سودان بولار ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆ 2019 جىلعى جۇمىس قورىتىندىسى جانە 2020 جىلعا ارنالعان نەگىزگى مىندەتتەر بويىنشا وتكەن القا وتىرىسىندا الدىمەن اڭگىمەنى جۇمىسسىزدار, جاردەماقى, كوپ بالالى انالاردىڭ ماسەلەلەرىنەن باستادى. جيىنعا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆ قاتىستى.
مينيسترلىك 2020 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ ەنگىزىلگەن كوپ بالالى وتباسىلارعا ارنالعان مەملەكەتتىك جاردەماقىلاردى ەندى 8-ءشى جانە ودان كەيىنگى بالاعا سارالاۋدى جوسپارلاپ وتىر. سونىمەن 2019 جىلدىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا 486 مىڭ وتباسىنا نەمەسە 2,4 ميلليونعا جۋىق ادامعا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك (ااك) تاعايىندالدى. جالپى العاندا, ااك 244,2 ملرد تەڭگە سوماسىندا تولەندى.
– كوپ بالالى وتباسىلارعا تابىستارىنا قاراماستان بالالار سانىنا قاراي سارالانعان مولشەردە 42 500-دەن 74 400 تەڭگەگە دەيىن تولەنەتىن جاردەماقى ەنگىزىلدى. بۇل جاردەماقى قازىردىڭ وزىندە شامامەن 370 مىڭ وتباسىنا تولەندى. 2020 جىلعا وسى ماقساتتارعا بيۋدجەتتە 177,6 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. قازىرگى ۋاقىتتا 8-ءشى جانە ودان كەيىنگى بالاعا ارنالعان جاردەماقىلاردى شامامەن ءار بالاعا 4 اەك-تەن سارالاۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋدامىز. مىسالى, 8 بالاعا بەرىلەتىن جاردەماقى مولشەرى 85 مىڭ, 10 بالاعا – 106 مىڭ, 15 بالاعا 159 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى, – دەدى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆ.
ايتپاقشى مينيستر جاڭا تاسىلدەرگە سايكەس ااك توقسان سايىن تاعايىندالاتىنىن اتاپ ءوتتى. ەگەر ەڭبەككە قابىلەتتى الەۋمەتتىك كومەك الۋشىلار جۇمىسقا ورنالاسۋعا جاردەمدەسۋ شارالارىنان باس تارتسا, وندا ااك كورسەتۋ بۇكىل وتباسىنا توقتاتىلاتىن بولادى.
بيىل 1 اقپاندا كومەك 37,4 مىڭنان استام وتباسىنا نەمەسە 187,3 مىڭنان استام ادامعا, سونىڭ ىشىندە 122,9 مىڭ بالاعا تاعايىندالدى. سونىمەن قاتار تابىسى از وتباسىلاردىڭ بالالارى ءۇشىن كەپىلدەندىرىلگەن الەۋمەتتىك توپتاما ەنگىزىلدى جانە بەرىلە باستادى. ەندى اكىمنىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەر جونىندەگى ورىنباسارلارى كەپىلدەندىرىلگەن الەۋمەتتىك توپتامالاردىڭ ۋاقتىلى بەرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋى كەرەك. تابىسى از وتباسىنداعى ءاربىر بالاعا مەملەكەتتىك كومەك كورسەتىلۋى قاجەت.
– جىل سايىن ەلىمىزدە 400 مىڭعا جۋىق ءسابي دۇنيەگە كەلەدى. انا مەن بالانى قولداۋ ءۇشىن بىرقاتار جاردەماقى قاراستىرىلعان. سونىمەن بالا تۋ جانە 1 جاسقا دەيىنگى بالانىڭ كۇتىمى ءۇشىن جۇمىس ىستەمەيتىن انالارعا بيۋدجەتتەن مەملەكەتتىك جاردەماقى, ال جۇمىس ىستەيتىن انالارعا مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنان الەۋمەتتىك تولەمدەر قاراستىرىلعان. 2019 جىلى بيۋدجەتتەن 78 ملرد تەڭگە, ماسق-دان 167 ملرد تەڭگە ءبولىندى. 2020 جىلى بيۋدجەتتەن 84 ملرد تەڭگە جانە ماسق-دان 187 ملرد تەڭگە بولىنەدى, – دەدى بۇل جونىندە مينيستر.
سونداي-اق ول بالا كۇتىمى بويىنشا دەمالىستا جۇرگەن ايەلدەردىڭ زەينەتاقى جارنالارى سۋبسيديالاناتىنىن اتاپ ءوتتى. 2019 جىلى 5 ملرد تەڭگە بولىنگەنىن, 2020 جىلعا 6 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعانىن ايتا كەتتى. «التىن القا», «كۇمىس القا» القالارىمەن ماراپاتتالعان, «باتىر انا» اتاعىن العان 235 مىڭ كوپ بالالى اناعا ارنايى جاردەماقى تولەنۋدە. مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى بالاعا, بالا كەزىنەن ءبىرىنشى توپتاعى كامەلەتكە تولعان مۇگەدەككە كۇتىم جاساپ وتىرعان 99 مىڭ ادام اي سايىن جاردەماقى الادى.
2019 جىلى انا مەن بالانى قولداۋعا بيۋدجەتتەن جانە ماسق-دان 372,4 ملرد تەڭگە ءبولىندى. 2020 جىلعا وسى ماقساتتارعا 558,5 ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلعان. ەندى مينيسترلىك بالا كۇتىمى بويىنشا جاردەماقى تولەۋ مەرزىمىن 1,5 نەمەسە 3 جىلعا دەيىن ۇلعايتۋ نۇسقالارىن قاراستىرۋدا.
ال جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسىنە كەلەتىن بولساق, «ەڭبەك» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋ شارالارىمەن قامتۋدى 660-تان 735 مىڭ ادامعا دەيىن ارتتىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋدى جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ «ەڭبەك» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا 2019 جىلى جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋدىڭ بەلسەندى شارالارىمەن 660 مىڭ ادام قامتىلدى. ولاردىڭ 36 پايىزى – جاستار, جارتىسىنا جۋىعى ايەلدەر جانە 60 پايىزى – اۋىل تۇرعىندارى.
– 450 مىڭ ادام جۇمىسقا, ونىڭ 383 مىڭى نەمەسە 85 پايىزى تۇراقتى جۇمىس ورىندارىنا ورنالاستىرىلدى. 150 مىڭنان استام ادام وقىتىلدى, سونىڭ ىشىندە 75 مىڭ ادام بيزنەس نەگىزدەرىنە وقۋدان ءوتتى. ءوز ءىسىن دامىتۋ ءۇشىن شامامەن 18 مىڭ جەڭىلدەتىلگەن ميكروكرەديت, 40 مىڭنان استام مەملەكەتتىك گرانت بەرىلدى. بۇل 18 مىڭ قوسىمشا جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەردى. مەملەكەت سۋبسيديالاعان جۇمىس ورىندارىنا 140 مىڭ ادام جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى. سولتۇستىك وڭىرلەرگە 9 مىڭنان استام ادام قونىس اۋداردى, ونىڭ 4,5 مىڭى ەڭبەككە قابىلەتتى جاستاعى ادامدار, ولاردىڭ باسىم بولىگى جۇمىسپەن قامتىلىپ, بيزنەسىن دامىتىپ, باسقا دا قولداۋ شارالارىن الىپ جاتىر. قازىر جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 4,8 پايىزدى قۇرايدى. ەگەر ارنايى باعدارلاما بولماسا, بۇگىنگى تاڭدا جۇمىسسىزدىقتىڭ دەڭگەيى 7,9 پايىزدى قۇرايتىن ەدى, – دەدى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆ.
1991 جىلدان بەرى 1 ملن 57 مىڭ ەتنوستىق قازاق تاريحي وتانىنا ورالىپ, ورالمان مارتەبەسىن العان. 2019 جىلى رەسپۋبليكاعا 9 993 وتباسى (17,7 مىڭ ەتنوستىق قازاق) كەلدى. ازاماتتىق الۋ ءۇشىن قۇجاتتاردى تاپسىرىپ ۇلگەرمەگەن 8,2 مىڭ ەتنوستىق قازاق وتكەن جىلعى ورالمان مارتەبەسىن ۇزارتۋ بويىنشا بىرجولعى اكتسيا شەڭبەرىندە قازاقستان ازاماتتىعىن الدى.
جامبىل وبلىسىندا تۇرعىنداردىڭ تۇرمىستىق تابىسىن جاقسارتۋ جوباسى قولعا الىنىپ, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 7,2 ملرد تەڭگە بولىنگەنى بەلگىلى. جيىندا جامبىل وبلىسى اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ب.ورىنبەكوۆ وسى جوبا بويىنشا بۇگىندە 7885 اۋلا قامتىلعانىن ايتتى. ونىڭ 2459 ءوتىنىمى «تاراز» اكك اق ارقىلى نەسيەلەندىرىلەدى, قالعان اۋلالار كووپەراتيۆتەر ارقىلى قارجىلاندىرىلادى. بۇل جوبا قوسىمشا تابىستىڭ 41,6 مىڭ تەڭگەدەن 104,1 مىڭ تەڭگەگە, اۋىل شارۋاشىلىعى جالپى ءونىمىنىڭ 2,2 ەسەگە وسۋىنە, 2 229 ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان جانە جۇمىسسىز ازاماتتاردى جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەۋگە, ااك الۋشىلار سانىن 1 154 وتباسىنان 799 وتباسىنا دەيىن قىسقارتۋعا, ءسۇت پەن ەتتى قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ ورتاشا جۇكتەمەسىن 20-25 پايىزعا ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرمەك.
القا جينالىسىندا سونداي-اق 2020 جىلعا شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتۋ كۆوتاسى, مۇگەدەكتەردى الەۋمەتتىك قولداۋ مەن بەيىمدەۋ, ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى مەن ەڭبەكتى قورعاۋدى باقىلاۋدى جانە قازاقستاندىقتاردىڭ ەڭبەك قۇقىقتارىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋ جانە باسقا دا سالالار بويىنشا كەڭىنەن اڭگىمە بولىپ, ماماندار ءوز وي-پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى.
