اباي • 28 اقپان، 2020

اباي – ۇلتتىڭ ۇستازى

86 رەتكورسەتىلدى

ۇلت اقىل-ويىنىڭ بيىگىندە تۇرعان حاكىم 29-قاراسوزىندە «...قالاۋىن تاپسا، قار جانادى»، «سۇراۋىن تاپسا، ادام بالاسىنىڭ بەرمەيتىنى جوق» دەگەن –  ەڭ بارىپ تۇرعان قۇداي ۇرعان ءسوز وسى. سۇراۋىن تابامىن، قالاۋىن تابامىن دەپ ءجۇرىپ قورلىقپەنەن ءومىر وتكىزگەنشە، مالدى نە جەردەن سۇراۋ كەرەك، نە اققان تەردەن سۇراۋ كەرەك قوي.

...«التىن كورسە، پەرىشتە جولدان تايادى» دەيدى. پەرىشتەدەن ساداعا كەتكىر-اي! پەرىشتە التىندى نە قىلسىن، ءوزىنىڭ كورسەقىزار سۇمدىعىن قوستاعالى  ايتقانى» دەمەي مە» دەيدى. كوز الدىڭىزعا نە ەلەستەدى؟ عاسىر الماسسا دا ەتەكباستى ەسكىلىكتەن ارىلا الماعان قازىرگى قوعامنىڭ سۋرەتى عوي مىناۋ! ابايدىڭ تاعىلىمى ءبىزدىڭ ادامي بولمىسىمىزدىڭ، تانىم-تۇسىنىگىمىزدىڭ «دياگنوزى» ىسپەتتى دەيتىنىمىز دە وسىدان عوي.   

جىل باسىندا ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «اباي جانە ءححى عاسىرداعى قازاقستان» ماقالاسى جارىق كوردى.  مەملەكەت باسشىسى ۇلى ويشىلدىڭ 175 جىلدىعىن داڭعازا-دۋمانعا اينالدىرماي، كەرىسىنشە، وي-ءورىسىمىزدى كەڭەيتىپ، رۋحاني تۇرعىدان دامۋىمىزعا باعىتتاۋىمىز قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. پرەزيدەنت ءوز سوزىندە «اباي قازاقتىڭ ءار بالاسىن ۇلتجاندى ازامات ەتىپ تاربيەلەۋگە شاقىردى. اباي مۇراسى – پاراساتتى ءپاتريوتيزمنىڭ مەكتەبى، ەلدىكتى قادىرلەۋدىڭ نەگىزى. سوندىقتان ازاماتتارىمىزدىڭ كوزى اشىق بولسىن دەسەك، ابايدى وقۋدان، اقىن ولەڭىن جاتتاۋدان جالىقپاعان ءجون. ءبىز ەلدى، ۇلتتى ابايشا ءسۇيۋدى ۇيرەنۋىمىز كەرەك. ۇلى اقىن ۇلتىنىڭ كەمشىلىگىن قاتتى سىناسا دا، تەك ءبىر عانا ويدى – قازاعىن، حالقىن تورگە جەتەلەۋدى ماقسات تۇتتى. ابايدىڭ مول مۇراسى قازاق ۇلتىنىڭ جاڭا ساپاسىن قالىپتاستىرۋعا قىزمەت ەتەدى. ونىڭ شىعارمالارىنداعى وي-تۇجىرىمدار ءاربىر جاستىڭ بويىندا حالقىنا، ەلى مەن جەرىنە دەگەن پاتريوتتىق سەزىمدى ورنىقتىرادى.

سوندىقتان حاكىم اباي ەڭبەكتەرىنىڭ ءنارىن وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ساناسىنا ءسىڭىرۋ جانە ومىرلىك ازىعىنا اينالدىرۋ – ۇلتتى جاڭعىرتۋعا جول اشاتىن ماڭىزدى قادامنىڭ ءبىرى» دەدى. جالپى العاندا، مەملەكەت باسشىسىنىڭ «اباي جانە ءححى عاسىرداعى قازاقستان» ەڭبەگى ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىمەن ۇندەس، مۇراتتاس.

