سول جولدا رەسپۋبليكانىڭ قوعامدىق-ساياسي ساحناسىنا ەسىمدەرى ەلگە بەلگىلى كانىگى ساياساتكەرلەر, عالىمدار, جازۋشىلار, زاڭگەرلەر, قوعام قايراتكەرلەرىمەن قاتار تىڭ ويلار مەن ورنىقتى ۇسىنىستار ايتا كەلگەن مۇرات اۋەزوۆ, نۇرلان ورازالين, بىرعانىم ءايتىموۆا, الەكساندر كنياگينين, ەرمۇحان ەرتىسباەۆ, گۇلميرا يسيمباەۆا, قاجىمۇرات ناعمانوۆ, ورازالى سابدەنوۆ جانە تاعى باسقا دەپۋتاتتار توبىندا مارات وسپانوۆتىڭ دا داۋىسى قوعام نازارىنا ىلىگىپ, قولداۋ تاۋىپ ءجۇردى.
تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ اسىرەسە ساياسي ساحناعا جاڭا كەلگەن ادامداردىڭ سوزىنە قۇلاق اسىپ, ەرەكشە زەيىنمەن تىڭدايتىن.
ماراتتىڭ دەپۋتاتتىق ءسوزى مەن داۋىسى بىردەن ارىپتەستەرىنىڭ نازارىن اۋداردى. ول قانداي ماسەلەدە دە بىلمەي سويلەمەيتىن. اسىرەسە ەكونوميكالىق, قارجىلىق پروبلەمالاردى, بۇرىنعى جوسپارلى ەكونوميكا مەن ەندىگى جەردە جوبالى نارىقتىق ەكونوميكا ايىرماشىلىقتارى مەن مۇمكىندىكتەرى توڭىرەگىندەگى پىكىرتالاستاردان سىرت قالمايتىن. كوپ جاعدايدا ماراتتىڭ ەرەكشە پىكىرى بولۋشى ەدى ءارى ول پىكىرىن بايىپپەن دالەلدەپ تە ايتاتىن. ماراتتىڭ بىلىمدىلىگى مەن بىلىكتىلىگىن باعالاي بىلگەن ارىپتەستەرى ونىڭ توڭىرەگىنە توپتاسىپ, جوعارعى كەڭەس اياسىندا دەموكراتيالىق, ەكونوميكالىق رەفورمالار جاساۋ قاجەتتىگىنە بايلانىستى ارنايى توپتار قۇرىلىپ, باستاماشى بولدى. وتپەلى كەزەڭ تۇسىندا قابىلدانعان زاڭ جوبالارىنىڭ كوبىندە دەپۋتات وسپانوۆتىڭ قولتاڭباسى, مازمۇندىق ۇلەسى بار ەكەندىگى ءشۇباسىز.
ارينە سول شاقىرىلىمنىڭ دەپۋتاتتارىنىڭ ەرەكشە ماقتانىشپەن ەسكە الاتىن ايتۋلى كۇنى – 1991 جىلدىڭ 16 جەلتوقسانى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ دەپۋتاتتار, ۇكىمەت مۇشەلەرى تۇگەل قاتىناسقان جوعارعى كەڭەستىڭ مىنبەرىنەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگىن جاريالاپ, قۇتتىقتاۋ ءسوزىن جاريالاعان تاريحي ءساتتى بىرگە كورىپ, بىرگە سەزىندىك.
ءبىز سول – قازاق حالقىنىڭ رۋحى كوتەرىلگەن قاسيەتتى كۇنى بىرگە بولدىق. ءبىر مۇددە, ءبىر تىلەكپەن جۇرەكجاردى ارمان-تىلەكتەرىمىزدى, پىكىرلەرىمىزدى ورتاعا سالدىق. بىرگە قۋاندىق. بىرگە شاتتاندىق. ءار قازاق بالاسىنىڭ ارمانىنا قول جەتكىزگەن ءسات ەشقاشان ۇمىتىلماس ءارى قايتالانباس باقىتتى شاق ەكەنىن باعالاي دا بىلدىك. زاڭ جوباسىنا داۋىس بەرگەندە انت بەرگەندەي رۋحىمىز ءبىر ەكەنىن تۇسىنىستىك, جانىمىزدى, بارىمىزدى سالىپ, وسى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جولىندا ايانباي ەڭبەك ەتىپ, الەم مويىندايتىن ەل بولايىق دەستىك. مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگىمىزدى جاريالاعان باس قۇجاتتىڭ تالقىلانىپ, قابىلدانۋىنا قاتىناسۋ ارقايسىمىز ءۇشىن ۇمىتىلماس باقىتتى شاق بولعانى حاق.
مەملەكەتتىگىمىزدى جاريالاۋمەن ءىس بىتپەيتىن ەدى. ەندى ءبىزدىڭ مەملەكەتتىگىمىزدى الەم ەلدەرى مويىنداپ, تانۋى, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى, تاعى باسقا مارتەبەلى حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ ءبىزدى مەملەكەت دەپ تانىپ, قابىلداۋى, باسقا مەملەكەتتەرمەن ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناس ورناتۋىمىز قاجەت. ەڭ باستىسى – ەلىمىزدىڭ ىشكى جاعدايىن ۇيلەستىرىپ, تۇرمىس الەۋەتىن كوتەرۋ سياقتى اسا ماڭىزدى مىندەتتەردى ورىنداۋعا بىرگە قاتىناسىپ, بىرگە ەڭبەك ەتۋ سەنىمىنە, باقىتىنا يە بولدىق.
سونداي-اق مارات تۇردىبەك ۇلىمەن 1994 جىلعى كوكتەمدە وتكەن جوعارعى كەڭەستىڭ (پارلامەنت) ءحىىى شاقىرىلىمىندا دەپۋتات بولىپ سايلانىپ, توراعا ءابىش كەكىلباەۆتىڭ ورىنباسارلارى لاۋازىمىندا بىرگە قىزمەت اتقاردىق. اقىلداسىپ, پىكىر الىساتىن ماسەلەلەرىمىز كوپ بولدى.
ارينە مەملەكەتتىگىمىزدىڭ العاشقى جىلدارى قايشىلىقتار مەن قيىندىقتارعا تولى بولعانى بەلگىلى. بىزدە بۇرىن بولماعان, كورمەگەن جولدارمەن جۇرۋگە تۋرا كەلدى. قاتەلەسىپ, قاپى قالعان جاعدايلار دا بارشىلىق. پرەزيدەنت باستاعان مەملەكەتشىلدەر جاڭا رەفورمالاردى تەزدەتىپ جۇزەگە اسىرۋعا جۇمىلدىق. قارسىلىقتار از بولعان جوق. تۇسىنبەۋشىلىكتەر دە تولاستاماي تۇردى.
ول وتپەلى كەزەڭدە ناقتى شەشىم, ىستەردەن گورى جوعارعى كەڭەستىڭ كەيبىر دەپۋتاتتارى قوعامعا بەلگىلى كەمشىلىكتەردى, داعدارىستاردى سانامالاپ, بايبالام سالىپ, «ساياسي مالىمدەمە» جاساۋعا بەيىم بولدى. وزدەرىن «دەموكراتتارمىز», «قۇتقارۋشىلارمىز» دەپ جاريالاعان ءارتۇرلى توپتار قۇرىلىپ, زاڭ جوبالارىن تالقىلاۋعا كوپە-كورىنەۋ كەدەرگى جاساپ, سويتە تۇرا جوعارعى كەڭەستىڭ بيلىك قۇزىرىن كۇشەيتۋگە تالپىنىپ, باسى, اياعى جوق داۋ-دامايمەن «مالدانۋدى» كاسىپ ەتتى. دەموكراتيا, ءسوز بوستاندىعى ۇعىمدارىن بەيساۋات سويلەپ, ەش جاۋاپسىز ويىنا نە كەلسە سونى ايتۋ, ءوزى ۇناتپاعان ادامدى «جاپتىم جالا, جاقتىم كۇيە» تاسىلىمەن «تۇقىرتۋ» دەپ تۇسىنگەندەر مەملەكەتكە شىنايى جاناشىرلىقتان الشاق ەدى. ساياسي مادەنيەت جەتپەي جاتتى. ولارمەن سويلەسۋ, ءتۇسىندىرۋ قاجەت بولدى. بۇرىنعى ەكونوميكالىق جۇيە داعدارىسقا ۇشىراپ, كاسىپورىندار توقتاپ, قالالاردى, اۋىلداردى جاپپاي جۇمىسسىزدىق جايلاپ, قارجى جۇيەسى دوعارىلىپ, ەلدە جالاقى, زەينەتاقى, ستۋدەنتتەردە ستيپەنديا جوق – بۇكىل قوعام كۇيزەلىسكە ۇشىراعان قيىن جىلدار ەدى. ونداي جاعدايدىڭ سەبەبى كوپ, تالاي ايتىلدى, جازىلدى. نەگىزگى سەبەبى – بۇرىنعى كەڭەستىك جوسپارلى جانە ءبىر ورتالىقتان, ماسكەۋدەن باسقارىلاتىن قارجى-ەكونوميكالىق جۇيەنىڭ كۇيرەۋى بولاتىن. ال ءبىز تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىنگى نۇرسۇلتان نازارباەۆ باستاعان رەفورمالاردىڭ العاشقى جىلدارى ءالى ناتيجەگە جەتە قويماعان كەز.
