كوللاجدى جاساعان امانگەلدى قياس
«اباي – ۇلى دالانىڭ اقىنى» ادەبي كەشىنىڭ ەجەلگى گرەك جەرىندە, ۇلى ويشىلدار گومەر, سوكرات پەن اريستوتەلدىڭ ەلىندە ءوتۋىنىڭ دە ۇرپاققا تاربيەلىك تاعىلىمى تەرەڭ وقيعا ەكەنى داۋسىز. ادامزات وركەنيەتىنىڭ قازاق حالقىنىڭ باي رۋحاني مۇراسىمەن ءىس جۇزىندە حاكىم ابايدىڭ ارقاسىندا تانىسقانى ءمالىم. سوندىقتان وسى ساپاردا دا ءبىز ۇلى اقىننىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىن, دانا ويلارى مەن دارا كوزقاراستارىن شەتەلدە مەيلىنشە كەڭ تاراتۋ ىسىنە ناقتى ۇلەس قوسۋ ماقساتىن كوزدەگەن ەدىك. ال دۇنيە ءجۇزى كىتاپحانالارىنىڭ جەتەكشىلەرى باس قوساتىن حالىقارالىق كونگرەسس اباي مۇراسىن ناسيحاتتاۋ ءۇشىن تاپتىرماس مۇمكىندىك بولاتىن.
ءتول شىعارمالارىندا ەجەلگى زاماندى, كونە تاريح پەن ەسكىنىڭ ءسوزىن وقتىن-وقتىن تىلگە تيەك ەتە وتىرىپ, حاكىم گرەك حالقىنىڭ رۋحاني تاجىريبەسىن زەردەلەيدى. ەجەلگى ەلليندەردىڭ ونەرى, فيلوسوفياسى مەن تاريحى تۋرالى ولەڭدەرىندە, اسىرەسە قارا سوزدەرىندە ايتقاندارى – وعان گرەك كلاسسيكاسىنىڭ رۋحى جاقىن ءارى تۇسىنىكتى بولعانىنىڭ ايعاعى. اباي ءوزىنىڭ «جيىرما جەتىنشى سوزىندە» سۇحباتقا قاتىسۋشىلاردىڭ ءبىرىنىڭ اتىنان بىلاي دەيدى: «گومەرگە بايىتشىلىگى سەبەپتى, سوفوكلگە تراگەدياسى سەبەپتى, ياعني بىرەۋدىڭ سيپاتىنا تۇسپەكتىك, زەۆكسيسكە سۋرەتشىلىگى سەبەپتى تاڭىرقايمىن».
ۇلى دالانىڭ كوشپەلى الەمى «وديسسەيا» پوەماسىندا قارسىلاس جاقتىڭ قۇندىلىقتارىنا شىنايى ادامگەرشىلىك تۇرعىسىنان باعا بەرەتىن گومەرگە دە بەلگىلى بولعان. گرەك ويشىلىنىڭ دانالىعى سوندا, ول ساقتاردىڭ اڭ ءستيلى داستۇرىندە دۇنيەگە كەلگەن كوشپەلى ەلدىڭ ونەر تۋىندىلارىن ماداقتاي وتىرىپ, قايشىلىقتاردىڭ تىگىسىن جاتقىزۋعا, جۋىسپاس جاقتاردى جاقىنداستىرۋعا تىرىسادى. وسىدان ءبىر عاسىردان استام ۋاقىت بۇرىن «ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي, باۋىرىم دەپ, جانە ءسۇي حاق جولى دەپ عادىلەتتى» دەگەن تەرەڭ ادامگەرشىل وسيەت قالدىرعان ابايدى بۇگىنگى ۇرپاقتارى ۇلتتار مەن ۇلىستار اراسىنداعى زور مامىلەگەر رەتىندە قۇرمەت تۇتامىز.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ جىل باسىندا ۇلت ايناسى – «Egemen Qazaqstan» گازەتىندە جانە باسقا دا اقپارات قۇرالدارىندا جاريالانعان «اباي جانە ححI عاسىرداعى قازاقستان» اتتى ماقالاسى ۇلى دالا اقىنىنىڭ شىعارماشىلىعىن جان-جاقتى زەرتتەۋ مەن ناسيحاتتاۋ جۇمىسىنىڭ باعىت-باعدارىن ايقىنداپ بەردى. «ابايدىڭ شىعارمالارىنا زەر سالساق, ونىڭ ۇنەمى ەلدىڭ العا جىلجۋىنا, ءوسىپ-وركەندەۋىنە شىن نيەتىمەن تىلەۋلەس بولعانىن, وسى يدەيانى بارىنشا دارىپتەگەنىن بايقايمىز, – دەپ وي تۇيەدى مارتەبەلى اۆتور. – ال ىلگەرىلەۋدىڭ نەگىزى ءبىلىم مەن عىلىمدا ەكەنىن انىق بىلەمىز. اباي قازاقتىڭ دامىلسىز وقىپ-ۇيرەنگەنىن بار جان-تانىمەن قالادى. «عىلىم تاپپاي ماقتانبا» دەپ, ءبىلىمدى يگەرمەيىنشە, بيىكتەردىڭ باعىنا قويمايتىنىن ايتتى».
