– ارداق, ءسىز ۇلكەن سپورتپەن قوش ايتىسقانىڭىز جايىندا رەسمي تۇردە جاريا ەتكەن جوقسىز. الايدا, ايقاس الاڭىنان كورىنبەگەنىڭىزگە ءبىراز جىلدىڭ ءجۇزى بولدى. قاتەلەسپەسەم, سوڭعى جەكپە-جەگىڭىزدى وسىدان سەگىز جىل بۇرىن وتكىزدىڭىز ەمەس پە؟...
– ءيا, ءداپ سولاي. 2011 جىلى لاس-ۆەگاستا اقش پەن قازاقستان قۇرامالارى اراسىندا ماتچتىق كەزدەسۋ ءوتتى. سول جارىستا مەن دەيۆ كۋرچەيندى ءبىرىنشى راۋندتا ۇرىپ جىقتىم. سودان بەرى ايقاس الاڭىنا شىققان جوقپىن.
– اقش پەن قازاقستان قۇرامالارى اراسىنداعى سول باسەكە قالاي اياقتالعان ەدى؟
– ءبىزدىڭ جىگىتتەر 4:1 ەسەبىمەن جەڭىسكە جەتتى. سول كوماندا ساپىندا مەنەن بولەك, بەكنار امانباەۆ, قازىبەك ءاشىموۆ, بەيبىت نازاروۆ جانە ناريمان مۇساەۆ ونەر كورسەتتى.
– ول كەزدە 31 جاستا ەدىڭىز. بۇل – كاسىپقوي سپورتشىلار ءۇشىن ناعىز كەمەلدەنگەن شاق. ال ءسىز سۇيىكتى ىسىڭىزدەن قول ءۇزىپ قالدىڭىز. وسىنداي قادامعا سانالى تۇردە باردىڭىز با, الدە ءبىز بىلمەيتىن باسقا دا سەبەپتەر بولدى ما؟
– ءاۋ باستاعى ارمانىم اسقاق ەدى. كەمىندە الەمنىڭ بەس دۇركىن چەمپيونى اتانۋدى كوزدەدىم. الايدا, ءبارى ءبىز ويلاعانداي بولا بەرمەيدى ەكەن. ونىڭ ۇستىنە, شامامەن سول ۋاقىتتا الماتىدا قازاقتىڭ ءبىراز دارىندى جىگىتتەرىنىڭ باسىن قوسىپ, سپورت كلۋبىن اشتىق. وعان «الەم فايتەرس» دەگەن اتاۋ بەردىك. ونداعى ماقسات – جاس جەتكىنشەكتەر مەن جالىنداپ تۇرعان جاستاردىڭ ەش الاڭسىز جاتتىعۋىنا بارىنشا جاعداي جاساپ, ارتىمىزدان ەرگەن ىنىلەرىمىزگە ۇلكەن ارەنالارعا جول اشۋ. سەبەبى كەزىندە ءبىز قيىندىقتى كوپ كوردىك. توقسانىنشى جىلدارى ەلىمىزدە ەرەجەسىز جەكپە-جەككە دەگەن قازىرگىدەي قىزىعۋشىلىقتىڭ بولماعانى بارشاعا ايان. قامقورلىق تا كەمشىن ەدى. باپكەرىم ساعاتبەك مۇساحانوۆ ەكەۋىمىز جاتتىعۋ جاساۋ ءۇشىن ءجونى ءتۇزۋ جەر تاپپاي, الماتىنىڭ ءار قيىرىن شارلاعانبىز. قارا كۇز بەن قاقاعان قىستا اشىق اسپان استىندا دايارلاندىق. ەسىك-تەرەزەلەرى سىنىق, قابىرعالارى قيسايعان, توزىعى جەتكەن اسكەري بولىمشەدە جاتتىقتىق. ورتا مەكتەپ پەن كوللەدجدەر, ءتۇرلى مەكەمەلەر, ينستيتۋتتار مەن ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ قۋىقتاي زالدارىن دا سان مارتە جالعا الدىق. بىزدەن كەيىنگى جاستار وسىنداي ازاپتى كورمەسىن دەپ, كاسىبي سپورت كلۋبىن اشتىق. «الەم فايتەرستىڭ» تۇساۋى كەسىلگەننەن كەيىن كلۋب باسشىسى رەتىندە بۇكىل اۋىرتپالىق ماعان ءتۇستى. دايارلىق پروتسەسى مەن وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارىن وتكىزۋ, ءدۇبىرلى دودالاردى ۇيىمداستىرۋدان باستاپ, سپورتشىلاردىڭ شەت مەملەكەتتەرگە شىعۋعا قاجەتتى قۇجاتتارىن دايىنداۋ, ولاردى قوناقۇيگە ورنالاستىرۋ جانە تاعى باسقا كوپتەگەن شارۋامەن تىكەلەي ءوزىمنىڭ شۇعىلدانۋىما تۋرا كەلدى. وسىلايشا سپورتتىق مانسابىمدى جالعاستىرۋعا مۇمكىندىك بولماي, ناعىز كەمەلدەنگەن شاعىمدا سۇيىكتى ىسىمنەن قول ءۇزىپ قالدىم.
