پايدالى قازبا قورلارى سارقىلۋدا
الدىمەن ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى م.مىرزاعاليەۆ ۇكىمەت مۇشەلەرىن گەولوگيالىق بارلاۋ تۇجىرىمداماسىمەن تانىستىردى. بايانداما باسىندا ەلىمىزدە 8 مىڭنان استام كەن ورنى تىركەلگەنىن, سونىڭ ىشىندە 317 كومىرسۋتەك (مۇناي, گاز, كوندەنسات), 910 قاتتى پايدالى قازبالار كەن ورنى, 3 مىڭنان استام كەڭ تارالعان پايدالى قازبالار جانە 4 مىڭعا جۋىق جەراستى سۋلارى كەن ورنى بارىن اتاپ ءوتتى. مينيستر ءوز سوزىندە گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىن قازىردەن باستاۋ كەرەگىن ايتتى.
– سوڭعى ونجىلدىقتا شىعىس قازاقستانداعى مونوقالالارعا جاقىن ورنالاسقان شەمونايحا, يۋبيلەينو-سنەگيريحين, زىريانوۆ ءىرى قورعاسىن-مىرىش كەن ورىندارى تولىق يگەرىلدى. 2025-2040 جىلدارعا تامان ورلوۆ, مالەەۆ, تيشين, ريددەر-سوكولنىي سەكىلدى كەن ورىندارىندا دا پايدالى قازبا قورلارىنىڭ سارقىلۋى كۇتىلۋدە. بۇگىنگى تاڭدا قورلاردىڭ ءوسىم دەڭگەي كوەففيتسيەنتى قاتتى پايدالى قازبالار بويىنشا – 0,13, ال كومىرسۋتەك شيكىزاتى بويىنشا – 0,9 (قاشاعان كەن ورنىن ەسەپكە الماعاندا). سوندىقتان جاڭا كەن ورىندارىن اشۋ جانە ونى ىسكە قوسۋ ءۇشىن كەم دەگەندە 10-15 جىل ۋاقىت كەتەتىنىن ەسكەرە وتىرىپ, گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىن جانداندىرۋ قاجەت, – دەدى م.مىرزاعاليەۆ.
قوستاناي وبلىسىنىڭ, ورتالىق پەن شىعىس قازاقستان اراسىنداعى اۋماقتاردىڭ جانە قىرعىزستانعا ىرگەلەس ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىگىنىڭ التىن كەن ورىندارىنىڭ الەۋەتى زور. قورعاسىن مەن مىرىشتىڭ جاڭا كەن ورىندارى قازاقستاننىڭ ورتالىق, وڭتۇستىك جانە كەندى التاي وڭىرلەرىندە اشىلۋى مۇمكىن. سونىمەن قاتار بۇل اۋدانداردا ۆولفرام, موليبدەن, اليۋميني, قالايى جانە سيرەك كەزدەسەتىن ەلەمەنتتەر كەن ورىندارىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سوڭعى ءۇش جىلدا 75 مىڭ شارشى شاقىرىم بولاتىن اۋماقتا گەولوگيالىق زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. قازاقمىس كاسىپورنىمەن بىرىگىپ, ءىرى دۇيسەمباي قورعاسىن-مىرىش (قورى 2,8 ملن توننا), Ulmus قورىمەن بىرگە بەسشوقى كەن ورىندارى (قورى 1 ملن توننا) اشىلدى. ريو تينتومەن بىرلەسە وتىرىپ, بالقاش قالاسى ماڭىندا پريبرەجنوە كەن ورنى اشىلدى. ىنتىماقتاستىق ناتيجەسىندە شامامەن 17 ملرد تەڭگە تارتىلدى.
– 90-جىلدارى جۇرگىزىلگەن زاماناۋي سەيسميكالىق زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەسىندە قاشاعان, قالامقاس-تەڭىز, سولتۇستىك ترۋۆا جانە دە باسقا كەن ورىندارى اشىلدى. بۇگىنگى تاڭدا ەسكى سەيسميكالىق مالىمەتتەر كوپ بولعانىمەن, ونىڭ ساپاسى مەن ناقتىلىعى قازىرگى تالاپتارعا سايكەس كەلمەيدى. سول سەبەپتى كاسپيدىڭ تەرەڭ قاباتتارىنىڭ الەۋەتى ءالى تولىقتاي باعالانعان جوق. بۇل باسسەين ينۆەستورلار ءۇشىن تارتىمدى ايماق. قازىر كوپتەگەن وتاندىق جانە شەتەلدىك كومپانيالار وسى باسسەيندە گەولوگيالىق زەرتتەۋ جۇرگىزۋگە نيەت بىلدىرۋدە. سوندىقتان جاڭارتىلعان گەولوگيالىق اقپاراتتى الۋ ءۇشىن زاماناۋي سەيسموبارلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ قاجەت. قازىرگى ۋاقىتتا گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارى جانداندىرىلۋدا, – دەدى مينيستر.
بەلگىلى بولعانداي, رەسپۋبليكادا
4 مىڭعا جۋىق كەن ورنى بار. گيدروگەولوگيالىق ەرەكشەلىكتەرىنە بايلانىستى جەراستى سۋ رەسۋرستارى ايماقتارىندا اركەلكى ورنالاسقان. اتاپ ايتساق, 50%-عا جۋىعى – وڭتۇستىك, 30%-ى – سولتۇستىك, ورتالىق جانە شىعىس ايماقتاردا, ال باتىس ايماقتارىندا شوعىرلانعان كەن ورىندارى 20 %-عا جەتەر-جەتپەس.
م.مىرزاعاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, حالىقتى ساپالى اۋىز سۋمەن جانە اۋىل شارۋاشىلىعى, ونەركاسىپ سالالارىن جەراستى سۋ قورلارىمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن گيدروگەولوگيالىق زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ كولەمىن ۇلعايتۋ قاجەت.
بۇل ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ تۇجىرىمداماسى دايىندالدى. باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ كەزەڭىندە كومىرسۋتەگىن بارلاۋعا شامامەن 680 ملرد تەڭگە, قاتتى پايدالى قازبالاردى گەولوگيالىق بارلاۋعا 100 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتۋ بولجانۋدا.
ەلەكتروندى ساۋدادا قىتاي مەن امەريكا كوشباسشى
ۇكىمەت وتىرىسىندا ەلەكتروندى ساۋدانى دامىتۋ ماسەلەلەرى تۋرالى ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى ب.سۇلتانوۆ, «قازپوشتا» اق باسقارما توراعاسى س.سارسەنوۆ, تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى ا.جۇماعاليەۆ باياندادى.
ب.سۇلتانوۆتىڭ بايانداماسىندا بىلتىرعى قورىتىندى بويىنشا بولشەك ەلەكتروندى ساۋدانىڭ الەمدىك كولەمى اۆياتاسىمالعا بيلەتتەر مەن ءىس-شارالارعا بيلەتتەر ساتۋدى ەسەپكە الماعاندا, 3,5 ترلن دوللار قۇراعانى ايتىلدى. سوڭعى بىرنەشە جىلدا بۇل كورسەتكىشتىڭ جىلدىق ءوسۋ قارقىنى 20%-دان اسادى دەپ كۇتىلۋدە. قىتاي مەن اقش الەمدىك ەلەكتروندى ساۋدا نارىعىنىڭ 71,3%-ىن الىپ وتىر.
– ءبىز ءىرى ساۋدا ورتالىقتارى ساۋدانىڭ ەلەكتروندى فورماتىن بەلسەندى تۇردە دامىتىپ وتىرعانىن كورىپ وتىرمىز. سوڭعى 2 جىل ىشىندە اقش-تا 10 مىڭنان استام وففلاين دۇكەندەر جابىلدى, – دەدى ب.سۇلتانوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, ەلەكتروندىق كوممەرتسيادا ماركەتپلەيس دەگەن قۇرالدارعا سۇرانىس ارتىپ كەلەدى. بۇعان اlibaba جانە Amazon ەلەكتروندى پلاتفورمالارى مىسال بولا الادى. ەلەكتروندى ساۋدانىڭ تاعى دا ءبىر ترەندى – كوبىنەسە سمارتفوندار ارقىلى ساتىپ الۋ. سمارتفونداردىڭ كومەگىمەن تاپسىرىستاردى رەسىمدەۋشى ساتىپ الۋشىلاردىڭ ۇلەسى الەمدە 54%-دى قۇرايدى. قازاقستاندا بۇل كورسەتكىش 65%-عا جاقىنداعان.
