عاليدىڭ حالىق اراسىنداعى بەدەلىن كوتەرگەن – ونىڭ ۇلكەن اقىندىعىنا قوسا, ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرى, كىسىلىك مىنەزدەرى ەكەنىن بۇگىن اتاپ ايتۋدىڭ ارتىقشىلىعى جوق. ول مەيلىنشە كىشىپەيىل, ەلگەزەك, بالا مىنەزدى ادام بولاتىن.
قازاق ادەبيەتىندەگى ورنى مەن حالىق جۇرەگىندەگى ورنىن قاتار تاۋىپ, سول حالىقتىڭ بايسالدى جىرشىسى بولىپ, ونىمەن ۇزاق جولىن, اقىندىق جولىن بىرگە كەشكەن ناعىز حالىقتىق تالانتتاردىڭ ءبىرى – بۇگىن ارامىزدا جوق عالي ورمانوۆ ەدى.
اقىن جاساعان جەتپىس جىل ءومىردىڭ ادەبيەتكە ارنالعان ەلۋ جىلىن بۇگىن شولىپ قاراساق, عالي اقىندىعى العاشقى كۇننەن باستاپ, بەلگىلى ءبىر تۇتاستىقتا, بولىنبەي-جارىلماي, ءار جاققا شاشىراماي, ءبىر باعىتتاعى ىزدەنىستە جەتىلگەنىن كورەمىز. ونىڭ اقىندىق بەينەسى ەشبىر ەكستسەسسىز قالىپتاستى. ونى ماداقتاپ, قولپاشتاۋلار دا, جامانداپ سىناۋشىلار دا بولا قويعان جوق. مودا قۋعان اقىنداردىڭ داۋرىعىپ ءبىرى كەلىپ, ءبىرى كەتىپ جاتتى. ولاردىڭ ەشقايسىسى عاليدى ەلىكتىرمەدى. ول ءوزىنىڭ ولەڭ-ونەرى جونىندەگى ىزدەنىسىن بايسالدى, سالماقتى ءبىر ويلى قالىپقا ءتۇسىرۋ باعىتىندا قىزمەت ەتتى. اباي مەكتەبى مەن ءىلياس جانسۇگىروۆ اقىندىعىن ونەگە تۇتقان ول قازاق ولەڭىن زاماننىڭ رۋحىنا لايىقتاپ, سىرشىلدىققا, سەزىمتالدىققا, زامانداستارىمەن تۇتاستىقتا سەزىنۋگە ۇيرەتتى. سوندىقتان ول العاشقى تاجىريبەسىنەن باستاپ, بۇرقىراپ, ايعايلاپ, دۋىلداپ كەتپەي, مايدا قوڭىر ۇنمەن وقىرمانمەن سىرلاسۋعا, اڭگىمەلەسۋگە ۇمتىلدى. ءداۋىر شىندىعىن بىردەن سۋرەتكە تۇسىرە الماي, قىزىعىپ, تاڭدانىپ قاراعان كەزدەرىنىڭ وزىندە, جالاڭ ۇرانمەن لەپىرمەلىككە ۇرىنباي اقىندىق داۋىسىن اشىپ, انىق ەستىرتۋگە, سىرىن دا, شىنىن دا جاساندى ەمەس, قاراپايىم, ادال بەينەلەۋگە تالپىندى. ونەر تابيعاتىن حالىقتىڭ رۋحىنان, مىنەزىنەن ىزدەگەن عالي ءتىل بەزەۋگە, سوزۋارلىققا بارعان جوق, ويلىلىققا, تاكاپپارلىققا, قاراپايىمدىلىققا, بەينەلىلىككە جول ىزدەدى. سويتە ءجۇرىپ, ءوز ءۇنىن تاپتى, كورگەنىن, تۇيگەنىن ەشكىمگە ەلىكتەمەي, وزىنشە ايتتى. ونىڭ اقىندىق تاعدىرى وسىلاي قالىپتاستى. بلوك «اقىنعا اتاق-دارەجە كەرەك ەمەس, ونىڭ وزىندىك تاعدىرى بولۋى كەرەك» دەگەن عوي.
عاليدى دا, ونىڭ اقىندىعىن دا زامانى تۋدىردى. ول بوستاندىق يدەياسىنان ءنار الدى, ازامات-اقىن بوپ ءوستى. الدىڭعى اعالارى ساكەن, بەيىمبەت, ءىلياس, ءسابيت, مۇحتارلارعا ىلەسە ول العاشقى اقىندىق ءۇنىن قازاق دالاسىنداعى الەۋمەتتىك وزگەرىستەردى جىرلاۋعا ارنادى. ەكىنشى ۇرپاقتىڭ وكىلى بوپ الدىندا اسقاردى, جاقاندى, قالماقاندى, عابيت پەن عابيدەندى ۇستاپ, ءوز قۇربىلارى تايىر, ءابدىلدا, قاجىمدارمەن قولتىقتاسا كەلدى.
ونىڭ 20-جىلدار ىشىندە جازعان ليريكاسىندا قازاق كەدەيلەرىنىڭ بويىنداعى ويانۋ سەزىمى, ءوزى تۋىپ-وسكەن ورتانىڭ جۇدەۋ سۋرەتتەرى, جاستىق كوڭىل-كۇيلەرى, تۋعان ولكە تابيعاتىنىڭ كوز تارتار كورىنىستەرى كەڭ بەينە تابادى. ەڭ باستىسى, اقىن سول داۋىردەگى قوعامدىق جاڭارۋلارعا مۇرىندىق بولعان جاڭا ادامدى تانۋعا ۇمتىلدى. ولاردىڭ الەۋمەتتىك وزگەرىستەر لەگىندە ءوسۋىن كورسەتتى. سونىڭ ءبىرى ەسەبىندە عاليداي جاس ەسكىلىك ەزگەن ورتادان قالاعا اتتانىپ, جاڭا, جارىق دۇنيەگە ۇمتىلادى.
بۇل سالادا ەلدىڭ ءبارىنىڭ اۋزىندا جۇرگەن, قازاق ليريكاسىنىڭ حرەستوماتيالىق ۇلگىسىنە اينالعان «العاشقى ادىم», «قارايمىن دا اسىعام» سياقتى ولەڭدەرگە سوقپاي كەتۋ مۇمكىن ەمەس.
ليريكالىق كەيىپكەرىنىڭ اۋىلدان قالاعا اتتانعان العاشقى كۇيىن بەينەلەيتىن اتاقتى ولەڭ ەسكى اۋىلدان جاڭا دۇنيەگە قول سوزعان جاستىڭ سەزىم كۇيىن دە, سىرتقى كەيپىن دە وتكىر تانىتادى. اۋىلىنان بۇرىن شىعىپ كورمەگەن بالانىڭ جالتاڭداپ اتتانۋىنا جابىلا قاراعان دالا, ەسكىنىڭ بەلگىسىندەي ۇستىندەگى جاربيعان تون, تۇماققا قارسى قويىلعان ىشتەگى «جانايىن دەگەن شىراق» – ءبارى دە سۋرەتكە جاڭا يدەيا دارىتىپ, زامان رۋحىن وتكىر سەزدىرىپ تۇر. «ساراڭ باسقان سارى تايىن شالدىرىپ» جول بويىندا جاتقان بالا الدىندا دا ساحارادا شالقايعان جاڭا جول جاتقانىن كورەمىز. وسى بالا عالي ولەڭدەرىنە ليريكالىق كەيىپكەر بوپ كىردى. بۇدان بىلايعى اقىن شىعارمالارى – وسى جاستىڭ تاريحى. ءبىز ونىڭ ءبىلىم الىپ, اۋىلداعى وزگەرىستەرگە قاتىسقانىن, قوعامدىق ىستەرگە ارالاسىپ, وعان ءۇن قوسقانىن تانيمىز. عالي كەيىپكەرىنىڭ وسى جولى – تەك ەشكىولمەس باۋىرىنان الماتىعا اتتانعان بولاشاق اقىن بالانىڭ جولى ەمەس, جاڭا, جارىق دۇنيە ىزدەگەن بۇكىل قازاق جاسىنىڭ, عالي اقىننىڭ ۇرپاعىنىڭ جولى ەدى. جەتىم تايلاققا مىنگەن تايىر اقىن كەيىپكەرى دە وسى جولمەن جاڭا دۇنيەگە اتتاندى. ولاردىڭ ءبارى وقۋ, ونەر ىزدەنۋ, ادام بولۋ, جاڭا زاماننىڭ قايراتكەرى بولۋ جولىنا ساپار شەكتى.
