رۋحانيات • 28 اقپان، 2020

حالقىما العىسىم شەكسىز

27 رەتكورسەتىلدى

عاسىر باسى قاشان دا بۋىر­قانىسقا تولى بولاتىنى بەلگىلى، تىنىشى كەتكەن تۇركيادان باس ساۋعالاپ قاشىپ، ءبىر-اق ساتتە بوسقىن بولعان مەنىڭ اتا-انام گرۋزيانىڭ باتۋمي قالاسىنان قونىس تاپقاننان كەيىن كوپ ۇزاماي مەن دۇنيەگە كەلگەن ەكەنمىن. تاعدىردىڭ جازۋىنا تالاس جوق، جاراتۋشى جاقسى يەمىز ماعان ءۇش وتان بۇيىرتىپتى: گرەكيا، گرۋزيا جانە قازاقستان.

1949 جىلى مەنىڭ ون جاسقا تولعان كەزىم، ءوزارا تىعىز شوعىر­لانىپ وتىرعان ءبىزدى، گرۋزيا گرەكتەرىن ويلاماعان جەردەن الىستاعى قازاقستانعا اسىعىس، اسا قاۋىرت جاعدايدا كوشىرىپ اكەلدى. ءبىزدىڭ وتباسىمىز الدىمەن وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى ءشاۋىلدىر اۋدانى تەمىر ستانساسىنا كەلىپ قونىستاندى، كەيىن تۇركىستانعا قاراي بەت تۇزەدىك. كەيىنىرەك ءوز ەلىنە ورالۋعا رۇقسات بەرگەن از ۋاقىتتىق راقىم­شى­لىقتى پايدالانىپ، اكە-شەشەم ۇيرەنگەن كاۆكازىنا قايتا كو­شىپ كەتتى. شىمكەنتتىڭ مۋزىكا مەكتەبىندە وقىپ جۇرگەن مەن ولارعا ەرمەي، قازاقستاندا قالىپ قويدىم. ونى ۇزدىك ديپلوممەن تامامداعان سوڭ جولدامامەن الما­تىعا كەلىپ، قۇرمانعازى اتىن­داعى كونسەرۆاتورياعا وقۋعا ءتۇسىپ، وپەرا ءانشىسى بولىپ شىق­تىم. ءارى قاراي قازاق راديوسى­نىڭ ەسترادالىق-سيمفونيالىق وركەسترىندەگى قىز-قىز قايناعان انشىلىك قىزمەتىم، ۇيلەنىپ، ءۇيلى-باران­دى بولعانىم، قىسقا­سى، كەزە­گىمەن كەلەتىن ءومىر زاڭدىلى­عىنا سايكەس تىزبەكتەلگەن تىرشىلىك كوشىنە ىلەسىپ كەتە باردىم.

گرەكيا – بابالارىمنىڭ اتا قونىسى، بالالارىمىزدىڭ اي­نا­­لىپ سوعار التىن قازىعى، بىراق مەنىڭ وتانىم – قازاقستان. مىنە، جەتپىس جىل بويى وسى قا­سيەت­تى جەردى مەكەن ەتىپ كەلە­مىن. قان­داي كەرەعارلىق دەسەڭىز­شى: بالا كۇنىمدە كىسىنىڭ بەتىنە تۋرا قاراي المايتىن وتە ۇياڭ بول­عان ەكەنمىن، بىراق كەيىن اۋقىم­دى اۋديتوريالاردا جۇزدە­گەن، مىڭ­داعان ادامنىڭ الدىنا شىعىپ ءان سالاتىن اسىل مۇرات ارقالا­دىم. قازاق جەرىندە سۇيىك­تى ىسىم­مەن اينالىستىم، جان قا­لاۋىم­نىڭ راحاتىن تاپتىم، حا­لىق­تىڭ سۇيىسپەنشىلىگىنە بو­لەندىم. ءانىمدى، ونەرىمدى باعالا­عان­داردىڭ ماحاب­باتى مەنىڭ شىعار­ما­شىلى­عى­ما شابىت بەردى، قۇدىرەتتى مۋزى­كا ءوزىمدى دە، ءومىرىمدى دە كوككە سام­عاتىپ، شا­رىقتاتا ءتۇستى. اري­نە ول باسقا كەزەڭ ەدى، ادامدارى مەيىرىمدى، كوشەلەرى تازا، راديو مەن تەلەۆيزيادان شىرقالاتىن اندەر ءمولدىر، تۇنىق ەدى.