قازاقستاندا ەلەكتروندى ساۋدا نارىعىنىڭ كولەمى 2019 جىلى 1,8 ەسەگە ءوسىپ, 700 ملرد تەڭگەدەن استى. ەلەكتروندى ساۋدانىڭ بولشەك ساۋداداعى ۇلەسى 3,7%-دى قۇرادى. بۇل رەتتە, ىشكى نارىق قارقىندى دامۋدا. قازاقستاندىق ينتەرنەت-دۇكەندەردەن ساتىپ الۋ كولەمى 422 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. ساتىپ الۋلار سانى 40,5 ملن-عا دەيىن ءوستى. 2019 جىلى بەلسەندى ساتىپ الۋشىلاردىڭ سانى 72%-عا ارتىپ, 3,2 ملن ادامدى قۇرادى. ەلىمىزدە 2 مىڭنان استام ينتەرنەت-دۇكەن بار. ونىڭ ىشىندە تابىس سالىعىن تولەۋدەن بوساتۋ تۇرىندە سالىق جەڭىلدىكتەرىن الۋ ءۇشىن 579 ينتەرنەت-دۇكەن تىركەلگەن. سوندىقتان ب.سۇلتانوۆتىڭ ايتۋىنشا, نارىقتىڭ رەتتەۋ رەسىمدەرىن قاتاڭداتپاي, وسى سالانىڭ زاڭدى قىزمەتىن ىنتالاندىرۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋ ماڭىزدى. بۇل رەتتە 2019 جىلى ەلەكتروندى كوممەرتسيانى دامىتۋدىڭ 2019-2025 جىلدارعا ارنالعان جول كارتاسى قابىلداندى. بۇل قۇجات بويىنشا ەلەكتروندى ساۋدادا ەكسپورتتى ارتتىرۋ, وتاندىق كاسىپكەرلەردى ەلەكتروندى ساۋداعا تارتۋ جانە ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ, تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جانە ەلەكتروندى ساۋدانى ىلگەرىلەتۋ باعىتتارى كوزدەلگەن.
– وتكەن جىلعى جازدا قويىلعان مىندەت ەلەكتروندى ساۋدا ۇلەسىن 5%-عا دەيىن جەتكىزۋ بولدى. الايدا ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگى قۇرىلعالى جۇرگىزىلگەن تالداۋ ناتيجەسىندە ەلەكتروندى كوممەرتسيا ۇلەسىن 10%-عا ارتتىرۋ ماقساتى قويىلدى. وسىعان بايلانىستى ءبىز قوسىمشا شارالار قابىلدادىق, – دەدى ب.سۇلتانوۆ.
ەلەكتروندى ساۋدانى دامىتۋ جانە جول كارتاسىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان شارالار تۋرالى بايانداعان «قازپوشتا» اق باسقارما توراعاسى س.سارسەنوۆ قازىرگى تاڭدا قازپوشتا 3 857 بولىمشەدەن تۇراتىنىن, سونىڭ ىشىندە 520-سى فرانچايزينگ مودەلى شەڭبەرىندە ەكەنىن ايتتى. جەلى تۇرعىنداردىڭ 100%-ىن قامتيدى. بىلتىر اۆتوماتتاندىرىلعان ىرىكتەۋ جەلىسى 18 ميلليوننان استام پوشتا جونەلتىمىن وڭدەدى. الىس ەلدى مەكەندەرگە گازەتتەر مەن جۋرنالداردى دروندارمەن جەتكىزۋ جالعاسۋدا.
قولجەتىمدىلىكتى دامىتۋ ماقساتىندا كومپانيا سالەمدەمەلەر سۋپەرماركەتى جەلىسىن دامىتۋدا. قازپوشتانىڭ قازىر ەلىمىز بويىنشا 248 سالەمدەمەلەر سۋپەرماركەتى مەن 351 پوشتاماتى جۇمىس ىستەيدى. 2025 جىلعا قاراي پوشتالىق سالەمدەمەلەر كولەمىن 10 ەسەگە ارتتىرۋ كوزدەلۋدە.
تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى ا.جۇماعاليەۆ سونىمەن قاتار بۇگىندە ەلەكتروندى ساۋدا قارقىندى دامىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
– قازىرگى ۋاقىتتا 117 قالا جانە 250 ادامنان استام تۇرعىنى بار 3100-دەن استام اۋىل كەڭ جولاقتى ءموبيلدى ينتەرنەتكە قوسىلعان. جىل سوڭىنا دەيىن تۇرعىندار سانى 250-دەن اساتىن مىڭنان استام اۋىلدى جىلدامدىعى جوعارى ءموبيلدى ينتەرنەتپەن قامتۋ جوسپارلانعان. وسى ورايدا اۋىلدارعا جوعارى جىلدامدىقتى ءموبيلدى ينتەرنەتتى جۇرگىزۋدىڭ جوسپار-كەستەسى قۇرىلىپ, بارلىق اكىمدىكتەرمەن كەلىسىلدى, – دەدى مينيستر. بەلگىلى بولعانداي, 2021-22 جىلدارى 250 ادامنان از تۇرعىنى بار 877 اۋىلدى كەڭ جولاقتى ينتەرنەتكە 3G/4G تەxنولوگياسىمەن جانە قالعان 930 اۋىلدى سپۋتنيكتىك ينتەرنەتكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر.
قازىنا قاراجاتى وڭتايلاندىرىلماق
كۇن تارتىبىندە قارالعان ءۇشىنشى ماسەلە – بيۋدجەت شىعىستارىن قىسقارتۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان شارالار تۋرالى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ءا.سمايىلوۆ باياندادى. ول الدىمەن پرەزيدەنتتىڭ مەملەكەتتىك جانە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتورداعى باسىم ەمەس شىعىستاردى قىسقارتۋ بويىنشا بەرگەن تاپسىرماسىن نەگىزگە الا وتىرىپ, بۇل باعىتتا تالداۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەنىن ايتتى.
– جالپى العاندا شىعىستاردى وڭتايلاندىرۋ بويىنشا جالپى سوماسى 128,6 ملرد تەڭگەگە ۇسىنىستار بەرىلدى, سونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك ورگانداردان 23 ملرد تەڭگە, وڭىرلەردەن 26,6 ملرد تەڭگە جانە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىلەرىنەن 79 ملرد تەڭگە, – دەدى ءا.سمايىلوۆ. مەملەكەتتىك بيۋدجەت بويىنشا وڭتايلاندىرۋعا مىناداي شىعىستار ۇسىنىلدى: سەمينارلار, كونفەرەنتسيالار وتكىزۋگە, اۆتوكولىك, جيھاز ساتىپ الۋعا ارنالعان شىعىستار – 4,2 ملرد تەڭگە, ءىسساپار, وكىلدىك شىعىستار, تالدامالىق زەرتتەۋلەر – 15,7 ملرد تەڭگە, وزگە دە ءونىمدى ەمەس شىعىستار – 29,7 ملرد تەڭگە. قارجى مينيسترلىگىنىڭ 2018-2019 جىلدارعى بيۋدجەتتى نەگىزگە الا وتىرىپ, 2020 جىلعا ارنالعان بيۋدجەتتى ناقتىلاۋ قايتا پىسىقتالماق. بۇل ۇنەمدەۋگە وڭىرلەرگە بولىنەتىن قاراجات تا ەنىپ وتىر. وڭىرلەردەن 26,6 ملرد تەڭگە سوماسىندا قاراجاتتى وڭتايلاندىرۋدى ۇسىندى, سونىڭ 72,5%-ى الماتى جانە تۇركىستان وبلىستارىنا, سونداي-اق الماتى قالاسىنا تيەسىلى.
ءبىز وتكەن جىلى وڭىرلەردىڭ كىرىستەرى اسىرا ورىندالعانىن كورىپ وتىرمىز. وسىعان بايلانىستى, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن نىسانالى ترانسفەرتتەر ەسەبىنەن ىسكە اسىرىلاتىن جوبالار بويىنشا وڭىرلەردىڭ قوسا قارجىلاندىرۋ ۇلەسىن قوسىمشا 7%-عا ۇلعايتۋ ۇسىنىلادى, – دەدى ءا.سمايىلوۆ.
ءسويتىپ مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, اكىمدىكتەردىڭ, ۇلتتىق حولدينگتەر مەن ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ جۇرگىزگەن جۇمىستارىنىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا قىسقارتۋعا ۇسىنىلعان شىعىستاردىڭ جالپى سوماسى 128,6 ملرد تەڭگەنى قۇرادى, سونىڭ ىشىندە ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردان 23 ملرد تەڭگە, وڭىرلەردەن 26,6 ملرد تەڭگە جانە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىلەرىنەن 79 ملرد تەڭگە قىسقارتىلماق.
تاقىرىپتى تۇيىندەگەن پرەمەر-مينيستر ا.مامين جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردىڭ شىعىستارى بويىنشا اكىمدىكتەر ءماسليحاتتار ارقىلى وسى شىعىستاردى قىسقارتۋ جونىندە بيۋدجەتتەردىڭ ءتيىستى دەڭگەيلەرىندە شەشىم قابىلداۋى قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
ۇكىمەت باسشىسى ۇلتتىق حولدينگتەر مەن كومپانيالاردىڭ باسشىلارىنا ديرەكتورلار كەڭەستەرى مەن باسقارما وتىرىستارىنىڭ اياسىندا ۇسىنىلعان شىعىستاردى قىسقارتۋ جونىندە ءتيىستى كورپوراتيۆتىك شەشىمدەردى قابىلداۋدى تاپسىردى.ف