– جالپى, ەرەجەسىز جەكپە-جەكتەن وتكەن جارىستاردا قانشا كەزدەسۋ وتكىزىپ, سونىڭ نەشەۋىن ءوز پايداڭىزعا شەشتىڭىز؟
– بارلىعى 25 رەت ايقاس الاڭىنا شىعىپ, 22 مارتە جەڭىسكە جەتتىم. 20 باسەكەنى مەرزىمىنەن بۇرىن اياقتادىم. ەكى رەت ۇتىلىپ, تاعى ءبىر كەزدەسۋدە تەڭ ەسەپ تىركەلدى.
– ءوزىڭىزدى ەسىڭىزدە ەرەكشە ساقتالعان كەزدەسۋ؟
– بارلىق باسەكەلەر كۇنى بۇگىنگىدەي كوز الدىمدا. قازىر دە كىممەن قالاي ايقاسىپ, قانداي ءتاسىل قولدانعانىمدى سىزدەرگە ەش جاڭىلماي ايتىپ بەرە الامىن. ال مەنىڭ جادىمدا ەرەكشە ساقتالعانى – 2004 جىلى رەسەيدىڭ حاباروۆسك قالاسىندا وتكەن الەم كۋبوگى جولىنداعى جارىس. اقتىق سىندا مەن ارتۋر ۋماحانوۆقا قارسى شىقتىم. «كيللەر» دەگەن لاقاپ اتپەن تانىلعان سپورتشى سوڭعى ەكى-ءۇش جىل اياسىندا ەشكىمگە ەسە جىبەرمەگەن ەكەن. ونىڭ ۇستىنە سپورت كەشەنىندە قاپتاعان كاۆكازدىقتار. ال ءبىز ەكەۋمىز عانا: باپكەرىم جانە مەن. ايقاس الاڭىنا شىققانىم سول ەدى, ءار بۇرىشتان شوۆينيستىك سيپاتتاعى اۋىر سوزدەر ەستىلدى. «قازاقتى ءولتىر!», «يت تەرىسىن باسىنا قاپتا!», «تۇگىن قالدىرما!» دەگەن داۋىستار زالدى جاڭعىرتىپ بارادى. قانىم باسىما شاپتى. سەگىز بۇرىشقا جۇلقىنىپ شىقتىم. ءبىراز ۋاقىت ءبىر-ءبىرىمىزدى الا المادىق. ءبىرىنشى راۋند بەل ورتادان اسقان تۇستا قارسىلاسىمدى جىعىپ الدىم دا, اۋىر-اۋىر سوققىلاردىڭ استىنا الدىم. ارتۋر ەسىنەن تانىپ قالدى. تورەشى جەكپە-جەكتى دەرەۋ توقتاتتى. نوكاۋت! ساعاتبەك اعانىڭ سول كەزدە قۋانعانىن كورسەڭىز. باپكەرىم مەنى تىك كوتەرىپ الىپ, رينگتى شىر اينالا جۇگىردى. ال سونىڭ الدىندا عانا جەر تەپكىلەپ, ايباتتانىپ, نەبىر بالاعات سوزدەر ايتىپ وتىرعان كورەرمەندەردىڭ داۋىستارى سول مەزەتتە ساپ تيىلعان ەدى.
– كەي سپورتشىلاردىڭ اۋزىنان ءتۇرلى جارىستاردا وزدەرىنەن الدەقايدا ەڭسەلى, ءىرى, سالماعى اۋىر قارسىلاستارمەن ايقاسۋعا تۋرا كەلگەنى جايىندا ارا-تۇرا ەستىپ ءجۇرمىز. سونداي جاعداي ءسىزدىڭ دە باسىڭىزدان وتتە مە؟
– بەلگىلى ءبىر سپورتشىعا ارزان, ارامزا جولمەن اتاق الىپ بەرۋ ءۇشىن تورەشىلەردىڭ ءتۇرلى قيتۇرقى ارەكەتتەرگە بارعانىن سان مارتە كورگەنبىز. ءبىر عانا مىسال, 2003 جىلى بىشكەكتە اسا ءىرى حالىقارالىق دودا ءوتتى. باس جۇلدەنى قالاي دا ءوز قانداستارىنا الىپ بەرۋدى ماقسات تۇتقان ۇيىمداستىرۋشىلار ماعان قارسى قانجاربەك قىدىراليەۆتى شىعاردى. ونىڭ سالماعى – 93 كيلو. مەن – 70 كيلو شاماسىندامىن. وسىنداي كەلەڭسىزدىكتى كورەگەن باپكەرىم قازىلار القاسىنا شاعىمداندى. ولار تۇك ەستىمەگەندەي, تاس كەرەڭ بولدى دا قالدى. ءبىز ءبىراز داۋلاسقان ەدىك, قىرعىزدار «كەلىسپەسەڭدەر, ەلدەرىڭە قايتىڭدار!» دەپ اڭگىمەنى شورت كەستى. ەندى شەگىنۋگە جول جوق. «جانىم ارىمنىڭ ساداعاسى» دەدىم دە, تاۋەكەلگە بەل بۋدىم. العاشقى مينۋتتاردا اسىقپاي, قارسىلاسىمنىڭ شاما-شارقىن بايقاپ كوردىم. سالدەن كەيىن قارقىندى كۇرت كۇشەيتكەنىم سول ەدى, قانجاربەك قالجىراي باستادى. اقىرىندا ونى ۇرىپ جىعىپ, اۋىر نوكاۋتقا جىبەردىم.
– ءسىز قازاقتىڭ تاعى ءبىر قايسار ۇلى دانەش دۇڭگەنباەۆپەن ءبىر مەزگىلدە ونەر كورسەتتىڭىز. نەسىنە جاسىرايىق, سول كەزدەرى قوس ساڭلاقتىڭ ءبىر-بىرىمەن كۇش سىناسقان ءساتىن كورگىسى كەلگەن كورەرمەندەر كوپ ەدى...
– ءيا, ونداي اڭگىمەلەردىڭ ايتىلعانى راس. ەكەۋىمىزدى جەكپە-جەككە شىعارۋعا قۇلشىنعان ادامدار دا بولدى. بىراق مەن دانەشپەن ايقاسپايتىنىمدى بىردەن ايتتىم. ويتكەنى ءبىز بۇل ونەردىڭ قىر-سىرىنا ەندى قانىعا باستاعان تۇستا دۇڭگەنباەۆتىڭ داڭقى دۇركىرەپ تۇردى. ول قارسى كەلگەندەردىڭ بارلىعىن سىپىرا ۇتىپ ءجۇردى. ءوزى باق سىناعان باسەكەلەردىڭ بىردە-بىرىندە جەڭىلگەن ەمەس. وسى جايتتاردىڭ بارلىعىنا قانىق بولعان ءبىز «دانەشتەي بولساق قوي!» دەپ ارماندايتىنبىز. ونىڭ ۇستىنە, ول مەنەن باقانداي بەس جاس ۇلكەن. ال ءبىز ۇلكەندى سىيلايتىن, قادىرلەي بىلەتىن قازاق دەگەن تەكتى حالىقپىز! الاشتىڭ ءاربىر ازاماتى ءۇشىن «اعا!», «باۋىر!», «قۇرمەت!», «ىزەت!», «سىيلاستىق» دەگەن سوزدەر بوس ۇعىم ەمەس. ءبىز اركەز ءوز ءجونىمىزدى, ءوز جولىمىزدى بىلگەنبىز. الدىڭعى بۋىن اعالارىمىزدى قادىرلەيمىز, قاستەرلەيمىز, الاقانعا سالىپ ايالايمىز. مەنى دە اتا-انام وسىلاي تاربيەلەدى. وسى قاسيەتتەردىڭ بارلىعىن بالا كەزىمنەن بويىما ءسىڭىرىپ ءوستىم. سوندىقتان دا, باسكە ات باسىنداي التىن تىگىلسە دە, مەن ەشۋاقىتتا دانەشتىڭ جاعاسىنا جارماسپايتىن ەدىم. ال ەگەر دە الدەبىر جارىستا ەكەۋىمىزدىڭ جولىمىز تۇيىسكەن جاعدايدا مەن ەش ويلانباستان جەڭىستى اعاما بەرەتىن ەدىم.
– وسى اڭگىمەڭىزدى ەستي وتىرىپ, وسىدان بىرەر جىل بۇرىن قىتايدا بولعان وقيعا ەسىمە ءتۇستى. اسپاناستى ەلىندە وتكەن جارىستا قازاقتىڭ قوس ورەنى ءبىر-بىرىمەن توبەلەسۋدەن باس تارتقان ەدى عوي. ول جايتتان ءسىز دە قۇلاعدار شىعارسىز؟
– ارينە! 2016 جىلدىڭ كوكتەمىندە شانحايدىڭ ماڭىنداعى شاھارلاردىڭ بىرىندە جالاۋى جەلبىرەگەن جارىستا قىتايدا تۇرىپ جاتقان قانداسىمىز عابيت تۇرحانبەك پەن ءبىزدىڭ ەلدەن بارعان ايبەك نۇرسەيىت باس جۇلدەنى ءوزارا ساراپقا سالۋعا ءتيىس ەدى. ەكەۋى وكتاگونعا شىقتى. الايدا, ولار ءبىر-بىرىنە سوققى جۇمساماي, ەش ءادىس-ءتاسىل قولدانباي, ۋاقىت سوزىپ ءجۇرىپ الدى. سونى بايقاعان قازىلار قاتاڭ ۇكىمى شىعارىپ, ولاردى جارىستان شەتتەتتى. دەسەك تە قوس قازاقتىڭ بۇل «تىرلىگىنە» بارشا جانكۇيەرلەر قاتتى ريزا بولدى. وسى ورايدا, مىنا ءبىر جايتتى ايتسام, ەش ايىبى جوق دەپ ويلايمىن. نەگىزى بۇل وقيعانىڭ ءدال وسىلاي اياقتالۋىنا مەنىڭ تۋعان باۋىرىم بەيبىتتىڭ دە تىكەلەي قاتىسى بار. عابيت پەن ايبەك شەشۋشى باسەكەگە شىعار الدىندا بەيبىت ولارعا «جات جەردىڭ جانكۇيەرلەرىن قۋانتۋ ءۇشىن قازاقتىڭ ورىمدەي قوس ازاماتى ءبىر-ءبىرىن قان جوسا ەتىپ ساباپ جاتقانى – ۇيات تىرلىك. اينالىپ كەلگەندە, بارلىعىمىز ءبىرىمىز-بىرىمىزگە باۋىرمىز. قانداي جاعداي بولسا دا, ءار قازاق ءبىر-ءبىرىن قۇرمەتتەۋى كەرەك. ەگەر اقىلىمدى تىڭداساڭدار, ايقاسپاي-اق قويىڭدار!» دەپ ءتىل قاتتى. ەكەۋى دە ازامات ەكەن. بەيبىتتىڭ اقىلىنا قۇلاق اسقان عابيت پەن ايبەك الىسىپ-ج ۇلىسپاي-اق, ماسەلەنى «بەيبىت تۇردە» شەشتى.
– وسىدان بىرەر اي بۇرىن امەريكالىق «تيتان» جانە قازاقستاندىق «الەم فايتەرس» كلۋبتارىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن الماتىدا ءدۇبىرلى دودا وتكەنى ءمالىم. ەگەر سول جارىستا ءبىزدىڭ جىگىتتەر جەڭىسكە جەتكەندە, ولارعا UFC-گە جول اشىلار ما ەدى؟
– UFC مەن «تيتان» توننىڭ ىشكى باۋىنداي ارالاسىپ, بىرەر جىلدان بەرى قويان-قولتىق جۇمىس ىستەپ كەلەدى. «تيتاننان» شىققان 80-نەن اسا سپورتشىنىڭ الەمدەگى ەڭ بەلدى ۇيىمنىڭ قاتارىنا قابىلدانۋى وسى ءسوزىمنىڭ ايقىن دالەلى! سول سەبەپتى دە قازاق جىگىتتەرىنىڭ قارىم-قابىلەتىن بايقاپ كورسىن دەگەن نيەتپەن ءبىز ولاردى قازاقستانعا ارنايى شاقىرىپ, كەرەمەت كەشتىڭ وتۋىنە مۇرىندىق بولدىق. «تيتان» باسشىلارىنىڭ باستى نازارى بەيبىتكە اۋدى. سونىمەن قاتار قازىبەك ءاشىموۆ پەن نۇرجان تۇتقانىڭ دا UFC-مەن كەلسىمشارت جاساسۋعا مۇمكىندىكتەرى بولدى. سول ماقساتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن قانداستارىمىز الماتىدا وزدەرىنىڭ مىقتىلىعىن مويىنداتۋعا ءتيىس ەدى. بىراق بۇل مۇمكىندىكتى ۇتىمدى پايدالانا المادىق.
– وسى ءۇش قانداسىمىزدىڭ اراسىنان كوپتەن بەرى كوزگە ءتۇسىپ جۇرگەن بەيبىت نازاروۆ ەكەنىنە ەشكىمنىڭ داۋى جوق. باۋىرىڭىزدىڭ الماتىداعى جارىستىڭ باستى جەكپە-جەگىندە اتوي سالۋىنا نە كەدەرگى بولدى دەپ ويلايسىز؟
– قىرسىق دەگەن اياق استىنان ەمەس پە. سالماق ولشەۋ ءراسىمى قارساڭىندا بەيبىت قاپيادا جاراقات الىپ قالدى. اياعى كۇپ بولىپ ءىسىپ, سىنىقشىنىڭ كومەگىنە جۇگىندىك. الايدا, جارىستىڭ باستالۋىنا نەبارى ءبىر كۇن عانا قالعاندا شىققان توبىق پەن شىتىناعان اياقتى قالپىنا كەلتىرۋ مۇمكىن بولمادى. سول كەزدە جەكپە-جەكتەن باس تارتۋعا دا بولار ەدى. بىراق ءبىز ءدۇيىم جۇرتتان ۇيالدىق. الماتىداعى جارىستى ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن كوپ ۋاقىتىمىز بەن كۇش-جىگەر كەتتى, مول قارجى جۇمسادىق. ونىڭ ۇستىنە كەشتىڭ باستى جەكپە-جەگىندە بەيبىت نازاروۆتىڭ شىعاتىنىن الدىن-الا جارنامالاپ تا قويدىق. باسەكەگە تۇسۋدەن باس تارتساق, جانكۇيەرلەر ءبىزدى دۇرىس تۇسىنبەي قالۋى دا مۇمكىن عوي. سودان جۇرەكسىندىك. امالدىڭ جوقتىعىنان تاۋەكەلگە بارۋعا تۋرا كەلدى. بىراق كوزدەگەن ماقساتىمىزعا قول جەتكىزە المادىق. دەسەك تە ءبىز ەشتەڭەگە وكىنبەيمىز. مويىمايمىز دا. ءبارى دە ءبىر عانا اللانىڭ قالاۋىمەن جۇزەگە اسادى. بۇگىن بولماسا دا, ەرتەڭگى كۇنى ول جوسپار جۇزەگە اسادى. تەك بىزگە ءالى كوپ ەڭبەكتەنۋ كەرەك. نيەت پەن پيعىل, تالاپ پەن قۇلشىنىس جانە ۇستانعان باعىتىمىز دۇرىس بولسا, باعىنبايتىن بەلەس جوق. ءبىز وعان كامىل سەنەمىز.