باسىنا سالعان ازاپتىڭ ءبارىن كورىپ، تاعدىرى قىم-قۋىت بولىپ، اۋپىرىممەن جان ساق­تاعان بوسقىننىڭ بالاسى بولسام دا جانە بۇل ءبىزدىڭ تۇرمى­سىمىزعا انىق تاڭباسىن تۇسىرسە دە، ونەردەگى ءومىرىم بۇل اۋىرتپا­لىقتان ادا بولدى. كەڭەس وداعى ىدىراعاننان كەيىن مىڭداعان گرەك تاريحي وتانىنا ورالۋدى ويلاپ، لەك-لەگىمەن ۇدەرە كوشىپ جاتقاندا، كەي تانىستارىم: «تۋى­سىڭ مەن بالالارىڭنىڭ ءبارى اتا-باباسىنىڭ ەلىنە كەتتى، ءوزىڭ قاشان كەتەسىڭ؟» دەپ مەنەن دە ءجيى سۇرايتىن. مەن سوناۋ تۇركىستاندا جۇرگەن بالا كەزىم­نەن باستاپ ءان ايتتىم، ءانسىز ءومىر سۇرە المايتىنىمدى سول كەزدە-اق سەزگەنمىن، ەندەشە مەنى تانىمايتىن ەلدە ءانسىز، اۋەنسىز قالاي ءومىر سۇرمەكپىن؟ جول ورتاسىنا كەلگەندە سۇيىكتى كاسىبىمنەن قالايشا قول ءۇزىپ قالماقپىن؟ مۋزىكاداعى مانسابىمدى ودان ءارى جالعاستىرۋ ءۇشىن، مويىندالۋىم ءۇشىن مەن سول جاقتا تۋىپ، سول ەلدە ءومىر ءسۇرۋىم كەرەك. ال مەن بولسام قازاقستاندا قالىپتاسقان اداممىن، مۋزىكا مەنى تانىمال ەتتى، سۇيىكتى كاسىبىمنىڭ ارقاسىندا سىيلى بولدىم. مۋزىكا – مەنىڭ، مەن – مۋزىكانىڭ ءبىر بولشەگىنە اينالىپ كەتكەلى قاي زامان. ادام رەتىندەگى قابىلەت-قارىمىمدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن مۋزىكا ماعان مۇمكىندىك سىيلادى. بارلىق ادامنىڭ ماڭدايىنا گەنەرال بولۋ جازىلمايدى، بىراق ءاننىڭ ارقاسىندا مەن ارمانىم مەن تىلەگىمە تولىق قول جەتكىزگەن ادام­مىن. ءتىپتى «لاكي» دەگەن ەسىمىمدى «باقىت» ءسوزىنىڭ با­لا­ما­سىنداي كورەمىن. سەبەبى بۇكىل ءبىر ەلدىڭ سۇيىكتى انشىسىنە اينالعانىمدى ساحناعا شىققان سايىن جۇرەگىمنىڭ ءاربىر قىلىمەن قاپىسىز سەزىنەتىنمىن. انىعىندا، قۇرمەتپەن قارسى الىپ، قۋانىپ وتىرىپ ءان تىڭداپ، قۇشاعىمدى گۇلگە تولتىرىپ، قوشەمەتپەن شى­عارىپ سالاتىن ىستىق ىقى­لاسى­مەن سەزدىرىپ تۇراتىن. ونەرىم مەن قازاق ەلىنىڭ قولداۋى الىپ اۋماقتى الىپ جاتقان وداق­قا اتىمدى تەز ايگىلەدى. ماسكەۋ­دەگى وداقتار ءۇيىنىڭ كولوننا زالىن­­دا جەتى رەت ءان سالدىم، بۇكىلوداق­تىق «مەلوديا» فير­ما­سىنان 2 000 000 دانامەن كۇي­­تا­با­عىمنىڭ تارالۋى ۇلكەن جاڭا­لىق رەتىندە قا­بىل­دان­دى. قازاقستاننىڭ حا­لىق ءارتىسى اتان­دىم، مەملەكەت­تىك سىي­­لىق­تىڭ لاۋرەاتى بولدىم. ءبىر ادام ارمانداپ-اڭساي­تىن­داي باقىت­تى تاعدىر بۇيىردى. ءومىرىم­نىڭ بارلىق ساۋلەلى كەزەڭى مەن شۋاق­تى شاقتارى تەك وسى ەلمەن، وسى توپىراقپەن بايلانىس­تى ءورىلدى. بۇل باقىتتى مەنەن ەشكىم تارتىپ الا الماق ەمەس. ايتپەسە وداق كولەمىندە اتاعىم دۇرىلدەپ، تانىلا باستاعان تۇستان باستاپ كوز قىزىقتىرىپ، كوڭىل اربايتىن ۋادە­سىن ءۇيىپ-توگىپ، ەستراداسىن، ونەرىن كوتەرۋ ماقساتىندا ءوز ەلىنە شاقىرعاندار از بولمادى. الاي­دا قازاقستاندى، تاڭعاجايىپ تابي­عات­ى تىلمەن ايتىپ جەتكىزگىسىز ارۋ الماتىنى قيمادىم. تاعدىرىم قازاق ەلىمەن تىعىز بايلانىستى بول­عاننان كەيىن ءوزىمدى ەلىم­نىڭ ۇلكەن پاتريوتىمىن دەپ سانايمىن. قازاق اندەرىنىڭ ناسيحاتشىسى بولدىم دەسەم، كوزى ءتىرى كۋاگەرلەر ءسوزىمدى سوگە قويماس، ۇلتتىق كلاس­سيكانىڭ جاۋھارلارى، زاماناۋي كومپوزيتورلاردىڭ اندەرى شىعارماشىلىعىم مەن رەپەرتۋارىمنان ارقاشان بەرىك ورىن الدى. كوپتەگەن كومپوزيتورلار جۇرەگىن جارىپ شىققان ەڭ العاشقى تىرناقالدى تۋىندىلارىن تىڭداۋشىسىنا تانىستىرۋ ءۇشىن مەنىڭ ورىنداۋىما سەنىپ تاپسىردى. گاسترولدىك ساپارلارمەن، ارنايى كونتسەرتتەرمەن توپىراعىن باسپاعان، ءدامىن تاتپاعان قازاق اۋىلى، ءسىرا، جوق شىعار. قازاقستاننىڭ بارلىق وبلىستارىن، ءار ءوڭىرىن، تۇكپىر-تۇكپىرىن ارمانسىز ارالاعان جاستىق ءومىرىم الىستا قالسا دا، بۇگىنگى سەكسەننىڭ سەڭگىرىنەن كوز سالعاندا، سول اياۋلى كەزەڭنىڭ ساعىنىشقا تولى ەستەلىكتەرى كوڭىلىمدى جاسارتىپ، سول كۇنگە قايتا ورالتقانداي بولادى.

مۇنىڭ سىرتىندا قازاق راديو­سىنىڭ ەسترادالىق-سيمفونيالىق وركەسترى مەن­ انشىلەرى تاراعان سوڭ، شىعارماشىلىعىمدى پە­دا­گوگيكالىق باعىتتا جالعاس­تى­رىپ، قازاق ونەرىنىڭ ساحناسى ءۇشىن تالانتتى شاكىرتتەر تاربيەلەگەنىمدى مەرەيىمدى تاسىتاتىن ءومىرىمنىڭ ماڭىزدى كەزەڭى دەپ بىلەمىن. ەسترادا-تسيرك كوللەدجىندە، جۇرگەنوۆ اتىنداعى ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىندا ەسترادالىق ۆوكال كافەدراسىندا ەڭبەك ەتە ءجۇرىپ، بىرىنەن-ءبىرى اسقان تالانتتى شاكىرتتەرىمنىڭ ونەر ساحناسىن باعىندىرعانىن كورىپ، كەۋدەمدى ماقتانىش كەرنەيدى. قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى ناعيما ەسقاليەۆا، جاس­تار سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى جە­ڭىس ىسقاقوۆا، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى ايجان نۇرما­عام­بەتوۆا، بەلگىلى انشىلەر ساكەن قالىموۆ، قايرات نۇرتاس، الماس كىشكەنباەۆ، دينارا سۇلتان سەكىلدى انشىلەر مەنىڭ عانا ەمەس، ءوز ەلىنىڭ ماقتانىشىنا اينالدى.

كەيدە اندەرىمدى ءسۇيىپ تىڭ­دا­عان اعا بۋىننىڭ وكىلدەرى مەنى كوشەدە، قوعامدىق كولىكتە كورىپ، كەزدەستىرىپ جاتسا، تانىپ، امان­داسىپ، جىلى شىرايمەن العى­سىن ايتىپ جاتادى. ونداي­دا، كەرىسىنشە، تانىعانى، باعالا­عانى ءۇشىن قولىن الىپ، ولارعا العىستى مەنىڭ ايتقىم كەلىپ تۇرا­دى. جالپى، العىس دەگەن – اما­نات ارقالاعان ارداقتى ءسوز. ۇلكەن ۇعىم. ماعان ءومىر سىي­لا­عان اتا-اناما، قابىلەتىمە سەنىپ، ومىرگە جولداما بەرگەن، تالان­تىمدى ۇشتاپ، تاربيەلەگەن ۇس­تاز­دارىما، ساحنادا سەرىكتەس بول­عان ارىپتەستەرىمە عانا ەمەس، جاي عانا اتقان تاڭ مەن كۇتكەن كۇ­نىمدى قارسى العانىم ءۇشىن دە ءوز باسىم راحمەت ايتقىم كەلە­دى. باستىسى، ءبىزدىڭ ءبارىمىزدى قۇشا­عىن اشىپ قارسى الىپ، باۋىرىنا باسقانى ءۇشىن، ءومىر سۇرۋگە مۇم­كىندىك سىيلاعانى ءۇشىن قازاق ەلىنە قارىزدارمىز. وسى جىل­دار ارال­ىعىندا قانشاما گرەك ۇل­تى­نىڭ ادامدارى ومىرگە كەلدى، ازا­مات بولىپ قالىپتاستى، ولار­دىڭ ارا­سىنان اكادەميكتەر، تا­لانت­تى عالىمدار، ارتىستەر، باس­قا دا ءار سالانىڭ ماماندارى ءوسىپ شىقتى. قازاقستاندا «في­ليا»، ياعني «دوستىق» اتتى گرەك ۇلت­تىق-مادەني بىرلەستىگى قۇرى­لىپ، جىراقتا جۇرسە دە، ءوز ءتىلى مەن مادەنيەتىنىڭ قانات جايۋىنا قامقور پەيىل كورسەتىپ، گرەك ۇلتىنىڭ شەڭبەرىن كەڭەيتە ءتۇستى. ءبارىمىز ءۇشىن قازاقستان ءوز ۇيىمىز­گە، ەكىنشى وتانىمىزعا اينالدى. ەن­دەشە ەڭ باستى العىس تا بۇكىل الەم­گە قازاقستاندىق ۇلگى رەتىندە تا­نىل­عان ءدال وسى قامقورلىق ءۇشىن ايتىلۋى كەرەك دەپ ويلايمىن.

 

لاكي كەسوگلۋ،

قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى، مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ەرلىكتى دارىپتەيتىن قوماقتى قور

رۋحانيات • 05 ماۋسىم، 2020

ەكى قىلمىستىق توپ ۇستالدى

ايماقتار • 05 ماۋسىم، 2020

ۇقساس جاڭالىقتار