پارلامەنت • 27 اقپان، 2020

سوت ءىسىن جۇرگىزۋ تسيفرلاندىرىلادى

16 رەتكورسەتىلدى

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىققا جولداۋىندا سوت شەشىمدەرىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن بىرقاتار ماڭىزدى شارانى جۇزەگە اسىرۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى. وسى ماقساتتا پارلامەنت ماجىلىسىندە سوت جۇيەسىن جاڭعىرتۋعا، ارتىق سوت راسىمدەرىن قىسقارتۋعا، وزىق ەلەكتروندى سەرۆيستەردى ەنگىزۋگە باعىتتالعان زاڭ جوباسى قارالدى.

سوت ءرولىن جانداندىرۋ ازاماتتاردى قورعاۋدى كۇشەيتەدى

پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ سپيكەرى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن پالاتانىڭ جالپى وتىرىسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىق پروتسەستىك كودەكسىنە سوتتار جۇمىسىنىڭ زاماناۋي فورماتتارىن ەنگىزۋ، ارتىق سوت راسىمدەرى مەن شىعىندارىن قىسقارتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى.

اتالعان قۇجاتتىڭ جاي-جاپسارىمەن جوعارعى سوتتىڭ ازاماتتىق ىستەر جونىندەگى سوت القاسىنىڭ توراعاسى مەيرامبەك تايمەردەنوۆ تانىستىردى. ول زاڭ جوباسى ءۇش باعىتتان تۇراتىنىن، ءبىرىنشىسى – سوتتار جۇمىسىن زاماناۋي فورماتقا كەلتىرۋ، ەكىنشىسى – ازاماتتىق پروتسەستەگى تيىمدىلىكتى ارتتىرۋ، ءۇشىنشىسى سوت ءىسىن جۇرگىزۋدى تسيفرلاندىرۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

– بۇل تۇزەتۋلەر ءبىزدىڭ ازاماتتارعا نە بەرەدى؟ سوتتارعا «سۋديا ءىستى قاراعاندا اق-قاراسىنا تەرەڭ ۇڭىلمەيدى»، «نەگە تەك ۇسىنىلعان دالەلدەردى قاناعاتتاندىرىپ، شەشىم شىعارادى» دەگەن سىڭايدا سىن ايتىلادى. وسىعان سەبەپ – قولدانىستاعى ازاماتتىق پروتسەستىك كودەكستىڭ تالابى. كودەكس بويىنشا سۋديا ەشبىر جاعدايدا تالاپ-ارىز شەڭبەرىنەن شىقپاۋى ءتيىس، ونى مىندەتتەپ قويعان. تاراپتار نەنى تالاپ ەتسە، تەك سول ماسەلەنى قاراپ، تەك سول ماسەلە بويىنشا عانا شەشىم قابىلداۋى كەرەك. ءوز بەتىنشە باسقا ءمان-جايلاردى انىقتاۋعا، وزگە دالەلدەردى سۇراتۋعا سۋديالاردىڭ ەش قۇقىعى جوق. ازاماتتىق پروتسەستىك كودەكستە سۋديانىڭ قولى بايلاۋلى. بۇل پروبلەمانى شەشۋدىڭ ءبىر عانا جولى بار. ول – سۋديانىڭ پروتسەستىك ءرولىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋ. ءادىل شەشىم قابىلداۋ ءۇشىن داۋدى جان-جاقتى، بۇگە-شۇگەسىنە دەيىن ءتۇسىنىپ، انىقتاۋى قاجەت. سۋديا پروتسەستىك جاعىنان ەركىن بولۋى كەرەك. قانداي ءۋاجدى نەمەسە دالەلدەردى زەرتتەۋ كەرەك ەكەنىن ول ءوزى انىقتاۋى قاجەت. بۇل – ءبىز اشىپ وتىرعان جاڭالىق ەمەس، وزىق دامىعان ەلدەردىڭ سوتتارىندا قالىپتاسقان تاجىريبە. اتالعان زاڭ جوباسىن قابىلداساڭىزدار، سوت جۇيەسىن جانداندىرۋعا نەگىز بولادى، – دەدى مەيرامبەك تايمەردەنوۆ.

بايانداماشىنىڭ ايتۋىنشا، زاڭ جوباسىنىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى باعىتى – سوت تورەلىگىن تسيفرلاندىرۋ. بۇل سالادا ءبىراز شارۋا اتقارىلۋدا. قازىرگى تاڭدا سوتتارعا بۇگىنگى ءتۇسىپ جاتقان بارلىق تالاپ-ارىز بەن شاعىمنىڭ 70%-ى ەلەكتروندى جۇيەدە قابىلدانۋدا. ۇسىنىستاردا بۇيرىق تارتىبىمەن جانە وڭايتىلعان تارتىپتە قارالعان ىستەر بو­يىنشا تاراپتاردى سوت وتىرىسىنا شاقىرماي-اق، ەلەكتروندى فورماتتا قاراۋ ەسكەرىلگەن. ال تاراپتاردان شاعىم تۇسكەن كەزدە، مۇنداي ماسەلەلەر تىكەلەي وزدەرىن قاتىستىرۋىمەن قارالادى. زاڭ جوباسىندا سوتقا قاتىسۋشىلار ءۇشىن جاعداي جاسايتىن باسقا دا نورمالار بار. بۇگىندە ەلەكتروندى حاتتامانى ەنگىزۋ، سوت پروتسەستەرىن قاشىقتىقتا، ياعني الەمنىڭ كەز كەلگەن جەرىندە ينتەرنەت ارقىلى قاراۋ ماسەلەسى قاراستىرىلىپ وتىر. وسى ورايدا 2019 جىلى قاناتقاقتى رەجىمدە 6 مىڭنان استام ازاماتتىق ءىس قارالعان.

وسى زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋتاتتار بىرقاتار ماسەلەگە نازار اۋداردى. ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين زاڭ جوباسى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ سوت شەشىمدەرىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ جونىندەگى ءتيىستى تاپسىرمالارىن ورىنداۋعا باعىتتالعانىن اتاپ ءوتتى.

– بۇگىنگى زاڭ جوباسىنا سوت ىستەرىن ساپالى جانە اشىق جۇرگىزۋدىڭ جاڭا فورماتى ەنگىزىلدى. بۇل فورمات سوت جۇمىسىن ازاماتتىق پروتسەستى جەڭىلدەتىپ جانە جىلدام قاراۋعا سەرپىن بەرەدى. اتالعان زاڭ جوباسىنىڭ ەرەكشەلىگى، سۋديانىڭ ازاماتتىق پروتسەستەگى ءرولىنىڭ پاراديگماسىن تۇبەگەيلى وزگەرتەدى. ەگەر وسى ۋاقىتقا دەيىن سۋديالار ىستەردى قاراۋ كەزىندە بەيتاراپتىق ءپرينتسيپىن باسشىلىققا السا، قازىر سوتتىڭ ءىس جۇرگىزۋ قىزمەتى كۇشەيە تۇسەدى. بۇل ءتاسىل ازاماتتىق ءىس جۇرگىزۋدەگى حالىقارالىق تاجىريبەگە سايكەس كەلەدى، – دەدى نۇرلان نىعماتۋلين.

ءىستى تولىق جانە ۋاقتىلى قاراۋ ءۇشىن سۋدياعا تاراپتار دالەلدەرىنىڭ نەگىزدىگىن جانە ولار ۇسىنعان دالەلدەمەلەردىڭ دۇرىستىعىن تەكسەرۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋ، تاراپتارمەن ءىستىڭ ءمان-جايىن تالقىلاۋ، تاراپتاردىڭ قۇقىقتىق ۇستانىمدارى مەن دالەلدەرىن ناقتىلاۋ، دالەلدەمەلەردى ۋاقتىلى جانە تولىق جيناۋعا، ولاردى زەرتتەۋگە ىقپال ەتۋ، سوتتىق تاپسىرمالار بەرۋ، زاڭ كومەگىنە اقى تولەۋدەن جانە وكىلدىك ەتۋمەن بايلانىستى شىعىستاردى وتەۋدەن بوساتۋ، ىستەردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارى بويىنشا رەسمي وكىل-ادۆوكاتتى تاعايىنداۋ قۇقىعى بەرىلەدى. وسى رەتتە ءماجىلىس سپيكەرى نۇرلان نىعماتۋلين سۋديالاردىڭ ءوزىن دە، ازاماتتاردى دا وسى جاڭاشىلدىققا دايىنداۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا، جوعارعى سوت، وزگە دە مەملەكەتتىك ورگاندار اتالعان زاڭ جوباسى بويىنشا تۇسىندىرمە جۇمىستارىن جۇرگىزۋى قاجەت. ويتكەنى حالىقتىڭ قۇقىقتىق ساۋاتتىلىق دەڭگەيى – كەز كەلگەن قوعام دامۋىنىڭ ماڭىزدى اسپەكتىلەرىنىڭ ءبىرى.

 قازاق-قىرعىز قارىم-قاتىناسىن نىعايتۋعا سەپتەسەدى

جالپى وتىرىستىڭ كۇن تارتىبىندە دەپۋتات­تاردىڭ قۇپتاۋىمەن بىرقاتار زاڭ جوبالارى راتيفيكاتسيالاندى. الدىمەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتقا قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ قوسىلۋىنا قاتىستى راتيفيكاتسيالىق زاڭ جوباسى قولداۋ تاپتى. بۇل قۇجاتتى كوپشىلىكتىڭ نازارىنا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ءاليحان سمايىلوۆ ۇسىندى.

2014 جىلعى 29 مامىرداعى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتقا قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ قوسىلۋىنا بايلانىستى قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ 2014 جىلعى 29 مامىرداعى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتتى، ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ قۇقىعىنا كىرەتىن جەكەلەگەن حالىقارالىق شارتتاردى جانە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ورگاندارىنىڭ اكتىلەرىن قولدانۋى جونىندەگى جاعدايلار مەن وتپەلى ەرەجەلەر تۋرالى 2015 جىلعى 8 مامىردا قول قويىلعان حاتتاماعا وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرالى حاتتاما 2018 جىلعى 14 مامىردا سوچيدە جاسالعان.

اتالعان حاتتامادا قىرعىز رەسپۋبليكاسى ءۇشىن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ كەدەندىك شەكاراسىندا وزدەرىنىڭ وتكىزۋ پۋنكتتەرىن جايلاستىرۋ جانە ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاراقتاندىرۋ بويىنشا مەرزىمدى حاتتاما كۇشىنە ەنگەن كۇن­نەن باستاپ 48 ايعا دەيىن ۇزارتۋ ۇسىنىلادى. قول­دانىستاعى رەداكتسيادا بۇل مەرزىم 24 ايدى قۇ­رايدى.

سونىمەن قاتار بۇل جيىندا دەپۋتاتتار قازاق­ستان مەن قىرعىزستان اراسىنداعى ەكى ەل اۋما­عىندا ازاماتتاردىڭ بولۋ ءتارتىبى تۋرالى راتي­فيكاتسيالىق زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى. ىشكى ىستەر ءمينيسترى ەرلان تۇرعىمباەۆ «2012 جىلعى 11 مامىرداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ قىرعىز رەسپۋب­ليكاسىنىڭ اۋماعىندا جانە قىرعىز رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا بولۋ ءتارتىبى تۋرالى كەلىسىمگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن تانىستىردى.

حاتتامادا قوس ەل اراسىنداعى ىنتىماق­تاس­­تىق­تىڭ قۇقىقتىق نەگىزدەرىن قۇرۋ، ەكى مەملەكەت ازا­ماتتارىنا قولايلى جاعداي جاساۋدى كوز­دەيدى. سونداي-اق كوشى-قون سالاسىنداعى ۇلت­تىق زاڭنامالاردى ۇيلەستىرۋ جانە جول ءجۇرۋ قۇ­جات-
تارىن بىرىزدەندىرۋ ماقساتىندا تاراپتاردىڭ مەملەكەتتىك شەكاراسىن كەسىپ وتۋگە ارنالعان قۇجاتتار تىزبەسىنەن 16 جاسقا تولماعان بالالار ءۇشىن تاراپتاردىڭ ازاماتتىعىنا جاتاتىندىعىن كورسەتە وتىرىپ، انىقتاما-جاپسىرماسى (سۋرەتى) بار تۋ تۋرالى كۋالىكتى الىپ تاستاۋ كوزدەلىپ وتىر.

بۇعان قوسا القالى وتىرىستا ءماجىلىستىڭ سالالىق كوميتەتتەرى قىلمىستىق زاڭنامانى جەتىلدىرۋ جانە قارۋلى كۇشتەردىڭ، باسقا دا اسكەرلەر مەن اسكەري قۇرالىمداردىڭ ارسەنالدارى، بازالارى مەن قويمالارى جانىنداعى تىيىم سالىنعان ايماقتار مەن تىيىم سالىنعان اۋداندار ماسەلەلەرىنە قاتىستى زاڭ جوبالارىن جۇمىسقا الدى.