العاشقى ادىمىنان سەزىمتال سىرشىلدىققا, بايسالدى سۋرەتكەرلىككە دەن قويعان عاليدىڭ جىرىنا و تىزىنشى جىلدار ءوز وزگەرىسىن كىرگىزدى. ول – ءومىردىڭ وكتەم دامۋى تۋدىرعان رومانتيكالىق سارىنعا, سەزىم مەن سىردىڭ كوتەرىڭكى كوڭىل-كۇيىنە, لەپتىلىككە قاراي بەت بۇرۋى. «شەڭبەردە» وسى ۇلگى انىق سەزىلەدى. ودان ارعى اقىن ىزدەنىستەرىندە, اسىرەسە «الىنعان ارىستا», «ۇلبەدە», «مىسقالادا», سول سياقتى تابيعاتتىڭ دۇلەي كۇشىن ادام ەركىنە باعىندىرىپ جاتقان زامان ەكپىنىن تانىتار جىرلاردا بۇل سارىن اقىن ۇستانعان بەينەلىلىك سۋرەتكەرلىكپەن تولىسىپ, وزگەشە ورنەك تابادى.
راس, مەن تاۋدا تۋىپ, ءوسىپ, ونگەم,
بۇلتتىڭ اسپانداعى ءتوسىن ەمگەم.
قۇنداعىم – مۇزدى جاقپار, قۇزدى قيان
ايعايلاپ, ويناق سالىپ, جوسىپ ورگەن.
قويتاستى قاعىستىرىپ, دوپشا ۇيىرگەم,
قايراتپەن مالتاداي عىپ تاس مۇجىگەم,
بويىما تابيعاتتىڭ بەرگەن كۇشىن
بيلەگەن ادامزات جوق ءوزىم بىلگەن!
– دەپ شامىرقانعان اساۋ ۇلبە دە, تاعى ءبىر ولەڭىندە. مىسقالانىڭ جاڭا بەينەسىنە تاڭىرقاپ تۇرعان اقىن دا – وسىنداي رومانتيكالىق, زامان لەبىمەن جەلپىنگەن, سەرگەك بەينەلەر. وسى ولەڭدەردىڭ نەگىزىندە جاڭا قوعامدىق قۇرىلىستىڭ تەگەۋرىندى كۇشىن ماداقتاعان پاتريوت-اقىننىڭ وي-سەزىمى جاتىر. ول جالاڭ ماداقتالماي, ءومىر دەرەكتەرى ارقىلى كوركەم بەينەگە اينالدى.