شىندىعىندا، قازاقتىڭ كەيبىر كەرىتارتپا مىنەزىنە كۇيىنگەن دە، سويتە تۇرا، ءوزى جەرىنگەن جۇرتتى بار جان-تانىمەن سۇيگەن دە – اباي. توعىزىنشى قارا سوزىندە «وسى مەن ءوزىم - قازاقپىن. قازاقتى جاقسى كورەم بە، جەك كورەم بە؟ ەگەر جاقسى كورسەم، قىلىقتارىن قوستاسام كەرەك ەدى. ءۋا ارنەشىك بويلارىنان ادام جاقسى كورەرلىك، كوڭىلگە تياناق قىلارلىق ءبىر نارسە تاپسام كەرەك ەدى. سونى نە ءۇمىت ۇزبەستىككە، نە ونىسى بولماسا، مۇنىسى بار عوي دەپ، كوڭىلگە قۋات قىلۋعا جاراتسام كەرەك ەدى، وندايىم جوق. ەگەر جەك كورسەم، سويلەسپەسەم، ماجىلىستەس، سىرلاس، كەڭەستەس بولماسام كەرەك ەدى، توبىنا بارماي، «نە قىلدى، نە بولدى؟» دەمەي جاتۋ كەرەك ەدى، ول مۇمكىن بولماسا، بۇلاردىڭ ورتاسىنان كوشىپ كەتۋ كەرەك ەدى. بۇلاردى جوندەيمىن دەۋگە، جوندەلەر، ۇيرەنەر دەگەن ءۇمىتىم دە جوق. بۇلاردىڭ ءبىرى دە جوق. بۇل قالاي؟ بۇل ايتقاننىڭ ءبىرىن تۇتپاي بولماس ەدى» دەيدى. بۇل ابايدىڭ اۋزىمەن ايتىلعان ۇلتتىڭ ەڭ ءبىر وزەكتى ماسەلەسى دەر ەدىك.

بۇرىنعى قوعام مەن قازىرگى داۋىردەگى ادالدىق پەن ارامدىقتىڭ اراجىگىن اجىراتىپ بەرىپ تۇرعان اباي مۇراسى قاي ءداۋىر ءۇشىن دە قۇندىلىعىن جويماق ەمەس. حاكىم الەمى وسىنداي تەرەڭ تۇسىنىككە، رۋحاني كەمەلدەنۋگە شاقىرۋىمەن ماڭىزدى.

ونىڭ «نەنiڭ قىزىعىن كوپ iزدەسەڭ، سونىڭ ازابىن بiر تارتارسىڭ» دەيتىنى بار. بۇگىنگى زاماننىڭ «بۇلكىلى» دە اباي مەڭزەگەن اقيقاتتان الىستاعان جوق. ەڭبەگىن پۇلداپ دانىككەندەر ءتۇپتىڭ تۇبىندە سونىڭ زاردابىن  تارتارى داۋسىز. «بارماق باستى، كوز قىستى» ارەكەتتپەن ەشكىمنىڭ دە الىسقا بارمايتىنى بەلگىلى. ونى اقىن بىلايشا سيپاتتايدى:

«...بيىك مانساپ – بيىك جارتاس،

ەرىنبەي ەڭبەكتەنىپ جىلان دا شىعادى،

ەكپىندەپ ۇشىپ قىران دا شىعادى...».

سىبايلاستىق دەيتىن كەسەلدەن، قيسىق-قىڭىر قاسيەتتەردەن ءبىزدىڭ قوعام ءالى دە  ادا-كۇدە ارىلا قويعان جوق. اباي بيىك مانساپقا ادالدىقپەن جەتۋگە ۇندەيدى. تابىسقا جەتكەن سوڭ قۇر ماقتاننان الىس بولۋعا، ەل ءۇشىن تىرلىك قىلۋدى ايتادى. ء«وزىڭ ءۇشىن ەڭبەك قىلساڭ، ءوزى ءۇشىن وتتاعان حايۋاننىڭ ءبىرى بولاسىڭ; ادامدىقتىڭ قارىزى ءۇشىن ەڭبەك قىلساڭ، اللانىڭ سۇيگەن ق ۇلىنىڭ ءبىرى بولاسىڭ».

اقىننىڭ «تولىق ادام» تۇجىرىمداماسى بۇگىنگى قوعام ءۇشىن دە وزەكتى. بۇل يدەيا ءالى دە قۇندى، ءالى دە زەرتتەۋدى تالاپ ەتەتىنى انىق.

اباي – ءوزى ءومىر سۇرگەن جانە الداعى سان عاسىرلاردى ساناسىنا سىيعىزعان، بولاشاقتى بولجاعان، ادام بولمىسىن تۇڭعيىق تەرەڭنەن تەربەگەن، رۋحاني دامۋ جولدارىن كورسەتكەن ۇلتتىڭ ۇستازى.

ۇلى ابايدىڭ ادەبي مۇراسى – حالقىمىزدىڭ عاسىرلار بويى ماڭىزىن جويمايتىن رۋحاني قازىناسى. ءبىز دانىشپان اباي كوكسەگەن قوعامدى قالىپتاستىرساق، اداسپايتىنىمىز اقيقات.

 

ارداق ەرسەيىتوۆ،

سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ

قىزىلوردا وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتى باسشىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار