كلاسسيكالىق مۋزىكاعا ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ جۇرەك جۇتىپ بارا بەرمەۋىنىڭ سىرى – مۇندا 20-30 مينۋت تارتىلاتىن كۇردەلى شىعارمالار بار. يوگانن سەباستيان باحتىڭ التى سيۋيتاسى, ارقايسىسى 3-3,5 مينۋت دەپ ەسەپتەگەندە, 20 مينۋتكە جۋىق ورىندالادى, روبەرت شۋماننىڭ اداجيو جانە اللەگروسى – 10 مينۋت, ال پ.ي.چايكوۆسكيدىڭ روكوكو تاقىرىبىنا ۆارياتسياسى 18 مينۋتتەن اسادى. شىندىعىندا مۇنان دا كولەمدى دۇنيەلەر بار. بىراق بۇل ءۇش شىعارماعا ايرىقشا توقتاپ وتىرعان سەبەبىمىز, مۇنداي ءىرى مۋزىكالىق مۇرالاردى ۇزبەي, قاتارىنان ءبىر اسپاپتا شالقىتۋ – وتە سيرەك قۇبىلىس. الەمدىك دەڭگەيدەگى بەلگىلى تۇلعالاردىڭ ءوزى ۇلكەن كەشتەردە كلاسسيكالىق شىعارمالاردىڭ ەڭ قىسقا نۇسقالارىن ورىندايدى نەمەسە قاراپايىم حالىققا تۇسىنىكتى بولۋى ءۇشىن مەيلىنشە جەڭىل فورمالاردى تاڭدايدى. ال قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ماگيسترانتى بەكارىس قۇسانبەكتىڭ ەرەكشە مانەرى – كلاسسيكالىق كۇردەلى تۋىندىلاردى ۆيولونچەل اسپابىندا نوتاعا قاراماي شەبەر ورىنداي الۋىندا.
قازاق ۇلتتىق مۋزىكا ونەرىندە سوڭعى جىلدارى ۆيولونچەل اسپابىنا اسا ءمان بەرىلىپ, قازاقتىڭ ورىمدەي جاستارى حالىقارالىق دودالاردا توپ جارىپ ءجۇر. احمەت جۇبانوۆ اتىنداعى دارىندى بالالارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق مامانداندىرىلعان مۋزىكالىق مەكتەپ-ينتەرنات پەن ونەر ۋنيۆەرسيتەتى جانىنداعى مۋزىكالىق مەكتەپتى ءبىتىرىپ, قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىندە بەلگىلى پەداگوگ, ۆيولونچەليستەردىڭ «ياپۋراي» ءانسامبلىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, پروفەسسور ساۋلە وماروۆادان ءدارىس العان بەكارىس قۇسانبەك تە ءتۇرلى ونەر بايگەلەرىنە قاتىستى. رەسەيدىڭ ءنوۆوسىبىر, ماگنيتوگورسك قالالارىندا وتكەن ايماقارالىق بايقاۋلاردىڭ ديپلومانتى اتاندى. دەگەنمەن, ۆيولونچەل اسپابى ادامنان كوپ ەڭبەكتەنۋدى تالاپ ەتەدى. سول سەبەپتى ونەر يەسى مۋزىكانى ءومىر بويى وقىپ-ۇيرەنەتىن ءتۇپسىز تەرەڭ مۇحيت دەپ ەسەپتەيدى. وسى جولدا ول قازاقتىڭ ورىنداۋشىلىق ونەرىن شەت ەلدەردە جوعارى دەڭگەيدە ناسيحاتتاپ جۇرگەن ناعىز مايتالمان مۋزىكاشى ەرمەك قۇرماناەۆتىڭ, سونىمەن قاتار الەمگە ايگىلى ۆيولونچەليست, ديريجەر مستيسلاۆ ءروستروپوۆيچتىڭ, قازىرگى مۋزىكاشىلاردان ارگەنتينالىق سول گابەتتا مەن فرانتسۋز ەدگار مورونىڭ شەبەرلىگىن وزىنە ۇلگى تۇتاتىنىن جاسىرمايدى.
بىلمەگەندىكتەن كوپ ادامدار ۆيولونچەلدى شەتەلدىك اسپاپ دەپ قاتەلەسەدى. ال شىنداپ كەلگەندە بەلگىلى عالىم-ماماندار مۇنىڭ شىعۋ تاريحىن قازاقتىڭ قارا قوبىزىمەن بايلانىستىرادى. ءتىپتى ءتورت ىشەكتى ىسقىشتى اسپاپتىڭ باس قوبىز دەيتىن ەكىنشى اتاۋى تاعى بار. عىلىمي ەڭبەكتەرگە سۇيەنسەك تە وسى ءسوزدىڭ راستىعىنا كوزىڭىز جەتەدى. مىسالى, ءابۋ ناسىر ءال-ءفارابيدىڭ (870-950 جج.) «مۋزىكا تۋرالى تراكتاتىندا» مۋزىكالىق اسپاپتار جونىندە الۋان ءتۇرلى قىزىق مالىمەتتەر كەلتىرىلەدى. مۇندا سول ۋاقىتتاعى مۋزىكالىق اسپاپتار – سىبىزعى, دومبىرا, سىرناي, كەرنەي, قوبىز, كانۋن, ۋد, تسيمبال (چانگ), تامبۋر, راباب, دابىل, داڭعىرالار سان قىرىنان عىلىمي تۇرعىدا سيپاتتالادى... حح عاسىردا ەۋروپانىڭ بەلگىلى زەرتتەۋشى عالىمدارى ۆەرنەر باحمان مەن سلاۆي دونچەۆ تە ورتالىق ازيا كوشپەلى حالىقتارىندا ىسپالى اسپاپتاردىڭ ەڭ كونە تۇرلەرى پايدا بولعاندىعىن جازعان. ولار قازاقتىڭ قوبىز جانە قىرعىزدىڭ قياق, موڭعولدىڭ مورينحۋر, حۋر جانە حۋچير, تىۆانىڭ يگيل, التايدىڭ توشپۋلۋر اسپاپتارى تۋرالى ايتا كەلىپ, سكريپكا مەن ۆيولونچەلدىڭ تاريحىن قوبىزدان تاراتادى. بەلگىلى كومپوزيتور, سكريپكاشى ۆاسيلي ۆينوگرادوۆ تا ىسقىشتى اسپاپتاردىڭ وتانى – ورتالىق ازيا دەپ تۇجىرىم جاسادى. عاسىرلار بويىنا قوبىز اسپابى ءوزىنىڭ كەسكىن-كەلبەتىن, ءۇنىن وسىلاي سان مارتە وزگەرتە كەلىپ, بار ايىبى – سىم ىشەكتەر تاعىلىپ, ورىنداۋ ءادىس-ءتاسىلى وزگەرگەن اسپاپتارعا اينالدى. سول سەكىلدى قازاقتىڭ قازىرگى قىلقوبىزى تۇركىلىك ىسقىشتى اسپاپتاردىڭ اتاسى دەۋ دە اڭىزدان گورى اقيقاتقا جاقىن. مۋزىكا اسپاپتارىنىڭ تاريحى تۋرالى تەرەڭنەن وي قوزعايتىن وتكەن عاسىر جازبالارىنا ءجيى ۇڭىلەتىن بەكاسىل قۇسانبەك تە ۆيولونچەلدى قازاقتىڭ ءوزىنىڭ قوڭىر ۇنىنە ۇقساتادى. كوز الدىمىزدا كونەنىڭ كوركەم سارىنى زامانا ۇنىمەن قايتا قاۋىشىپ, كوركەم ساز كوكجيەككە اسەم كۇي سىيلادى.
قارشىعا كۇلەن
