وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ تامىرىنا قان جۇرگىزىپ تۇرعان – وڭىردەگى مۇناي-گاز كەنىشتەرى. بىراق سوڭعى جىلدارى ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ, سونىڭ ىشىندە اگروبيزنەس سالاسىنا باسىمدىق بەرۋ ماسەلەسى وڭ شەشىلۋدە. ماسەلەن, وڭىردە cوڭعى جىلدارى پايدالانىلماي جاتقان 1 ملن 140 مىڭ گەكتار جەر مەملەكەتكە قايتارىلدى. قايتارىلعان جەر تەلىمدەرىن كاسىپكەرلەرگە بەرۋ ءۇشىن اۋكتسيوندار ەلەكتروندى تۇردە ءجۇرىپ جاتىر. ياعني سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ جولى بارىنشا كەسىلگەن.
– وتكەن جىلى وبلىستا 45 ەلەكتروندى اۋكتسيون وتكىزىلىپ, 71 گا جەر جالعا بەرىلدى. بيىل وڭىردە گەواقپاراتتىق پورتالدى ىسكە قوسۋ جوسپارلانۋدا. بۇل پورتال جەر تەلىمدەرىنە مونيتورينگ جاساپ, ماقساتتى تۇردە پايدالانۋ ءۇشىن ءتيىمدى بولماق, – دەيدى وبلىس اكىمى عالي ەسقاليەۆ ەسەپتى كەزدەسۋىندە.
بۇگىندە وبلىس تۇرعىندارىنىڭ 48%-ى
اۋىلدا تۇرادى. سوندىقتان دا وڭىردە اۋىلداردى دامىتۋعا بارىنشا كوڭىل بولىنگەن.
سەلەكتسيالىق-اسىلداندىرۋ جۇمىستارى مەن مەملەكەتتىك قولداۋ جانە مال شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى اسىل تۇقىمدى قايتا قۇرۋ ناتيجەسىندە سوڭعى جىلدارى ءىرى قارا مالدىڭ ورتاشا تىرىلەي سالماعى 325-تەن 345 كيلوعا دەيىن وسكەنى بايقالعان. ال وبلىستىڭ تاۋار وندىرۋشىلەرى سيىر جانە قوي ەتى ەكسپورتى بويىنشا جوسپاردى 1,5 ەسە ارتىق ورىنداپ, رەسپۋبليكادا الدىڭعى قاتارعا شىقتى. بۇگىندە اقجايىق مالىنىڭ ەتى رەسەي, يران, ازەربايجان جانە باسقا بىرقاتار مەملەكەتكە ساتىلۋدا.
وسى ورايدا تۇرعىنداردىڭ باس اۋرۋىنا اينالعان جول ماسەلەسى دە ايتىلدى.
– 2018 جىلى ەلباسى ن.نازارباەۆ قازتالوۆ, جانىبەك جانە بوكەيورداسى اۋداندارىنا جول سالۋدى تاپسىرعان بولاتىن. جاڭا جولداردىڭ جالپى ۇزىندىعى 245 شاقىرىمدى قۇرايدى. 2019 جىلى 18 شاقىرىم جوندەلدى, بيىل 100 شاقىرىمنان استام جولدى جوندەۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز, – دەيدى ع.ەسقاليەۆ.
اكىم ءوڭىردىڭ ۇلكەن ماسەلەسى – جەرگىلىكتى جولدار ەكەنىن ايتتى. جول ساپاسى بويىنشا ءوڭىر ەڭ سوڭعى ورىندا. وبلىستىق جانە اۋداندىق ماڭىزى بار 5 مىڭ شاقىرىم جولدىڭ تەك 31%-ى عانا قاناعاتتانارلىق دەڭگەيدە.
بىلتىر 11 ملرد تەڭگەگە 145 شاقىرىم وبلىستىق جانە اۋداندىق ماڭىزى بار جول جوندەلگەن. جالپى ءوڭىر بويىنشا بىلتىر 27 ملرد تەڭگەگە 360 شاقىرىم جول جاسالىنعان ەدى. ەندى بيىل تاعى دا 400 شاقىرىم اۆتوجول جوندەلەتىنىن ەستىپ, ەل قۋانىپ قالدى. اسىرەسە حالىق تاراپىنان ءجيى كوتەرىلگەن وبلىستىق ماڭىزى بار «بارباستاۋ – اقجايىق – يندەر» جول بولىگىنىڭ 50 شاقىرىمىن جوندەۋ باستالادى. بۇعان قوسا جول اپاتى ءجيى بولاتىن «ورال – اتىراۋ» رەسپۋبليكالىق تاس جولىن كەڭەيتۋگە جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاما جاسالىپ جاتقانىن اكىم قۇلاققاعىس ەتتى.