ولاي بولسا, ەلىمىزدىڭ كىتاپحانا سالاسىنداعى عىلىمي-ادىستەمەلىك ورتالىعى ءارى وقۋ مەن ءبىلىمنىڭ ورداسى رەتىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق كىتاپحاناسىنا جۇكتەلەر جاۋاپكەرشىلىك جۇگىنىڭ دە جوعارى ەكەنى ايقىن. ماسەلەن, بىزدە قازىر 122 تىلدەگى 7 ميلليونعا جۋىق كىتاپ ساقتالسا, سونىڭ 30 مىڭنان استامى سيرەك كىتاپتار مەن قولجازبالار بولىپ تابىلادى. سونىڭ ءبىرى – ابايدىڭ تۇڭعىش شىعارمالار جيناعى 1909 جىلى پەتەربۋرگتەگى ي.بوراگانسكي باسپاسىنان جارىق كورگەنى ءمالىم. اسىلى, اقىن شىعارمالارىنىڭ بارلىق جيناقتارىنا 1905, 1907, 1910 جىلدارعى مۇرسەيىت قولجازبالارىمەن قاتار اتالمىش تىرناقالدى كىتاپ نەگىز ەتىپ الىنىپ كەلەدى.
اباي تۇلعاسىن ۇلىقتاۋعا بايلانىستى ۇلتتىق كىتاپحانادا وتكەن جىلى قولعا العان اۋقىمدى جۇمىس بيىل ودان ءارى ساتىمەن جالعاسۋدا. ماسەلەن, جىل باسىندا, ناقتىراق ايتقاندا, 16 قاڭتاردا ۇلتتىق كىتاپحانادا «اباي» ادەبي ورتالىعى اشىلدى. ماقساتىمىز قازاق جازبا ادەبيەتىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىنىڭ ءارى العاشقى كلاسسيگىنىڭ رۋحاني مۇراسىن كەڭ تانىستىرۋ جانە ناسيحاتتاۋ بولىپ تابىلادى. اشىق قور تۇرپاتىندا جۇمىس ىستەيتىن ورتالىقتاعى اقىن شىعارمالارى مەن ول تۋرالى باسىلىمدار, سيرەك اندەردىڭ نوتالارى مەن كۇيتاباقتار ۇدايى تولىعىپ وتىرادى. ويتكەنى قازاقستاندىق ادەبيەتشىلەر مەن جازۋشىلاردىڭ, سۋرەتشىلەر مەن كومپوزيتورلاردىڭ اباي تاقىرىبىنا قالام تارتپاعانى كەمدە-كەم جانە ونىڭ جالعاسا بەرەرى دە ايقىن.