قوعامداعى قايشىلىقتاردى ساباسىنا ءتۇسىرىپ, ەلدى ەڭبەككە جۇمىلدىرۋ ءۇشىن پرەزيدەنت ءوزى باستاپ, دەپۋتاتتار, ۇكىمەت مۇشەلەرى, اكىمدىكتەر, مەملەكەتتىك بيلىك تارماقتارى وراسان ۇزدىكسىز ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە مىندەتتى بولدى. قوعام تالابىنا ساي سول جۇمىستاردى جۇرگىزدىك تە. وسى رەفورمالاردى حالىققا جەتكىزىپ, حالىقتىڭ ءوزىنىڭ قولداۋىمەن, قاتىناسۋىمەن عانا ناتيجە بولاتىنىن ءتۇسىندىرۋ, سوعان قاجەتتى زاڭداردى قابىلداپ, ولاردىڭ جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى بولدى. پرەزيدەنتتىڭ باستاماشىلدىق رەفورمالارىن جۇزەگە اسىرۋعا, ارينە ەڭ الدىمەن ۇكىمەت, پارلامەنت, اكىمدىكتەر, بارلىق بيلىك تارماقتارى مەن قىزمەتكەرلەرى مەيلىنشە بىرلىكپەن اتسالىسۋعا مىندەتتى بولسا, سولاردىڭ الدىڭعى توبىندا مارات تۇردىبەك ۇلى بولدى دەسەم, ارتىق ايتقاندىق ەمەس.
1995 جىلى 30 تامىزدا بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋمدا قابىلدانعان كونستيتۋتسياعا سايكەس مەملەكەتىمىزدە تۇڭعىش رەت ءماجىلىس جانە سەناتتان تۇراتىن قوس پالاتالى پارلامەنت قۇرىلىپ, ءماجىلىستىڭ تۇڭعىش توراعاسى بولىپ مارات وسپانوۆ سايلانىپ, وسى قىزمەتتى ءتورت جىلعا جۋىق اتقاردى.
ول جىلدار ءبىزدىڭ قوعام, ساياساتكەرلەر دە, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر دە ەداۋىر ساياسي مەكتەپتەن ءوتىپ, جاڭا كەزەڭگە كوتەرىلگەن بولاتىن. سونداي جاعدايعا بايلانىستى ءماجىلىستىڭ جاڭا باسشىسى دەپۋتاتتاردى ساياسي پوپۋليزمنەن گورى ساليقالى ءسوز, ورىندى ۇسىنىس ەل, مەملەكەت مۇددەسىندە زاڭداردى تەجەۋسىز قابىلداۋعا جۇمىلدىرا ءبىلدى. پارلامەنت جۇمىسىندا جاڭا مەملەكەتشىلدىك ءداستۇر قالىپتاسا باستادى.
مارات نە نارسەگە دە بايىپپەن, سابىرمەن قارايتىن. توزىمدىلىگىن دە كورسەتتى. ەلدىڭ, وزىنەن باسقا ادامنىڭ پىكىرىنە ايرىقشا زەيىن قوياتىن. ءوزى دە كوپ ىزدەنەتىن, بىلمەيتىنىن ۇيرەنۋگە ىقىلاستى بولاتىن. ول تەك ساياسات شەڭبەرىمەن شەكتەلىپ قالمايتىن, اقىنجاندى, سەزىمتال, ونەرگە, ادەبيەتكە جاقىن ەدى. مۋزىكانى جاقسى تۇسىنەتىن. ءتىپتى جەلپىنگەن جيىرما بەستەن الدەقاشان اسىپ كەتسە دە سونداي ساياساتتىڭ بۇرقىلداعان قازانىندا قايناپ ءجۇرىپ, دومبىرا ۇيرەنۋدى دە قولعا العانى ەسىمدە. كوپ وقيتىن. كوپ بىلەتىن, زيالى تۇلعا ەدى.
قۋانىش سۇلتانوۆ,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى
