ارينە, جان يەسىن تىرىلەي ورتەۋ – اقىلعا سىيمايتىن جاۋىزدىق. باتىس قازاقستان وبلىسىندا ءدال مۇنداي وقيعا بولدى دەپ ايتۋ قيىن. بىراق ورالدىق «جاسىلدار» وڭىردە قاڭعىباس يت پەن مىسىققا قارسى كۇرەستە الدىڭعى قاتارلى ەلدەردە قولدانىلاتىن گۋمانيزم پرينتسيپتەرى ساقتالمايتىنىن ايتىپ, كوپتەن دابىل قاعىپ جۇرگەنى راس. سوڭعى جىلدارى بەكىتىلگەن ءتارتىپ بويىنشا قاڭعىباس ءيتتى ۇيىقتاتاتىن دارىمەن اتىپ, ۇستاعان سوڭ ەكى ايعا دەيىن ارنايى پيتومنيكتە ساقتاپ, يەسى بولسا, كەلىپ الىپ كەتۋىن كۇتۋ, نەمەسە جاڭا قوجايىنىن تابۋعا مۇمكىندىك بەرۋ تالابى دا ساقتالا بەرمەيدى. بۇل جونىندە جەرگىلىكتى باسىلىمداردا بىرنەشە مارتە ماقالا شىققان بولاتىن.
2019 جىلى جاز ايىندا قاڭعىباس يت پەن مىسىق ماسەلەسىنە وراي بىرنەشە قوعامدىق تىڭداۋ ءوتتى. ەكى جاقتىڭ پىكىرى ەسكەرىلىپ, جاڭا ەرەجە بەكىتىلدى. ياعني قاڭعىباس يت قاۋىپتى, قاباعان بولسا جويىلادى. قالعانىن ءپىشتىرىپ, ەكپە بەرىپ, ارنايى چيپ ورناتىپ, قايتادان قويا بەرەتىن بولدى.
جاقىندا باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى عالي ەسقاليەۆتىڭ ءوزى ورال قالالىق ۆەتەريناريا ستانساسىنا بارىپ, بۇرالقى يت پەن مىسىققا جاسالاتىن ستەريليزاتسيا نەمەسە كاستراتسيا جۇمىسىمەن تانىستى.
- بۇرالقى يت-مىسىق – قوعامعا قاۋىپتى. ولار ادامعا شابۋىل جاساۋى, اۋرۋ تاراتۋى مۇمكىن. مۇنداي جاعدايعا الدىمەن ءوزىمىز كىنالىمىز. ويتكەنى وركەنيەتتى ەلدەردە يتتەر مەن مىسىقتى ۇستاۋشىلار ەكى ساناتقا بولىنەدى. ءبىرىنشىسى – يت پەن مىسىقتان اسىل تۇقىم الىپ, ولاردى ساتىپ, بيزنەس جاساۋ. ولار يت-مىسىعىن رەسمي تىركەپ, سالىعىن تولەپ, بەلگىلەنگەن ۆەتەرينارلىق قىزمەتتەردى مۇقيات جاساپ وتىرادى. ەكىنشىدەن, ءۇي جانۋارلارىن وزدەرى ءۇشىن – ءۇي كۇزەتۋ, بالالاردىڭ ويناۋى ءۇشىن ۇستايتىندار دا بار. ولار دا اتالعان ءۇي جانۋارلارىن رەسمي تىركەپ, كىشىگىرىم وپەراتسيا جاساۋى ءتيىس. مىنە, وسىنداي ءادىستى پايدالاناتىن ەلدەردىڭ كوشەلەرىندە قاڭعىباس يت-مىسىق بولمايدى. ءبىز بۇگىن دامىعان, وركەنيەتتى ەلدەردىڭ نورمالارىنا العاشقى قادام جاسادىق, - دەدى عالي ەسقاليەۆ.
ورال قالاسىندا ورتا ەسەپپەن جىل سايىن 5 مىڭداي بۇرالقى يت پەن مىسىق جويىلادى ەكەن. بۇعان قالا بيۋدجەتىنەن بىلتىر 30 ملن تەڭگەدەن ارتىق قاراجات جۇمسالعان.
ەندى جاڭا ەرەجە بويىنشا ۇستالعان جانۋارلاردىڭ باسىم بولىگى زارارسىزداندىرىلادى. ولاردى ەمدەپ, تاماقتاندىرىپ, بارلىق اقپارات ەنگىزىلگەن چيپ سالىنعان سوڭ ۇستالعان ايماققا كەرى قايتارىلادى. مامانداردىڭ پىكىرىنشە, مۇنداي جانۋارلاردىڭ اگرەسسياسى ازايادى. ەڭ باستىسى ۇرپاق اكەلمەي, بەلگىلى ءبىر ۋاقىتتان سوڭ بۇرالقى يت-مىسىق سانى كۇرت تومەندەيتىن بولادى. وعان قوسا, ءتىرى جۇرگەن يتتەر قالادا ەگەۋقۇيرىق سياقتى زيانكەستەردىڭ شەكتەن تىس كوبەيىپ كەتپەي, تابيعي تەپە-تەڭدىكتىڭ ساقتالۋىنا اسەر ەتەدى.
ءوڭىر باسشىسىنىڭ ەسەبى بويىنشا جاڭا باستاما بيۋدجەت قارجىسىن ۇنەمدەۋگە دە اسەر ەتپەك. ماسەلەن, يت-مىسىق ۇستايتىن ارنايى ورتالىق قۇرىلىسىنا شامامەن 800 ميلليون تەڭگە جانە ونىڭ جىل سايىنعى شىعىنىنا 180 ميلليون تەڭگە قاراجات قاجەت ەكەن. ەندى وسى جۇمىستاردى جاڭا ەرەجەگە ساي اتقارۋ ءۇشىن جىلىنا نەبارى 28 ميلليون تەڭگە جۇمسالاتىن بولادى. «نەگىزىندە, وسىنداي سوما بۇرىن يتتەردى اتىپ جۇرگەن كەزدە دە بولىنگەن بولاتىن, بىراق ول ەشقانداي ناتيجە بەرمەدى» دەيدى اكىم.
ورالدا بۇرالقى يت-مىسىقتى زارارسىزداندىرۋ ىسىنە جاڭگىر حان اتىنداعى باتىس قازاقستان اگرارلىق-تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى جەكە سەرىكتەس رەتىندە قاتىسۋعا ۇسىنىس بىلدىرگەن. ويتكەنى, ولاردىڭ ۆەتەرينارلىق كلينيكاسى, ارنايى ماماندارى, ۆەتەريناريا فاكۋلتەتىنىڭ وقىتۋشىلارى مەن جوعارى كۋرس ستۋدەنتتەرى بار. بۇل, سونىمەن قاتار, ستۋدەنتتەرگە تاجىريبە جيناۋعا كومەكتەسەدى.
- بۇگىن بۇرالقى جانۋارلار ماسەلەسىن كەشەندى شەشۋدىڭ كەلەسى كەزەڭىنە ءوتۋدى تاپسىردىم. ياعني, بارلىق ءۇي جانۋارلارىنىڭ يەلەرى يت-مىسىعىن تىركەۋى, ۆاكتسيناتسيالاۋى جانە چيپ ەنگىزۋى ءتيىس. يت-مىسىقتى بيزنەس ەمەس, وزدەرى ءۇشىن ۇستايتىن تۇرعىندار يتتەردى نەمەسە مىسىقتاردى زارارسىزداندىرۋى كەرەك. وپەراتسياعا قاراجاتى جوق تۇرعىندارعا جارتى سوماسىن بيۋدجەتتەن سۋبسيديالاۋ ماسەلەسىن دە قاراستىرۋعا بولادى, - دەيدى وبلىس اكىمى.
باتىس قازاقستان