ادامزاتتىڭ بارشا ۇلى تۇلعالارى سەكىلدى ءيىسى ادام بالاسىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتى وسيەت ەتكەن اباي مۇراسىنىڭ, اقىن تاعىلىمىنىڭ شىعارماشىلىق ادامدارىن قىزىقتىرۋى – زاڭدى قۇبىلىس. وقىرماندار مۇنداي ورتالىقتىڭ اشىلۋى ءارتۇرلى مادەني-كوپشىلىك جانە تاريحي-تانىمدىق شارالار وتكىزۋ مەن جاڭا جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جاقسى مۇمكىندىك ەكەنىن ايتۋدا. ماسەلەن, وسىندا ۇلى اقىن جايىندا عالىمدارمەن, اقىن-جازۋشىلارمەن ءتۇرلى كەزدەسۋ, تانىمدىق لەكتسيالار, تاقىرىپتىق كونكۋرستار مەن كورمەلەر, ەكسكۋرسيالار تۇراقتى تۇردە ءوتىپ, ونەر ۇيىمدارىنىڭ اباي تۋرالى قويىلىمدارىنان ۇزىندىلەر كورسەتۋ, رۋحاني ماسەلەلەر بويىنشا تەلەحابارلار ءتۇسىرۋ داستۇرگە اينالادى.
ۇلتتىق كىتاپحاناداعى مەرزىمدى باسىلىمدار, شەتەل ادەبيەتى, ديسسەرتاتسيالار جانە ونەر بولىمدەرىندە دە وقىرماندارعا اباي كورمە-بۇرىشتارى قىزمەت كورسەتۋدە. اقىن ءوزىنىڭ ەڭ باستى ميسسياسى – تۋعان حالقىن وزىق ۇلت رەتىندە قالىپتاستىرۋ ماقساتىن بارشا ادامدى ءسۇيۋ قاعيداتى مەن جوعارى ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتار نەگىزىندە جۇزەگە اسىردى. كوشپەلى جۇرتتىڭ تىرشىلىگىندەگى زامان يىعىنا تۇسكەن جانە ءوز باسى قاتەرىن ايقىن سەزىنگەن قاۋىپ-قاتەرلەر ونى قاتتى قاپالاندىرادى. حاكىمگە ەلىنىڭ لايىقتى ەرتەڭى ءۇشىن «قايران قازاعىن» قاراڭعىلىق پەن ناداندىقتان, ياعني ازىپ-توزۋ ازابىنان قۇتقارۋ قاجەت بولدى.
سوندىقتان ۇلى اباي سول كەزدەگى سەمەيدەگى كىتاپحانا ارقىلى شىعىس پەن باتىستى تانىپ, عىلىم مەن ونەر ىزدەپ, ولارداعى ونەگەلى ءىستى ەل-جۇرتىنىڭ قۇلاعىنا قۇيعانشا اسىعادى. وسى جولدا اقىن «قينالما بەكەر, ءتىل مەن جاق, كوڭىلسىز قۇلاق – ويعا ولاق» نەمەسە «بىرەۋى ولاي, بىرەۋى بۇلاي قاراپ, تۇگەل ءسوزدى تىڭداۋعا جوق قوي قازاق» دەپ ءىشى ءورت پەن دەرتكە تولى. امال قايسى, قانداستارى اراسىندا ۇلى زامانداستارىن تۇسىنەرلىك جان از بولىپ, ول ءوز ولەڭدەرىندە «جازدىم ۇلگى جاستارعا بەرمەك ءۇشىن» دەپ, ەل كەلەشەگىنە زور ءۇمىت ارتادى. قازىر عىلىمي قىزمەتكەرلەرىمىز اباي ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنا, ونىڭ تۋىستىق جانە اقىندىق اينالاسىنا قاتىستى بىرنەشە كىتاپ پەن بيبليوگرافيالىق كورسەتكىش ازىرلەۋدە.
ابايدىڭ جاڭا جازبا ادەبيەتىمىزدىڭ نەگىزىن سالۋىندا دۇنيە ءجۇزىنىڭ ۇلى اقىندارىنان, ياعني ولاردىڭ كىتاپتارىنان ۇيرەنگەنىنىڭ پايداسى زور بولدى. حاكىم ءبىلىم مەن عىلىمدى «ەرىنبەي وقىپ ءبىلۋدى, تىلەنبەي تىرلىك كەشۋدى, ادىلەتتى بولۋدى» امانات ەتتى جانە بۇلاردى باقىت بيىگىنە جەتۋدىڭ باسپالداقتارى دەپ سانادى. ال كىتاپ پەن كىتاپحانانىڭ ءاربىر ادامنىڭ كوكىرەك كوزىن اشىپ, ءومىر ءمانىن ۇعىنۋداعى ورنى ەرەكشە ەكەنى بەلگىلى. ءبىز وقىرماندارمەن, جالپى جۇرتشىلىقپەن كەزدەسۋلەردە بۇل جايىندا ناقتى مىسالدار ارقىلى جەتكىزۋگە تىرىسامىز. دەمەك, «جاستار ينتەرنەت تۇرعاندا كىتاپتى قايتسىن, ءبارىن عالامتوردان الادى» دەۋ, مۇلدە اعاتتىق.
كىتاپحانا قىزمەتى دە, البەتتە وتكىر باسەكەلەستىك تالابىنا شاپشاڭ بەيىمدەلۋى اسا قاجەت. دەگەنمەن, ينتەرنەت قانشا ۇشقىر بولسا دا, كىتاپتى الماستىرا المايدى. بۇلاي دەۋگە ناقتى دالەلىم دە جەتكىلىكتى. ماسەلەن, ۇلتتىق كىتاپحانادا جىل سايىن قازاقستان كىتاپحانالارى باسشىلارىنىڭ رەسپۋبليكالىق كەڭەسىن وتكىزۋ داستۇرگە اينالعان. وسى باسقوسۋلاردا ارىپتەستەر اقپاراتتىق تەحنولوگيالار زامانىنداعى كىتاپ پەن كىتاپحانانىڭ جاي-كۇيىن كەڭ وتىرىپ, اشىق تالقىلايمىز جانە ولاردىڭ ناتيجەسى كىتاپ پەن كىتاپحانانىڭ مارتەبەسىن بيىكتەتە تۇسۋدە. سوعان وراي جۇرتشىلىق ءبىزدىڭ ۇجىمدى ەرتەڭگى عالىمدار مەن ەلجاندى قايراتكەرلەرگە رۋحاني قازىنا كىلتىن ۇستاتىپ, ولاردىڭ بولاشاقتارىنا ءورىس اشىپ, ءبىلىم ساپارىنا جولداما بەرىپ وتىرعان پاراسات ورداسى رەتىندە تانىپ-بىلەدى.
اباي سەكىلدى ۇلى ادامدار وقىپ, كەمەلدەنگەن كىتاپتار مەن كىتاپحانالار ءاربىر مادەنيەتتى جان ءۇشىن ءىس جۇزىندە اقىل مەن ويدىڭ, قايرات پەن پاراساتتىڭ ورتالىعى رەتىندە قىمبات. ەندەشە, ادام عالامتوردا شىرمالعان كەزەڭدە دە وركەنيەت قازىناسى ساقتالعان كىتاپ پەن كىتاپحانانىڭ اقپارات كوزى عانا ەمەس, وقىرماننىڭ «ديالوگ الاڭى» ءارى رۋحاني اقىلشىسى ەكەنى جالعىز مەنىڭ عانا پىكىرىم ەمەس. بۇل, ءتىپتى كىتاپحاناشىلار عانا ەمەس, بارشا وقىرمان قاۋىمنىڭ كوزى جەتكەن شىندىق: تاپ كىتاپتاي دوس تابۋ ەكىتالاي. ءبىز كىتاپ ارقىلى جاڭا, سىرمىنەز تانىستارمەن جۇزدەسەمىز, ولاردىڭ قوعامداعى وزەكتى ماسەلەلەرگە دەگەن سانالۋان كوزقاراسىنا قانىعامىز. ءوزىمىزدىڭ ومىرلىك ۇستانىمدارىمىز بەن وي-پىكىرلەرىمىزدى اۆتوردىڭ جانە ونىڭ كەيىپكەرلەرىنىڭ جەكە كوزقاراسىمەن, سونداي-اق ءجۇرىس-تۇرىس, مىنەز-قۇلقىمەن سالىستىرامىز.
اباي «پايدا ويلاما, ار ويلا, تالاپ قىل ارتىق بىلۋگە. ارتىق عىلىم كىتاپتا, ەرىنبەي وقىپ كورۋگە» نەمەسە ء«بىر ءتاۋىر دوس/ تىم-اق كەرەك, ويى مەن ءتىلى بولىنبەس» دەسە, سونداي ادال دوستىڭ ءبىرى تاعى دا كىتاپ پەن كىتاپحانا ەكەنى كۇمان كەلتىرمەيدى. شىنى كەرەك, ەكپىنى ەرەسەن اقپارات ايدىنى – عالامتور تولقىنىندا ءبىر جۇتىلىپ كەتسەڭىز, ونىڭ قايتا بوساتا قويماس تۇڭعيىق, ءيى جۇمساقتى يلەپ جىبەرەر ءيىرىم ەكەنى انىق. ادام ءومىرى وقىپ-توقۋمەن الدەقايدا ماندىرەك جانە كىتاپپەن كەزدەسۋ ءبىزدىڭ ارقايسىمىزدى وركەنيەت تەڭىزىنە بويلاتىپ, ادامزات اقىل-ويى مەن ۇشقىر قيالىنىڭ اسىل قازىناسىن مەگزەيدى. ول سونداي-اق ۇلى تۇلعالارمەن جولىقتىرىپ, ولارمەن ءوزارا قىزىقتى دا تارتىمدى سۇحبات قۇرۋعا شاقىرادى.
ال ناعىز مادەنيەتتى ءارى رۋحاني تەرەڭ بولعىسى كەلگەن زامانداس كىتاپ الەمىن شارلاماي تۇرا المايدى. «مىڭدى جىعاتىن» ءبىلىم ساپارى قولىمىزعا العاش الىپپە ۇستاعان كۇننەن باستاپ, مەكتەپ جانە اۋىل كىتاپحاناسىمەن دوستاستىرادى. بۇدان ءارى ول حالىق رۋحىنىڭ قازىناسى تۇنعان ايماقتىق, سالالىق جانە ۇلتتىق كىتاپحانادا جالعاسادى. ەجەلگى وتىرار, الەكساندريا مەن باعدات كىتاپحانالارىنىڭ ەندى قايتىپ ورالماسىنىڭ وكىنىش تۋعىزاتىنى دا, وركەنيەتتىڭ زور جەتىستىكتەرىنىڭ بىرەگەيى رەتىندە ءبىزدىڭ ويىمىزدا كىتاپ تۇراتىنى دا سودان. ءتىپتى, قازىرگى تەحنيكا مەن تەحنولوگيا دامىعان كەزەڭدە, عالامتور قانشا قىسپاققا السا دا, سىرلاس دوس – كىتاپ قۇپياسى وعان دەن قويعان ادامعا ارقاشان جاڭا قىرىنان تانىلا تۇسپەك.
قازىر كىتاپحانا قىزمەتىن پايدالانۋشىلاردىڭ كوڭىلدەرىنەن شىعۋ مەن وقىرمان تارتۋ ىسىندە ءبىزدى تولعاندىراتىن ەڭ ءبىرىنشى ماسەلە سالانىڭ نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق نەگىزىنىڭ جەتىلمەگەنىندە بولىپ وتىر. ماسەلەن, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «مادەنيەت تۋرالى» زاڭىندا كىتاپحانا قىزمەتىنە قاتىستى ءبىر عانا 24-باپ بار. حالىق رۋحانياتىنىڭ وسى ءبىر سالاسىنىڭ ىلگەرى باسۋى ءۇشىن, بىزدىڭشە, اتالمىش باپتىڭ سانىن, ياعني اياسىن كەڭەيتۋ نەمەسە ءوز الدىنا دەربەس, جەكە زاڭ قابىلداۋ كەرەك. ويتكەنى قولدا بار نورماتيۆتىك قۇجاتتار مەن زاڭ اكتىلەرى كىتاپحانالاردىڭ اقپاراتتىق جانە مادەني-تانىمدىق, وقۋ-تاربيەلىك ءبىلىم بەرۋگە باعىتتالعان قىزمەتىن تولىققاندى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ادامزات الەۋەتىن دامىتۋ جولىندا, ونىڭ اباي سەكىلدى ۇلى تۇلعالارىنىڭ, زياتكەرلىك, رۋحاني, كوركەم مۇراسىنا قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماقسات ەتىلەدى. ايتالىق, كىتاپحانا كەڭىستىگىندە «اباي» ادەبي ورتالىعىن اشۋ سياقتى جۇمىس ادىستەرى تۇلعاارالىق ديالوگ قالىپتاستىرۋعا كومەكتەسەدى دەپ بىلەمىز. بۇل ءۇشىن مەملەكەتتىك جانە حالىقارالىق باعدارلامالارعا قاتىسا وتىرىپ, ءوزىمىزدىڭ الەۋمەتتىك مىندەتتەرىمىزدى مەيلىنشە تولىققاندى ىسكە اسىرۋىمىز قاجەت. دەمەك, كىتاپحانالىق قاۋىمداستىققا توپتاسۋ سالانىڭ نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازاسىن جەتىلدىرۋگە, اقپاراتتىق-كىتاپحانالىق قىزمەت كورسەتۋ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا جانە كىتاپحانالار جۇيەسىنىڭ كادرلىق الەۋەتىن نىعايتۋعا كومەكتەسەدى.
ال قويىلعان مىندەتتەردى تابىستى ورىنداۋ, شىنىندا دا, مامانداردىڭ بىلىكتىلىگى مەن قارىم-قابىلەتىنە تاۋەلدى. وكىنىشكە قاراي بىلىكتىلىگى كىتاپحانا سالاسىنىڭ زاماناۋي تالاپتارىنا ساي كەلەتىن قىزمەتكەرلەردىڭ تاپشىلىعى جۇمىسقا ەلەۋلى كەدەرگى كەلتىرۋدە. ەلىمىزدىڭ كىتاپحانالارىندا 9 مىڭنان استام ادام ەڭبەك ەتسە, سونىڭ ءاربىر ءۇشىنشىسىنىڭ ارناۋلى ءبىلىمى جوق. بالالارمەن, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارمەن جۇمىس ىستەۋگە قابىلەتتى كىتاپحاناشىلار, باسقارۋشى مەنەدجەرلەر, كىتاپ رەستاۆراتورلارى جانە باسقا دا مامان كادرلار وتە تاپشى. ايتالىق, رەسپۋبليكادا «كىتاپحانا ءىسى» بويىنشا مامان دايارلايتىن 9 جوعارى جانە 13 ارنايى ورتا وقۋ ورنى بولعانىمەن, ولار جىل سايىن تالاپكەرلەردى قاجەتتى مولشەردە قابىلداي الماي وتىر.
قازىر حالقىمىزدىڭ اباي سياقتى ۇلى تۇلعالارىنىڭ مۇراسىمەن كىتاپحاناعا ارنايى كەلمەي-اق, قاشىقتىقتان تانىسۋعا مۇمكىندىك بار. ايتالىق, مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ باستاماسىمەن اشىلعان «قازاقستاندىق ۇلتتىق ەلەكتروندىق كىتاپحانا» جىل سايىن الەمنىڭ 115 مەملەكەتىنىڭ 120 مىڭنان استام پايدالانۋشىلارىنا قىزمەت كورسەتەدى. ولاردىڭ قاتارىندا رەسەي, قىتاي, تۇركيا, اقش, فرانتسيا, ارگەنتينا, چيلي سياقتى ەلدەردىڭ ازاماتتارى بار. قازىر وندا قازاقستاننىڭ تاريحى, مادەنيەتى مەن كوركەم ادەبيەتىنە قاتىستى 30 مىڭنان استام ەلەكتروندى-تسيفرلى كونتەنت (كىتاپتار, عىلىمي ەڭبەكتەر مەن سيرەك باسىلىمدار) جيناقتالعان.
ۇلتتىق ەلەكتروندىق كىتاپحانا ازاماتتاردىڭ دۇنيەجۇزىلىك وركەنيەت قۇندىلىقتارى مەن بىلىمگە قولجەتىمدىلىگىن, وبەكتيۆتى جانە جان-جاقتى اقپارات الۋ قۇقىن جۇزەگە اسىرۋعا كومەكتەسەدى. بۇعان قوسا ءوز تاراپىمىزدان باسىلعان مادەني مۇرامىزدى مەيلىنشە كەڭ تانىتۋعا بايلانىستى حالىقارالىق «الەمدىك تسيفرلى كىتاپحانا» جانە «ەۋرازيانىڭ التىن كوللەكتسياسى» جوبالارىنا قاتىسامىز. «سيرەك كىتاپتار مەن قولجازبالاردىڭ ەلەكتروندى قورىن» ۇيىمداستىردىق. بۇعان قوسا «قازاقتىڭ كلاسسيكالىق ادەبيەتى», «قازاقستاننىڭ قازىرگى ادەبيەتى» ەلەكتروندى كىتاپحانالارىنىڭ رەسۋرستارى كەز كەلگەن وقىرمان ءۇشىن قولجەتىمدى بولىپ تابىلادى.
جاقىندا ۇلى ابايدىڭ ءومىرى مەن مۇراسىن شەتەلدەردە دە كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا ەۋروپا ساپارىنان ورالدىق. بۇل اۋقىمدى جوبا رەسپۋبليكامىزدىڭ مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى, سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى جانە شەت مەملەكەتتەردەگى قازاقستان ەلشىلىكتەرىنىڭ قولداۋىمەن ويداعىداي جۇزەگە اسىرىلدى.
پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانانىڭ باسشىسى ءۇمىتحان مۇڭالباەۆانىڭ جەتەكشىلىگىمەن باستالعان ساپارعا قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى ۇلىقبەك ەسداۋلەت, ابايتانۋشى تۇرسىن جۇرتباي, م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى كەنجەحان ماتىجانوۆ, سولتۇستىك قازاقستان, تۇركىستان مەن الماتى وبلىستىق جانە الماتى قالالىق كىتاپحانالارىنىڭ ديرەكتورلارى بەيبىتكۇل ءابىلماجىنوۆا, ءشاربانۋ ديناسيلوۆا, عاليا توقاباەۆا, روزا قابيەۆا جانە باسقا دا زيالى قاۋىم وكىلدەرى قاتىستى. وسى ساپارعا جينالعاننان باستاپ, شەتەلدە ۇلى ابايدى ۇلىقتاعان جانە الىس جولدان ەلگە قايتار كۇندەردە مۇقيات ءارى تياناقتى ۇيىمداستىرۋشىلىق جۇمىس پەن ارىپتەستەرگە دەگەن سەرگەك كوزقاراستىڭ كۋاسى بولىپ, ەلگە ەرەكشە ريزاشىلىقپەن سەنىممەن ورالدىق.
ۇلى اقىن اباي مۇراسىن شەتەلدەردە دارىپتەۋ ساپارىنىڭ جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلۋى وسى جوبانىڭ جەتەكشىسى ءۇمىتحان مۇڭالباەۆانىڭ وراسان زور تۆورچەستۆولىق ىزدەنىسى مەن قاجىرلى ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسى دەپ ايتۋعا بولادى.
ابايدىڭ اسىل ءسوزىنىڭ باتىسقا ساپارى بارىسىندا چەحيانىڭ پراگا قالاسىنداعى كلەمەنتينۋم اتىنداعى ۇلتتىق كىتاپحاناسىندا وسى ەلدەگى قازاقستاننىڭ توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى, بەلگىلى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى م.م. ءتاجيننىڭ قاتىسۋىمەن «اباي» مادەني-اقپاراتتىق ورتالىعى اشىلدى. ءىس-شاراعا قاتىسۋشىلار, سونداي-اق حالقىمىزدىڭ ۇلتتىق قولونەر تۋىندىلارىمەن تانىسىپ, قازاقتىڭ قوناقجاي داستارقانىنان ءدام تاتتى. بۇدان ءارى ۇلى اقىن مۇراسىمەن ماجارستان, سلوۆەنيا جانە گەرمانيا مەملەكەتتەرى جۇرتشىلىعى مەن جەرلەستەرىمىز «الەم تانىعان اباي» كورمەسىمەن تانىسىپ, اباي وقۋلارىنا قاتىستى. بارلىق ءىس-شارادا قازاقستاننىڭ اتالعان ەلدەردەگى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىلەرى ج.ج.ابدىراشەۆ, ر.يۋ.ۆاسيلەنكو, د.كاريپوۆتىڭ بىزبەن بىرگە بولىپ, جان-جاقتى قولداۋ كورسەتكەنىن ريزاشىلىقپەن اتاپ ايتۋ پارىزىم.
ءبىلىم مەن عىلىمدى جىرلاعان اباي – شىن مانىندە جاڭاشىل, رەنەسسانستىق تۇلعا. ول تۋعان حالقىن وركەنيەتتى ەلدەر قاتارىنان كورۋدى ارماندادى. جاسامپاز ءومىردى دارىپتەپ, اسىرەسە ادام بالاسىنا دەگەن ماحابباتتى ەرەكشە ارداق تۇتقان اقىننىڭ قايراتكەرلىك تۇلعاسى ارقاشان اسقاق. سەبەبى ءبىزدىڭ اباي – زور شاپاعات پەن مەيىرىم يەسى. ول ءتىپتى ەلىنە كومەكتەسۋدى ويلاپ, ءتورت مارتە بولىس, ەكى رەت بي بولىپ سايلانىپ, ون سەگىز جىل بيلىك تىزگىنىن ۇستايدى. مۇنداي قايراتكەرلەر تاريحتا ساناۋلى عانا, ياعني ءار حالىقتىڭ ءوز ابايى بار جانە وسىنداي ءبىرتۋار تۇلعالار ارقىلى ءبىز دۇنيە جۇزىنە تانىلامىز. حاكىم شىعىس پەن باتىستىڭ, دۇنيە ءجۇزىنىڭ ادەبيەتىن جاقسى ءبىلدى. ول قازاقشا سويلەتكەن پۋشكين, لەرمونتوۆ جانە بايرون مەن گەتە ۇلى دالانىڭ كوركەم سوزىمەن, ءتول ونەرىمەن بىتە قايناسىپ كەتتى.
عۇلاما مۇحتار اۋەزوۆ ءومىرىنىڭ ۇلكەن بولىگىن اباي مۇراسىن زەرتتەپ, ابايتانۋ ءىلىمىنىڭ نەگىزىن قالاۋعا ارنادى. جازۋشىنىڭ «اباي جولى» رومانى – ۋاقىت سىنىنان قورىقپايتىن كلاسسيكالىق تۋىندى. مەملەكەت باسشىسى «اباي جانە ححI عاسىرداعى قازاقستان» اتتى ماقالاسىندا ابايدىڭ حالقىمىزبەن ماڭگى بىرگە ەكەنىن, ۇلى اقىندى ءتۇسىنۋ ءۇشىن سونداي بيىككە كوتەرىلۋدىڭ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتتى. اباي ارمانى جوعارى ەتيكالىق جانە ادامگەرشىلىك قاعيداتتاردى پاش ەتەدى. ول حالقىمىزدىڭ ارى مەن نامىسى, اقىلى مەن جۇرەگى. ۇلى اقىنعا ەڭ جاقسى تارتۋ ونى جاڭا ۇرپاقتىڭ تۇسىنە الۋىندا دەسەك, ۇلتتىق كىتاپحانا ۇجىمى دا وسىناۋ ابىرويلى ىسكە اتسالىسىپ, ايتارلىقتاي ۇلەس قوسۋدى وزىنە ارداقتى مىندەت سانايدى.
باقىتجامال وسپانوۆا,
ۇلتتىق كىتاپحانا ديرەكتورى, قازاقستاندىق كىتاپحانالىق وداقتىڭ توراعاسى