– ورال مەن اتىراۋ قالالارىنىڭ اراسىنا تەمىر جول قاتىناسىن سالسا, ءارى قاۋىپسىز, ءارى ارزان بولماس پا ەكەن؟ حالىق اراسىنان قويىلعان بۇل ساۋالعا ع.ەسقاليەۆ ۇسىنىستىڭ ەكونوميكالىق جاعىن زەرتتەپ بارىپ جاۋاپ بەرۋگە ۋادە ەتتى.
وبلىس تۇرعىندارىن تابيعي وتىنمەن قامتۋ بويىنشا ەلىمىزدە الدىڭعى قاتاردا تۇر. بىلتىر تەرەكتى جانە قازتالوۆ اۋداندارىنىڭ 16 اۋىلىن گازداندىرۋعا بيۋدجەتتەن 1,1 ملرد تەڭگە ءبولىندى. بۇل 6 مىڭ ادام قي جاعىپ, كۇل شىعارۋ بەينەتىنەن قۇتىلادى دەگەن ءسوز.
– 2019 جىلى 32 مىڭ حالقى بار 23 اۋىل ساپالى اۋىز سۋمەن قامتىلدى. ناتيجەسىندە حالىقتىڭ ورتالىقتاندىرىلعان سۋمەن قامتۋ ۇلەسى 81%-دان 86,8%-عا دەيىن كوتەرىلدى. ال 2020 جىلى 26 مىڭنان استام حالقى بار 24 اۋىل تازا اۋىز سۋمەن قامتىلاتىن بولادى. وسى ماقساتتا 6 ملرد تەڭگە ءبولىندى, – دەدى وبلىس اكىمى.
– ەل ىشىندە قازاقستانعا كەلىپ جاتقان قىتاي كومپانيالارى, قىتاي جۇمىسشىلارى تۋرالى قاۋەسەت كوپ. ءبىزدىڭ وڭىردە جۇمىس ىستەپ جاتقان قىتاي كاسىپورىندارى بار ما؟ – دەپ سۇرادى بەكنۇر سراجانوۆ ەسىمدى تۇرعىن.
– بايتەرەك اۋدانى اۋماعىندا اقپاراتتىق سەرۆەر قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتقانى راس. مۇندا قىتاي كومپانياسى ينۆەستور رەتىندە قوسىلعان. بىراق قۇرىلىستا قىتايلار جوق. بۇل – وتە قاجەت, زاماناۋي نىسان, بولاشاقتا بۇل جەردە جەرگىلىكتى ماماندار قىزمەت ەتەدى. ينۆەستورلاردىڭ باسقا ءوڭىردى ەمەس, ءبىزدى تاڭداعانىنا قۋانىشتىمىز. قىتاي كومپانياسى قولعا العان ەكىنشى نىسان – اقجايىق اۋدانى اۋماعىنداعى ءساتي كالي تۇزى كەنىشى. بۇل جەردە ءالى ماسەلە ناقتى شەشىلگەن جوق, ازىرگە كەن ورنىندا بىرەر ۆاگون عانا تۇر, جۇمىس باستالعان جوق. زەرتتەۋ, بارلاۋ جۇرگىزىلىپ جاتسا كەرەك. بولاشاقتا كەن ءوندىرۋ باستالسا, 1 مىڭداي جۇمىس ورنى اشىلادى. سونىڭ 95-98%-ى قازاقستاندىق جۇمىسشىلار بولادى. ءبىز بۇل جەردە جەرگىلىكتى حالىقتىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋىنا بارىنشا كوڭىل بولەتىن بولامىز, – دەدى ع.ەسقاليەۆ.
ارينە وڭىردە ءبارى جاقسى دەۋگە بولمايدى. ماسەلەن تۇرعىندار گاز باعاسىنىڭ تۇتىنۋشىلار ءۇشىن قىمبات ەكەنىنە نارازى. سونداي-اق اپاتتىق جاعدايدا تۇرعان, ءۇش
اۋىسىمدا وقيتىن مەكتەپتەر كوبەيىپ بارادى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا دا كادر جەتىسپەۋشىلىگى سالدارىنان تۇرعىندار دەرتىنە داۋا ىزدەپ, كورشى مەملەكەتتەرگە ساندالىپ كەتەدى. وسىنىڭ ءبارى ەسەپتىك كەزدەسۋدە اشىق ايتىلدى.
باتىس قازاقستان وبلىسى