– «الەم فايتەرس» كلۋبىنىڭ قازىرگى تىنىس-تىرشىلىگى قالاي؟ ول جەردە قانشا سپورتشى جاتتىعۋدا؟ وزدەرىڭىزدىڭ جەكە سپورت عيماراتتارىڭىز بار ما؟
– «الەم فايتەرستە» 100-دەن اسا جاس ورەندەر جاتتىعۋدا. ولاردىڭ الدى الەم چەمپيونى اتانىپ تا ۇلگەردى. ءتۇرلى جارىستاردا جۇلدە الىپ, مايتالمان مامانداردىڭ نازارىنا ىلىككەن جەتكىنشەكتەر دە جەتەرلىك. رەسپۋبليكا اۋماعىندا بىرنەشە تۋرنير ۇيىمداستىردىق. ءبىزدىڭ جىگىتتەر جەكپە-جەكتىڭ سان ءتۇرى بويىنشا شەت مەملەكەتەرگە دە شىعىپ ءجۇر. ازىرگە جەكە عيماراتىمىز جوق. جالعا العان زالدا جاتتىعامىز. الايدا, كەزىندە قالا اكىمدىگى تاراپىنان «الماتى ارەنانىڭ» ماڭىنان بىزگە ءبىراز جەر تەلىمى بەرىلگەن ەدى. سول جەردە امبەباپ سپورت كەشەنىن سالۋدى كوزدەپ وتىرمىز. قۇرىلىس جۇمىستارىن باستاپ, ءبىرىنشى قاباتىن تۇرعىزىپ تا ۇلگەردىك.
– ەرەجەسىز جەكپە-جەك ونەرىن سەرىك ەتىپ جۇرگەن قازىرگى قازاق جىگىتتەرى اراسىنان كىمدەردىڭ ونەرى سىزگە ۇنايدى؟
– اللاعا شۇكىر, جاقسى جىگىتتەر بار. ءبىزدىڭ بۋىن وكىلدەرى باستاعان جول كەيىنگى جاستارعا جۇعىستى بولدى. قىتايدان جۇمابەك تۇرسىن جانە رەسەيدەن دامير يسماعۇلوۆ شىقتى. ولاردىڭ ءىزىن باسىپ قازاقستاندىق شاۆقات راحمونوۆ UFC-گە جول تارتتى. ارينە, بۇل جاعداي بارشا قازاق جانكۇيەرلەرىن قۋانتۋدا. الداعى ۋاقىتتا ارمان وسپانوۆ, قايرات احمەتوۆ, جالعاس جۇماعۇلوۆ, قۋات حاميتوۆ, اسۋ الماباەۆ باستاعان قاراكوزدەرىمىزدىڭ قالىڭ لەگى الىستاعى امەريكادا وزدەرىن مويىنداتىپ جاتسا, بۇكىل الاش جۇرتىنىڭ ابىرويى اسقاقتايتىن ەدى...
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
عالىم سۇلەيمەن,
«Egemen Qazaqstan»
الماتى