 «ەگەمەننىڭ» ماقالاسى دەپۋتات ساۋالىنا ارقاۋ بولدى

جيىن سوڭىندا ماجىلىسمەندەر ادەتتەگىدەي قۇزىرلى ورگانداردىڭ باسشىلارىنا دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى. سونىڭ ءبىرى دەپۋتات مارات بوپازوۆ بالقاش كولىنىڭ ەكولوگيالىق پروبلەماسىن كوتەردى. ول بۇل ساۋالىنا بيىل 23 قاڭتاردا «Egemen Qazaqstan» گازەتىندە جاريالانعان «بالقاش: باق پەن سور» اتتى ماقالانىڭ ارقاۋ بولعانىن ايتتى.

– بالقاش ارال تەڭىزىنە ۇقساپ ەكولوگيالىق اپات ايماعىنا اينالىپ بارادى. سوڭعى 14 جىلدا باسسەينگە زەرتتەۋ جۇرگىزىلمەي كەلەدى. كولدىڭ دەڭگەيى تاۋلى مۇزدىقتاردىڭ جىلدام ەرۋى مەن ترانسشەكارالىق وزەندەردىڭ، ونىڭ ىشىندە نەگىزگىلەردىڭ ءبىرى – ىلە وزەنى ەسەبىنەن قورەكتەنەدى. شەكارا ماڭىنىڭ جاعىنداعى ىلە وزەنىنىڭ باسسەينىندە 130-عا جۋىق گيدروقۇرىلىس پەن 13 سۋ قويماسى سالىندى. ونىڭ بارلىعى ۇلعايىپ وتىرعان ەگىستىك القاپتارىنا عانا ەمەس، سونداي-اق سالىنىپ جاتقان ونەركاسىپتىك وبەكتىلەرگە دە باعىتتالعان. سونىڭ سالدارىنان ىلە وزەنىنەن سۋ الاتىن بالقاش تا قاتتى سايازدانا باستادى. بالقاش كولىنە قۇياتىن وزەندەردەن ىلە وزەنىنىڭ ۇلەسىنە شامامەن 80% اعىنى كەلەدى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، تيان-شانداعى مۇز اعىنىنىڭ ۇلعايۋىنا، ىلە وزەنىنىڭ سۋ الۋ نورمالارى ءتىپتى 10%-عا جوعارىلاۋىنا قاراماستان، بالقاشتى ەكى سۋ قويماسىنا ءبولۋ تۇرىندەگى اپات ورىن الىپ، سونىڭ سالدارىنان شىعىس بولىگىنىڭ كەۋىپ كەتۋى مۇمكىن. بالقاشتىڭ سايازدانۋى كول تۇبىندەگى تۇزداردىڭ بارلىق اۋماققا، سونىڭ ىشىندە تيان-شان مۇزدىقتارىنا تاراۋىنا اكەپ سوعىپ، سودان كەيىن ولاردىڭ ەرۋىنە ىقپال ەتەدى. ناتيجەسىندە، تاۋ وزەندەرىنە از سۋ تۇسەدى، – دەدى مارات بوپازوۆ.

وسى رەتتە دەپۋتات ۇكىمەت باسشىسى اسقار ءماميننىڭ نازارىنا ەكولوگيالىق جاعدايدى جاقسارتۋ ءۇشىن بىرقاتار شارا قابىلداۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى. ولار – ەلدەر تاۋەلسىزدىك قاعيداتتارىنا نەگىزدەلگەن ۇلتتىق سۋ ستراتەگيالارىن ىسكە اسىراتىن ورتالىق ازيا ءوڭىرىنىڭ ترانسشەكارالىق وزەندەرى بويىنشا مەملەكەتارالىق كەلىسىمدەردىڭ ورىندالۋىن تالداۋ; زياندى شىعىندار مەن توگىندىلەردى ازايتۋ جونىندەگى شارالاردى ازىرلەۋ جانە ىسكە اسىرۋ جۇمىستارىن جانداندىرۋ; سۋ رەسۋرستارىن ۇتىمدى پايدالانۋ جونىندەگى ماقساتتى كورسەتكىشتەردى ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ ستراتەگيالىق جوسپارلارىنا ەنگىزۋ.

سونىمەن قاتار جالپى وتىرىستا دەپۋتاتتار وڭىرلەردى ارالاۋ بارىسىندا كوز جەتكىزگەن جەرگىلىكتى ماسەلەلەردى ساۋال رەتىندە ۇكىمەتكە جولدادى. ونىڭ ىشىندە اۋىل شارۋاشىلىعى، دەنساۋلىق ساقتاۋ، ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك سالالارعا قاتىستى ماسەلەلەر قوزعالدى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

iPhone 12 Pro رەندەرى شىقتى

تەحنولوگيا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار