى ءبىر كوڭىلگە تۇيگەن جايت, بۇعان دەيىن بۇل شاعىن بازارلاردا ساۋدا جاساعانداردان ءار اي سايىن 19 مىڭ تەڭگە تولەم الىنىپ كەلگەن. جاڭا تۇجىرىمداماعا سايكەس الداعى ۋاقىتتا اتالعان تولەم الىنىپ تاستالماق. ۇزىن ءسوزدىڭ قىسقاسى, جوعارىدا ايتىلعان جايتتار ازىق-ت ۇلىك باعاسىن تۇراقتاندىرۋ جانە ونىڭ تاپشىلىعىن بولدىرماۋ جونىندە اقتوبە وبلىسىندا قۇرىلعان جەدەل شتاب مۇشەلەرى بۇگىنگى كۇنى قاۋىرت قيمىل-قارەكەت ۇستىندە ەكەنىن كورسەتەدى. ەندەشە ايماقتا قولعا الىنعان الەۋمەتتىك سيپاتتاعى ءىس-شارالار الداعى ۋاقىتتا ءتيىستى ناتيجەسىن بەرە الادى دەۋگە سەنىم مول دەمەكپىز.
اقتوبە وبلىسى
