وسى جىلعى مامىر ايىنىڭ سوڭىندا الماتىدا ق.ي.ساتباەۆ اتىنداعى گەولوگيالىق عىلىمدار ينستيتۋتىنىڭ كونفەرەنتس-زالىندا گەولوگيالىق زەرتتەۋدىڭ باعىتىن انىقتاپ, تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەسىنە ارنالعان «قازاقستاننىڭ كەيبىر كەندى وڭىرلەرى» دەگەن تاقىرىپتا عىلىمي سەمينار ءوتىپ, ارتى رەسپۋبليكانىڭ بارلىق وڭىرىنەن 54 ۇجىمنان گەولوگيا سالاسىنىڭ 151 بىلىكتى ماماندارى قاتىسقان القالى جيىنعا ۇلاسىپ, شەشىمدەر قابىلدانىپ, ولار ەلباسىنىڭ اتىنا, پرەمەر-مينيسترگە جولدانعان ەدى. امال نە, بارلىعى كەيىنگى كەزدە گەولوگيالىق تۇجىرىم جاساۋ قابىلەتىنەن ايىرىلعان گەولوگيا جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ كوميتەتىنە قايتا ورالىپ كەلگەن.
وسى جىلعى مامىر ايىنىڭ سوڭىندا الماتىدا ق.ي.ساتباەۆ اتىنداعى گەولوگيالىق عىلىمدار ينستيتۋتىنىڭ كونفەرەنتس-زالىندا گەولوگيالىق زەرتتەۋدىڭ باعىتىن انىقتاپ, تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەسىنە ارنالعان «قازاقستاننىڭ كەيبىر كەندى وڭىرلەرى» دەگەن تاقىرىپتا عىلىمي سەمينار ءوتىپ, ارتى رەسپۋبليكانىڭ بارلىق وڭىرىنەن 54 ۇجىمنان گەولوگيا سالاسىنىڭ 151 بىلىكتى ماماندارى قاتىسقان القالى جيىنعا ۇلاسىپ, شەشىمدەر قابىلدانىپ, ولار ەلباسىنىڭ اتىنا, پرەمەر-مينيسترگە جولدانعان ەدى. امال نە, بارلىعى كەيىنگى كەزدە گەولوگيالىق تۇجىرىم جاساۋ قابىلەتىنەن ايىرىلعان گەولوگيا جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ كوميتەتىنە قايتا ورالىپ كەلگەن. بۇل جاعدايدا رەسپۋبليكانىڭ گەولوگيا سالاسى دامىپ, جەتىلمەك تۇرسىن, قۇرىپ بارا جاتقانعا ۇقسايدى.
بۇل گەولوگيالىق قاۋىمداستىقتاردىڭ سەمينار-كەڭەسى پرەزيدەنتىمىز ن.ءا.نازارباەۆتىڭ 2011 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا «گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ» جونىندەگى تاپسىرماسىنا جاۋاپ رەتىندە وتكىزىلگەن ءىس-شارا ەدى.
مەملەكەت باسشىسى «جەرىمىز قويناۋىنىڭ ايرىقشا بايلىعىنا قاراماستان گەولوگيالىق ىزدەستىرۋلەردىڭ تيىمدىلىگى ناشار, ءبىز ءالى كۇنگە دەيىن اعا ۇرپاقتىڭ تاپقاندارىن پايدالانىپ كەلەمىز», دەپ اتاپ كورسەتكەن. پرەزيدەنتىمىزدىڭ وسى سىنىنىڭ ايتىلعانىنا ەكى جىلدان اسسا دا, گەولوگيا سالاسىنىڭ جاعدايى تۇزەلەر ەمەس, كۇننەن-كۇنگە تومەندەۋدە. ويتكەنى, سالانى باسقارۋشى كوميتەت ءبىلىمدى, تاجىريبەلى گەولوگ مامان باسشىعا ءزارۋ بولىپ وتىر. ابىرويلى, بىلىكتى مامان باسشى بولماسا, قانداي دا جاقسى ءىستىڭ قۇردىمعا كەتەتىنى بەلگىلى عوي. ەكى جىلعا جەتەر-جەتپەس ۋاقىت ىشىندە توراعا بەس رەت اۋىستى. تاعايىندالعاندار گەولوگيا ورتاسىندا بەلگىسىز, گەولوگيالىق بارلاۋ, ىزدەستىرۋ ىستەرىنەن حابارى جوق ادامدار بولعاندىقتان, بۇرىنعى قالىپتاسقان تاجىريبەلى, بىلىكتى 12 گەولوگ مامان باسقا سالالارعا (تاۋ-كەن وندىرىسىنە) ورىن اۋىستىردى. جاڭادان كەلگەندەر دە گەولوگيادان تۇسىنىگى جوقتار.
وسىدان بولار كوميتەت باسشىلارى گەولوگيالىق ۇجىمدارمەن, كاسىپوداقپەن, قوعامدىق ۇيىمدارمەن تىعىز بايلانىسىن جوعالتىپ, «جابىق» قۇرىلىمعا اينالۋدا. كوپشىلىك گەولوگ ماماندار «كوميتەتكە بارىپ وي بولىسۋدەن قالدىق» دەپ اشىق ايتادى. قازاقستان جەر قويناۋى قۇرىلىمىن, مينەرالدى-شيكىزاتتاردىڭ ورنالاسۋ جاعدايىن جان-جاقتى بىلەتىن, گەولوگيالىق قوعامدارعا ارقا سۇيەمەگەن سالانى باسقارۋشى ورگان تابىستى بولادى دەۋ كوڭىلگە قونبايدى.