ۇلى وتان سوعىسى ءداۋىرىنىڭ قات-قابات اۋىر شىندىعى اقىننىڭ وسى وتانشىلدىق سەزىمىن ءارى قاراي ۇشتاپ, ونى ءوز زامانى جانە ونىڭ ەرجۇرەك ادامدارى جايلى جاڭا ءسوز ايتۋعا مىندەتتەدى. بۇل تۇس – اقىن شەبەرلىگىنىڭ ايرىقشا ءوسىپ, سوزگە اسا ۇقىپتىلىقپەن قاراۋعا, تالعامپازدىققا, ۇنەمشىلدىككە قولى جەتكەن كەزى. ونىڭ وسى كەزدە تۋعان «ەمەن» كىتابىن قاراپ وتىرساڭ, كەشەگى اباي ايتقان «باس-اياعى جۇپ-جۇمىر», قينالماي وقىلاتىن, توگىلىپ تۇرعان ولەڭ جولدارىن كورەسىڭ. عاليدىڭ «شايقاسا ساۋىرىنان سۋ توگىلمەس» جورعا اتالعان كەزى دە وسىدان باستالادى. اقىن جالپىلىققا ەمەس, جالقىلىققا, ناقتىلىققا بەت بۇردى. سول كەزدە وتان سوعىسىنىڭ باتىرلارىن جالپىلاما ماقتاپ, ەسكىنىڭ باتىرلارى تارىزدەندىرىپ سۋرەتتەگەن ءوز زامانداستارىنا قاراما-قارسى ول جاۋىنگەردىڭ بويىنداعى باتىرلىق, وتانشىلدىق سەزىمنىڭ كورىنىسىن جاڭاشا ءتۇسىندى. ونىڭ ۇعىمىندا, باتىرلىق – باق ەمەس, ونى حالىق نامىسى, كەك تۋدىردى. «مالىك», «پولكوۆنيك» ءتارىزدى ولەڭدەرىندە ول زامان باتىرلارىنىڭ وزگەشە سيپاتىن جاسادى. قىز مىنەزدى, كىشىپەيىل, بالعىن دەنە مالىكتى باتىر ەتكەن ونىڭ بويىنداعى وتانشىلدىق پەن وزىنە ءتان تاپسىرىلعان مىندەتتى قاسىق قانى قالعانشا اتقارۋعا ۇمتىلعان جاۋاپكەرشىلىك سەزىم, دۇشپانعا دەگەن كەك ەكەنىن سۋرەتتەدى. باۋىرجان كەسكىنىنىڭ وزىنەن ول كەك پەن نامىستىڭ, كۇرەستىڭ ءىزىن كورەدى.
عالي پوەزياسىنداعى زامان مەن ونىڭ ادامى تۋرالى ليريكالىق-فيلوسوفيالىق تولعانىس وسى كەزدەن باستاپ ايرىقشا كوزگە تۇسەدى. ول تۋعان وتانىنىڭ بەرىكتىگىن, قۇرىشتىعىن تانىتار جاڭا بەينەلەر ىزدەدى. «قاراعاي», «ەمەن» – اقىننىڭ وسى سالاداعى ۇلكەن تابىسى. ونى بۇگىن بۇكىل قازاق ادەبيەتى ءبىراۋىزدان مويىندايدى. تامىرىن تەرەڭگە جىبەرگەن, بويى كوككە ورلەگەن, ەشبىر داۋىل مەن جەلدەن قورىقپايتىن قاراعاي – جاۋ ز ۇلىمدىعىن بويىنا دارىتپاعان بەرىك وتانىنىڭ بەينەسى. «ەمەندى» دە جاۋ وعى جارىپ بارىپ توقتاپتى, بىراق قۇلاتا الماپتى. ول قايتا كوك تارتىپ, گۇلدەپ تۇر.
قيان-كەسكى سوعىستا جەڭىپ شىققان ءبىزدىڭ قوعامدىق قۇرىلىسىمىزدىڭ وكتەم كۇشى, سودان دارىعان اقىن بويىنداعى رومانتيكا, سوعىستان كەيىنگى ءداۋىردىڭ شىندىعى دا ونىڭ شىعارماسىنان جاڭا ورىن تاپتى. ول سوعىس سالعان جارانى جازۋعا, حالىق شارۋاشىلىعىن قالپىنا كەلتىرۋ كەزەڭىندەگى بۇكىلحالىقتىق ەنتۋزيازمدى بەينەلەۋگە وسى جولمەن باردى. «ەگىن-تولقىن», «اتالماعان تاۋ», «بەتپاقدالا داستانى», «حان تاۋىنىڭ قۇلاۋى», ولاردان كەيىنگى جازىلعان «قاپشاعاي», تىڭ تۋرالى ولەڭدەر – اقىننىڭ رومانتيكالىق كوڭىل-كۇيىن, زامانى كۇيتتەگەن ءور سەزىمدى ليريكالىق سىرشىلدىققا وراپ بەرگەن اسەم دۇنيەلەر. وسىنىڭ بارىندە جاڭا ادامنىڭ جاسامپاز ەڭبەگى ۇلكەن سۋرەتكەرلىكپەن اشىلادى.
قوپارىلا قۇلاعان
قالدى تاۋدىڭ شۇقىرى.
حان ءۇيىنىڭ قيراعان
شاڭىراعى سىقىلدى,
– دەگەن جولداردىڭ وزىندە قانشالىقتى بەينەلى تۇسپال, تىڭ كەسكىندەر جاتىر.
سوعىستان كەيىنگى داۋىردە جاسى دا ۇلعايىپ, ويى بايسال تارتقان اقىننىڭ ءوزى وتكەن ءومىر جولىندا كورگەن-تۇيگەن دۇنيەلەرى ونىڭ ويى, سەزىمى, اقىلى, وسيەتى, سىرىنا اينالىپ, تىڭ ىزدەنىستەرگە بارعانىن كورسەتەدى. ول اقىندىق بايلىقتى ءومىردىڭ ءوز شىندىعىنان جينادى. تۋعان رەسپۋبليكاسىن, ءتىپتى, شەتەلدەردىڭ ءبىرازىن كەڭ ارالاعان. اقىن وت وزەنىن اعىزعان جۇمىسشىنىڭ, كەڭ القاپتى اقتىلى قوي, الالى جىلقىعا تولتىرعان مالشىنى, باۋىر حالىقتاردىڭ تۋىسقاندىق سەزىمىن, تۋعان تابيعاتتىڭ جاڭا بەينەسىن كوردى. وسىنىڭ بارىنەن ولەڭ تاپتى. ونىڭ:
الدىمنان اشقان كەڭ ەسىك,
ۇقسايسىڭ تۇگەل ولەڭگە.
– دەيتىن سەبەبى دە وسىندا.
ورىستەن سولار جۇرگەن ولەڭ تەردىم,
ءبىرى ەمەس بۇل ءجۇرىسىم كوپ ەرمەكتىڭ...
– دەپتى ول تاعى ءبىر ولەڭىندە. اقىننىڭ ەل ارالاۋى – ەرمەك ەمەس, ءومىر تانۋ , ولەڭ ىزدەۋ ەكەنىن تاۋىپ ايتادى. اقىننىڭ جۇرگەن جولدارى قازاق دالاسىنىڭ توسىندە سايراپ جاتىر.
الىستا تاۋلار شالقىعان,
الدىما توستى ارقاسىن.
اراشا كەزدىم بال جيعان
الاتاۋ, التاي ورتاسىن.
قۋاتىن قۇيدىم ولەڭگە,
قۇنارلى ەرتىس, ۇلبەنىڭ.
تولقىنىن تارتتىم مەن ەلگە
توعايلى سىر مەن ىلەنىڭ.
دالاعا بىتكەن ماۋەنىڭ
جۇپارىن جيدىم جىرىما.
ۇيرەتتىم قۇستار اۋەنىن
سايراعان ساي مەن قىرىمدا.
– دەپ ونى ءوزى ادەمى ايتقان.
وسى تۇستاعى عالي جىرلارىندا ەرەكشە تانىلاتىن ءبىر سالا – ونىڭ تابيعات تۋرالى ولەڭدەرى. ءوزى جوڭعار الاتاۋىنىڭ تابيعاتى اسەم ولكەسىندە دۇنيەگە كەلگەن اقىننىڭ بۇكىل ءومىرى جەتىسۋدىڭ باي سۋرەتىنىڭ كولەڭكەسىندە ءوتتى. ول ارالاپ كورگەن, سۇيسىنگەن بايان, قارقارالى, كوكشەتاۋ, وسكەمەن ولكەسىنىڭ كوركى دە كوز تارتارلىق ەدى. سوندىقتان عالي جانىمەن, تانىمەن, بار اقىندىق بولمىسىمەن تابيعاتتىڭ بۇلبۇل جىرشىسى بولىپ, ونىڭ سۋرەتتەرىن ۇلكەن ازاماتتىق اۋەنمەن تۇيىستىرە ءبىلدى. اقىن جىرلارىن وقىعاندا تابيعات سۋرەتتەرى بار قالپىمەن كوز الدىڭا تۇرا قالادى. ونىڭ بايقاعىشتىعىنا, ۇساق بولشەككە دەيىن ءجىتى كورىپ, سۋرەتكە اينالدىرا بىلەتىنىنە تاڭعالاسىڭ. جىمداسىپ, تاسپاشا ورلەپ, ادەمى ولەڭگە اينالىپ, سەزىمىڭدى قىتىقتايدى:
شىڭىڭدى شىمقاي وراعان
شىنارىڭ شايى كورپەڭ بە؟
بولەنە, شىركىن, مەن وعان
ءوستىم بە سەنىڭ ولكەڭدە؟
– دەيدى «قورادا» ولەڭىندە.
عاليدىڭ اقىندىق شەبەرلىگى – ونىڭ ولەڭدى كاسىپ ەمەس, ونەر دەپ قارايتىن بيىك تالاپشىلدىعىنىڭ ناتيجەسى. ول – ولەڭ ورنەگىن, ءتىل كەستەسىن مەيلىنشە دامىتقان ونەرلى اقىن. ولەڭ ول ۇنەمى جىمداسىپ, تاسپاشا ءورىلىپ تۇرۋدى تالاپ ەتتى. وقىرمان جۇرەگىنە جول تابار ولەڭنىڭ وسىنداي بولۋىن كۇتتى. ءسوزدىڭ ادامدى جىلىتۋى – ونىڭ اقىندىق ارمانى ەدى. اقىن بۇل ارمانىنا جەتتى. حالقىنىڭ سۇيىكتى اقىن ۇلى بولدى. بۇگىن مۇنى ايرىقشا ماقتانىشپەن ايتامىز.
اقىندىق سىر, اقىن پسيحولوگياسى عالي شىعارمالارىندا مەيلىنشە انىق كورىنىس تاپقان.
كەزىمدە كەيدە سىرقاعان
دەۋشى ەدىم توسىن دەرت ەكەن.
كەۋدەمدە سوندا تۇتاعان
ولەڭنىڭ وشپەس ءورتى ەكەن!
– دەيدى ول. عالەكەڭ ۇزاق اۋىردى. اۋرۋمەن الىسىپ جاتقاندا دا ونىڭ قولىنان قالامى تۇسكەن جوق. وسىنىڭ ءبارى عاليدىڭ اقىندىق تاعدىرى باقىتتى قالىپتاسىپ, تۋعان ەلىنىڭ تاعدىرىمەن تۇتاسىپ, ءبىرتۇتاس تاعدىر قۇراعانىن مويىنداتادى. ونىڭ قازاق ادەبيەتىندەگى, اسىرەسە, ۇلتتىق پوەزياداعى ورنى وزگەشە. مايتالمان اقىننىڭ سازدى ءۇنى ادامنىڭ جان سەزىمىن قوزعاپ, سىرعا بولەدى. ونىمەن سىر شەرتىسىپ, سىرىنا قانىقتىق, اقىن جىرى ءبىزدىڭ ارقايسىمىزدىڭ قوعامداعى ءوز ورنىمىزدى تۇسىنۋگە كومەكتەستى.
عاليدىڭ اقىندىق مەكتەبى ابايدان باستالعانى بەلگىلى. ول ۇلى اقىننان ءسوز سارالاۋدى, سىرشىل, ويشىل ليريكا جاساۋدى ۇيرەندى. عالەكەڭنىڭ ابايدى ىلعي قايتالاپ وقىپ, جاتتاپ جۇرەتىنىن مەن ءوزىم كوزىممەن كورگەن اداممىن. ول ابايداي قاراپايىم بولۋعا, ابايشا انا ءتىلىن ۇستارتىپ جاڭارتۋعا, پوەزيا ءتىلىن ءومىردىڭ وزىنە جاقىنداتۋعا ۇمتىلدى. ءىلياستان ول ولەڭسوزدىڭ قۇدىرەتىن, اقىندىق پافوستى الدى. ارينە, عالي مەكتەبىن بۇل ەكى اقىنمەن شەكتەپ قويۋ ادىلەتتىك بولماس ەدى. ول پۋشكيندى, لەرمونتوۆتى, نەكراسوۆتى, گوگولدى, تولستويدى, ءنيزاميدى, ماقتىمق ۇلىن, تاعى باسقا الەم ادەبيەتىنىڭ كلاسسيكتەرىن اۋدارا ءجۇرىپ, ءوزىن شەبەرلىككە شىڭدادى, اقىندىق بوياۋىن بايىتتى. ول انا ءتىلىن, ونىڭ بەينەلىك جۇيەسىن جەتىك ءبىلدى. ونى ەشقاشان قۇبىلتپاي, ءومىردىڭ وزىندەي قاراپايىم قولداندى. ونىڭ قاراپايىمدىلىعى سوندا – ول ۇلكەن اقىن بولىپ ەڭسەڭدى ەزىپ, توبەڭدە تۇرمايتىن ەدى, كىممەن بولسا دا قاراپايىم سىرلاسىپ, كوكىرەك كوزىڭدى اشاتىن. ونىڭ قۇيىلىپ تۇرعان ولەڭ جولدارى, اسقار توقماعامبەتوۆتىڭ سوزىمەن ايتقاندا, «ق ۇلىن مۇشەسىن» بۇزعان جوق. اقىن ەڭبەكقورلىعى – ءسوز ونەرىنە تانتىلىكتىڭ, بيىك اقىندىق ونەردىڭ ارقاشان ۇلگىسى بولىپ تابىلادى. ول بىزگە, كەيىنگى ۇرپاققا وسىنى ونەگە ەتىپ تاستاپ كەتتى.
عاليدىڭ حالىق اراسىنداعى بەدەلىن كوتەرگەن – ونىڭ ۇلكەن اقىندىعىنا قوسا, ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرى, كىسىلىك مىنەزدەرى ەكەنىن بۇگىن اتاپ ايتۋدىڭ ارتىقشىلىعى جوق. ول مەيلىنشە كىشىپەيىل, ەلگەزەك, بالا مىنەزدى ادام بولاتىن. «اقىنمىن» دەپ كەۋدەسىن ۇرعان جوق, ونىڭ اقىندىعىن ەل تانىدى. قاشان كورسە دە, كىمدى كورسە دە, «اكەتايلاپ», «كوكەتايلاپ» باۋىرىنا تارتاتىن. 1950 جىلى سوعىستان سوڭ قايتا اشىلعان قازاقتىڭ كوركەم ادەبيەت باسپاسىنا عالي باس رەداكتور بولىپ كەلدى دە, مەنىڭ سوندا قىزمەتكە بارعانىم بار. سول ءبىر تۇستاردا مەن عالەكەڭدى ءتىپتى جاقسى تانىدىم. رۋشىلدىققا ءبولۋ, جەرلەستەرىنە عانا باۋىر تارتۋ – تەك عالەكەڭنىڭ عانا ەمەس, ونىڭ اعالارىنىڭ دا, تۇستاستارىنىڭ دا بويىنا دارىتپاي كەتكەن مەرەزى. ويتكەنى, ولار اسا تالانتتى توپ ەدى. ال, جەرلەستىك ىزدەۋ, ونىڭ كومەگىمەن اتاق-دارەجە, مانساپقا ۇمتىلۋ – تالانتسىزداردىڭ ءىسى. عاليدا كىسى جاتىرقاۋ دەگەن مۇلدە بولمادى. جاقسى ولەڭ كورسە, بالاشا قۋانىپ, ونىڭ اۆتورىن «اينالايىند اپ» قۇشاقتاپ, بەتىنەن ءسۇيىپ جاتقانىنىڭ تالاي كۋاسى بولعانبىز.
اقىن – ەل ارداقتىسى, ەل ەركەسى. ول شىعارماشىلىق ۇستىندە جالعىز وتىرعاندى سۇيگەنمەن, جالپى ءومىرىن سول ەل ورتاسىندا, كوپپەن وتكىزەدى. كوپتىڭ ويىن ايتادى, كوپتىڭ ءسوزىن سويلەيدى. اقىن شابىتى ەرەكشە باپتى تىلەيدى. وسىعان بايلانىستى مەن بۇگىن اقىن جارى تۋرالى اڭگىمە قوزعاۋدى پارىز كورەمىن. اقىن جارى – ونىڭ تەك ايەلى عانا ەمەس, باپكەرى. ونىڭ شابىتىن شالقىتىپ, شىعارماشىلىق ازابىن تارتقان كەزدەرىندە جىلى الاقانىمەن ماپەلەپ, رۋح بەرۋشى. جارى جاقسى ۇيدە عانا كوپپەن بايلانىس ۇزىلمەيدى, اقىن ماڭىنا ادام ۇيىرىلەدى. اقىن جارى – كوپتىڭ اناسى, ءبارىن جىلى لەبىمەن باۋىر تارتىپ, تۋىس-تۋعان ەتەدى. ءسويتىپ, ول جەكە ادامعا ايەل بولۋدان كوتەرىلىپ, شىعارماشىلىقتىڭ ۇيىتقىسىنا, بۇكىل ادەبيەتتىڭ جاناشىرىنا اينالادى. ەرىنىڭ جاڭا جازىلعان شىعارماسىنىڭ العاشقى سىنشىسى دا سول. ءبىزدىڭ باقىتىمىزعا قاراي اعالارىمىزدىڭ كوبى وسىنداي جاقسى جارلار تاپتى دا, شىعارماشىلىق تابىسىنا, ەل سۇيىسپەنشىلىگىنە سول انا-اپالارىمىزدىڭ قامقورلىعىن, جىلى پەيىلىن, ىستىق ىقىلاسىن ورتاق ەتتى. ءسابيتتىڭ ءماريامى, عابيدەننىڭ زەينەلى, ءابدىلدانىڭ ساراسى, تايىردىڭ ءمۇنيراسى, قازاقتىڭ دەكابريست قىزدارى – حامزانىڭ سوفياسى مەن مۇحامەتجاننىڭ مارحۋماسى, ساعىنعاليدىڭ عاينيى, تاعى باسقالارى بۇگىنگى ادەبيەتىمىزدىڭ انالارى سياقتى سەزىلەتىنى دە وسىدان. وسىلاردىڭ قاتارىندا عاليدىڭ ايتبالاسىنىڭ ورنى ەرەكشە. ول عالەكەڭنىڭ ولقىسىن تولتىرىپ, بابىن تاۋىپ, ونى تۋعان حالقىمەن, دوستارىمەن جالعاستىرىپ وتىرۋ ءۇشىن جارالعان ادام سەكىلدى.
قازاق حالقىنىڭ جاڭارۋ ءداۋىرىنىڭ اقىنى بولعان عالي – سول قوعامعا ءتان وپتيميستىك مىنەزدى, كەڭ تىنىستى بويىنا سىڭىرە ءبىلدى. سوندىقتان دا ونىڭ شىعارماشىلىعى ءومىر ءۇشىن, ەڭبەك ءۇشىن, جەر بەتىندە قالاتىن ادام ءىزى ءۇشىن كۇرەسۋشى بولدى. ونىڭ جىرلارى جارقىن, ومىرسۇيگىشتىكتى, ومىرگە قۇشتارلىقتى ۋاعىزدادى. ءتىپتى, اۋىرىپ جاتقان كەزدەگى اقىن ولەڭدەرىندە, «سوڭعى ولەڭنىڭ» وزىندە ءتۇڭىلۋ, قاجۋ, ومىردەن ءۇمىت ءۇزۋ سەزىمى بايقالمايدى. ويلى, بايسالدى مىنەزىمەن ول ولەڭىنە ءومىر تىلەدى.
اقىن كورەگەندىك تانىتقان. شىنىندا دا, ونىڭ شىراعى سونگەن جوق, ول ءبىزدى جىلىتىپ, كوڭىلىمىزگە شام جاعۋدا. تەك جولاۋشىلاپ كەتكەن اقىننىڭ ءوزى عانا ارامىزدا جوق.
سەرىك قيراباەۆ,
اكادەميك.
