ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ر. دالەنوۆ ەكى ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەكونوميكانىڭ جاي-كۇيى تۋرالى باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, الەمدىك تاۋار نارىقتارىندا مۇناي مەن مەتالل باعاسىنىڭ ايتارلىقتاي تومەندەۋى بايقالادى.
بيىلعى 9 ناۋرىزداعى جاعداي بويىنشا مۇناي باعاسى ءبىر باررەلىنە $34 قۇرادى. بۇل جىل باسىمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسە ارزان. وعان قوسا كۇن ىشىندە مۇناي باعاسى ءبىر باررەلىنە $31 دەيىن تومەندەگەنى بايقالدى. مەتالدار باعاسى دا تومەندەۋدى كورسەتتى. مىرىش باعاسى – 16%-عا ءتۇستى, مىس – 12%-عا, تەمىر كەنى – 4%-عا, فەرروقورىتپالار – 1,2%-عا تومەندەدى.
«الەمدىك كاپيتال نارىقتارىندا جوعارى قۇبىلمالىلىق بايقالۋدا. جىل باسىنان بەرى امەريكالىق بيرجا يندەكستەرى 14%-عا, ەۋروپالىق يندەكستەر 15%-عا دەيىن جانە قىتاي يندەكستەرى 13%-عا تومەندەدى. بۇل ۇردىستەر سىرتقى نارىقتارداعى جوعارى بەلگىسىزدىكتى كورسەتەدى», — دەدى ر. دالەنوۆ.
اعىمداعى كەزەڭدە قازاقستاننىڭ كرەديتتىك رەيتينگى ناقتىلاندى. حالىقارالىق رەيتينگتىك اگەنتتىكتەر (Fitch Ratings, Standard and Poor`s) قازاقستاننىڭ دەربەس كرەديتتىك رەيتينگىن راستادى. بولجام «تۇراقتى» دەڭگەيدە ساقتالدى. بۇل رەتتە رەيتينگتى Standard and Poor's وسى جىلعى 6 ناۋرىزدا, ال Fitch Ratings 21 اقپاندا ايقىندادى.
سىرتقى حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, رەيتينگ بولجامى ەلدەگى ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىق, ىشكى سۇرانىس رەزەرۆتەرى جانە مۇنايلىق ەمەس سەكتوردىڭ ۇلعايۋىنا بايلانىستى.
ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى اتاپ وتكەندەي, سىرتقى كونيۋنكتۋرانى جانە سىرتقى جاعدايلاردى نازارعا الا وتىرىپ, دامۋدىڭ ستسەناريلىك بولجامدارى مەن ءتيىستى شارالار توپتاماسى ازىرلەندى. بيۋدجەتتىڭ تەڭگەرىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا تاسىلدەر قالىپتاستىرىلدى. بۇل رەتتە مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەرىن قارجىلاندىرۋ تولىق كولەمدە ورىندالاتىن بولادى.
«ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ وڭىرلىك تۇراقتاندىرۋ قورلارى جۇمىس ىستەۋدە. ەڭبەك نارىعىنداعى جاعدايعا مونيتورينگ جۇرگىزىلۋدە. ينۆەستيتسيالىق جوبالار پۋلى ىسكە اسىرىلۋدا. اتالعان شارالار ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا باعىتتالعان», — دەدى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى.
وسى جىلعى قاڭتار-اقپاندا جالپى ىشكى ءونىمنىڭ ءوسۋى 3,3%-دى قۇرادى. بۇل وڭ كورسەتكىش قۇرىلىس, ونەركاسىپ جانە ساۋدا كولەمدەرىنىڭ ۇلعايۋىمەن قامتاماسىز ەتىلدى. نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار 11,6%-عا ءوستى. جىلدىق ينفلياتسيا 6%-دى قۇراپ, نىسانالى ءدالىزدىڭ شەگىندە قالىپتاستى. قاڭتار-اقپاندا ەكونوميكانىڭ بازالىق سالالارىندا وڭ سەرپىن ساقتالدى. قۇرىلىستا ءوسىم 11,9%, بايلانىستا – 10,7%, ونەركاسىپتە – 5,8%, ساۋدادا – 3,6%, اۋىل شارۋاشىلىعىندا – 2,2% دەڭگەيىندە بولدى.
«بيىلعى قاڭتاردا سىرتقى ساۋدا اينالىمى $6,7 ملرد قۇرادى. ەكسپورت كولەمى – $4,3 ملرد, ال يمپورت – $2,4 ملرد قۇرادى. ساۋدا بالانسىنىڭ وڭ سالدوسى قامتامسىز ەتىلدى. ونەركاسىپتىڭ ءوسۋ قارقىنى 5,8%-دى قۇرادى. بۇل رەتتە وڭدەۋ سەكتورى (9,4%) كەن وندىرۋگە (4,7%) قاراعاندا ەكى ەسە جوعارى قارقىنمەن ءوستى. 8 وڭىردە ونەركاسىپ كولەمدەرى 5,9%-دان 8,3% ارالىعىندا ءوستى. وڭدەۋ سەكتورىندا 9,4% دەڭگەيىندە وسىمگە قول جەتكىزىلدى. 5 وڭىردە ورتاشا رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەن جوعارى ءوسۋ بايقالادى», — دەدى ر. دالەنوۆ.
وسى جىلعى قاڭتار-اقپاندا ەكونوميكاعا 1,5 ترلن تەڭگە ينۆەستيتسيالاندى. قۇرىلىس سەكتورىندا ءوسۋ 11,9%-دى قۇرادى. جىل باسىنان بەرى 1,7 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. اۋىل شارۋاشىلىعىندا شىعارىلىم 2,2%-عا ءوستى.
جالپى, ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, بيىلعى ەكى ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وڭ قارقىن ساقتالۋدا.
سونىمەن قاتار, سىرتقى قاۋىپتەردىڭ اسەرىن تومەندەتۋ ءۇشىن ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار كەلەسى اسپەكتىلەرگە نازار اۋدارۋى قاجەت:
- سىرتقى قاۋىپتەرگە مونيتورينگ جۇرگىزۋ جانە جەدەل ارەكەت ەتۋ شارالارىن قابىلداۋ;
- كورسەتكىشتەردىڭ تومەندەۋىنە جول بەرمەۋ ءۇشىن وڭىرلەر قاۋىپتەرىنىڭ كارتاسىن انىقتاۋ;
- ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ وڭىرلىك تۇراقتاندىرۋ قورلارىنىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋ;
- مەملەكەتتىك ۇيىمداردىڭ, ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ ساتىپ الۋلارىندا جەرگىلىكتى وندىرۋشىلەردىڭ قاتىسۋىن كوبەيتۋ بويىنشا شارالاردى كۇشەيتۋ;
- جاعدايدىڭ جەدەل مونيتورينگىن قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, ەڭبەك نارىعىنداعى تۇراقتىلىق ماسەلەسىن ەرەكشە باقىلاۋ;
- ينۆەستيتسيالىق جوبالار پۋلىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ناقتى شارالار قابىلداۋ;
- الەۋمەتتىك شىعىستار مەن شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولدايتىن شىعىستاردى باسىم قارجىلاندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ.