مىسالى, كوميتەت ءۇشىنشى جىل قاتارىنان گەولوگيالىق زەرتتەۋلەردىڭ مەملەكەتتىك تاپسىرىستارىن ورىنداۋعا كونكۋرستى ۋاقىتىندا (جازعى ماۋسىمعا دەيىن) ءوتكىزە الماي ءجۇر. بۇل دالا جۇمىستارىن جۇرگىزۋ مەرزىمىن قىسقارتىپ, مەملەكەتتىك قارجىنىڭ يگەرىلمەي قالۋىنا اكەلىپ سوقتىرعان.
گەولوگيا سالاسىنداعى وسىنداي جاعدايلاردى كورە وتىرىپ, گەولوگيالىق قاۋىمداستىق تەك سىرت باقىلاۋشى رەتىندە قالۋدى قالامادى. ۇيىمداسىپ, باسقوسىپ اقىلداسىپ سالانى دامىتۋ باعدارلاماسىن انىقتاپ, ۇكىمەت باسشىلىعىنا ۇسىنىس جاساۋدى ءجون كوردى. 54 ۇجىمنان 151 مامان قاتىسقان سەمينار-كەڭەستە باستى پايدالى قازبالاردىڭ مينەرالدى-شيكىزات بازاسىن ۇلعايتۋ ماسەلەلەرىنە ارنالعان 26 اۆتوردىڭ 12 بايانداماسى تىڭدالدى. نەگىزگى وڭىرلەردىڭ جاعدايى اڭگىمە بولىپ, جەزقازعان كەندى اۋدانىنىڭ كەلەشەگىن قاراۋعا ارنايى جيىن وتكىزۋگە شەشىم قابىلداندى.
سەمينار-كەڭەستە گەولوگيالىق قىزمەت پەن عىلىمي ىزدەنىستەر اراسىندا بايلانىستىڭ ناشارلىعى دا ءسوز بولدى. ولار شاشىراپ ءتورت ۆەدومستۆونىڭ – يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترلىگى (گەولوگيا جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ كوميتەتى), مۇناي جانە گاز مينيسترلىگى, «سامۇرىق-قازىنا» اق (اق «كازگەولوگيا ۇگك») جانە ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى (گەولوگيا عىلىمدار ينستيتۋتى مەن گيدروگەولوگيا ينستيتۋتى) قۇرامىندا بولعاندىقتان گەولوگيالىق ىزدەستىرۋدىڭ ءتيىمد ءىلىگى ويداعىداي بولماي تۇر.
مەملەكەت تاراپىنان بولىنگەن شامالى قاراجاتتىڭ جانە جەتكىلىكسىز مامانداردىڭ بىرنەشە ۆەدومستۆولارعا بولەكتەنۋى دە گەولوگيالىق ىزدەستىرۋدىڭ ءتيىمدىلىگىن تومەندەتە تۇسەدى. شەتەلدەردەگى سياقتى گەولوگيالىق قىزمەتتى ءبىر ورگاندا جيناقتاسا, ونىمەن قوسارلاناتىن گەولوگيا عىلىمىنا ماڭىز بەرسە ءىستىڭ وڭعا باسارى انىق.
بىراق تا بۇگىنگى تاڭدا كوميتەت «عاجايىپ تەحنولوگيا» يگەرگەن شەتەلدىك مامانداردى قازاقستان دالاسىنا كەلتىرسە, گەولوگيانىڭ بارلىق پروبلەمالارى شەشىلەدى دەپ ويلايدى. جاسىراتىنى جوق, دۇنيەجۇزىلىك گەولوگيانىڭ پراكتيكاسىندا جاڭا تەحنولوگيالار مەن وندىرىستىك جۇيەلەر ەنگىزىلىپ جاتادى. ولار ءىرى قاراجات پەن ينتەللەكتۋالدى ويدى جۇمساۋدى قاجەت ەتەدى. شەتەلدىك تەحنولوگيالار بازارى ءوز ادىستەرىن شامالى دامۋ جاعدايىنداعى ەلدەردە قولدانىپ جۇرگەن فيرمالارمەن تولعان. ءبىزدىڭ ەلىمىز ولاردىڭ قاتارىنان الدەقايدا الىستاپ كەتكەن. گەولوگيالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋدە الدىڭعى قاتارلى ەلدەر ىشىنە ەرتەدە-اق ەنگەن. بىراق, شەتەلدىك زەرتتەۋ ادىستەرىنىڭ جەتىلگەن اپپاراتۋرالارىمەن (گەوفيزيكالىق كوسموستىق سۋرەتتەۋ جانە ت.ب.) بىرگە قابىلداپ يگەرۋدى جوققا شىعارمايمىز. ال تەحنولوگيا ماسەلەسى – گەولوگيالىق زەرتتەۋ ادىستەرىن وڭتايلى كەشەندەندىرىپ ىسكە اسىرۋ, قازاقستاننىڭ بىرەگەي دارالانعان جەر قىرتىسى قۇرىلىسى, ونىڭ گەولوگيالىق تاريحىنىڭ دامۋى ءجونىندە جەتە ءبىلىمى بار وتاندىق گەولوگتاردىڭ عانا قولىنان كەلەدى. سەمينار-كەڭەس كورسەتكەندەي, ەلىمىزدە كادرلار كۇش قۋاتى ءالى دە جەتكىلىكتى. تەك ولاردىڭ ءبىلىمى مەن كۇشىن بىرىكتىرىپ باعىتتاۋ دارا مەملەكەتتىك ورگاننىڭ قولىنان كەلەدى دەپ ويلايمىز.
سەرىكباي حامزا,
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ
وندىرىستىك گەولوگيالىق ۇجىمدارى اسسوتسياتسياسى»
زاڭدى تۇلعالار بىرلەستىگىنىڭ پرەزيدەنتى.
