ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆتىڭ بەرگەن مالىمەتىنە سايكەس, وسى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنداعى جاعداي بويىنشا شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتۋعا 19,1 مىڭ رۇقسات بەرىلدى. ونىڭ قۇرىلىمىنا كەلسەك, 77%-ىن باسشىلار مەن بىلىكتى ماماندار قۇرايدى. ەڭبەك ميگرانتتارىنىڭ نەگىزگى شىعۋ ەلدەرى – قىتاي, وزبەكستان, تۇركيا, ءۇندىستان جانە ۇلىبريتانيا. 2019 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جۇمىس بەرۋشىلەر 8,2 ملرد تەڭگە كولەمىندە سالىق الىمىن تولەدى. كادرلارداعى قازاقستاندىق قامتۋ 96% دەڭگەيىندە قامتاماسىز ەتىلگەن.
30-دان استام شەتەلدىك مامان جۇمىس ىستەيتىن 95 كاسىپورىندى تەكسەرۋ بارىسىندا ەڭبەك جانە كوشى-قون زاڭنامالارىن بۇزۋدىڭ 1008 فاكتىسى, ونىڭ ىشىندە جەرگىلىكتى جانە شەتەلدىك جۇمىسشىلارعا ەڭبەكاقى تولەۋدە 479 سايكەس كەلمەۋشىلىك انىقتالدى.
سونداي-اق زاڭ بۇزۋشىلىقتاردىڭ قاتارىندا ەڭبەك جاعدايلارى مەن سانيتارلىق-تۇرمىستىق جاعدايلار بويىنشا كەمسىتۋشىلىك, شەتەلدىك جۇمىسشىلار ءبىلىمىنىڭ وزدەرىنىڭ اتقارىپ جۇرگەن لاۋازىمدارىنا ساي كەلمەۋى, رۇقساتقا سايكەس كەلمەيتىن ماماندىق بويىنشا جۇمىستى ورىنداۋ جانە باسقالارى بار.
«98 ملن تەڭگەدەن استام سوماعا 397 اكىمشىلىك ءىس قوزعالدى. 361 شەتەلدىك جۇمىسشىنىڭ جالاقىسى قازاقستاندىق جۇمىسشى دەڭگەيىنە دەيىن تومەندەتىلدى, ال 4 قازاقستاندىق جۇمىسشى ءۇشىن جالاقى شەتەلدىك جۇمىسشى الاتىن اقى دەڭگەيىنە دەيىن كوتەرىلدى. 703 رۇقسات قايتارىپ الىندى, 507 شەتەلدىك جۇمىسشى ەلدەن شىعارىلدى», دەدى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆ.
ول مۇنداي زاڭ بۇزۋشىلىقتارعا جول بەرمەۋ جانە ازايتۋ, سونداي-اق شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتۋعا رۇقسات بەرۋ ءتارتىبىن كۇشەيتۋ ماقساتىندا مينيسترلىك بىرقاتار شارانى قابىلداپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
اتاپ ايتقاندا, جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ جۇمىسشىلارعا تەڭدەي سانيتارلىق-قۇقىقتىق جاعدايلاردى قامتاماسىز ەتۋ مىندەتى زاڭنامالىق تۇرعىدان ەنگىزىلەدى. جىل سايىن 30-دان اسا شەتەلدىك جۇمىسكەردى تارتاتىن, جۇمىسشىلارىنىڭ سانى 250 ادامنان استام بولاتىن كاسىپورىنداردى جىل سايىنعى جوسپارلى تەكسەرۋلەرمەن قامتۋ كوزدەلگەن. 2020 جىلى شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتۋعا كۆوتا 48,7 مىڭنان 29,3 مىڭعا دەيىن قىسقارتىلدى. 4 سانات بويىنشا جۇمىسكەرلەرگە رۇقسات بەرۋ تەك ىشكى نارىقتا جۇمىسكەرلەر بولماعان جاعدايدا عانا جۇزەگە اسىرىلادى. سونىمەن قاتار جۇمىس بەرۋشىلەر زاڭنامالىق نەگىزدە 3-4 ساناتتار بويىنشا تارتىلاتىن شەتەلدىك جۇمىسكەرلەردى قازاقستاندىق كادرلارمەن الماستىرۋعا مىندەتتەلەدى.
ءوز كەزەگىندە ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ارىستانعاني زاپپاروۆ وتكەن جىلى 531 ەڭبەك رۇقساتنامالارى بەرىلگەنىن اتاپ ءوتتى (جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ – جەكە تۇلعالاردىڭ جۇمىسىن ءىىم كۆوتاسى بويىنشا اتقارۋ). ەڭبەك ميگرانتتارىنىڭ نەگىزگى بولىگى جوندەۋ جۇمىستارىمەن نەمەسە قۇرىلىسپەن اينالىسادى, بالا كۇتۋشى, اسپاز جانە باسقا دا ءۇي جۇمىستارى قىزمەتتەرىن ۇسىنادى. بيۋدجەتكە 6,5 ملرد تەڭگە تولەندى.
«تالداۋ كورسەتكەندەي, تمد ەلدەرىنىڭ ازاماتتارىنىڭ زاڭسىز ەڭبەكپەن اينالىسۋىنا كوبىنە قازاقستانعا كەلۋدىڭ جانە مۇندا بولۋدىڭ جەڭىلدەتىلگەن ءتارتىبى ىقپال ەتكەن. ولاردىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بولۋ كەزەڭىنە ۋاقىت جاعىنان ەشقانداي شەكتەۋ قويىلماعان, سەبەبى, مەرزىمى وتكەن سوڭ شەتەلدىكتەر بىردەن شىعىپ, قايتادان قازاقستانعا كىرگەن. وسىعان بايلانىستى زاڭناماعا وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. ەندى ۆيزاسىز رەجىمدە كەلەتىن شەتەلدىك ازاماتتار قازاقستاندا جارتى جىل ىشىندە 90 كۇننەن ارتىق بولا المايدى», دەدى ا.زاپپاروۆ.
سونىمەن قاتار كوشى-قون زاڭناماسىنا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر اياسىندا ەڭبەك ميگرانتتارىنان ءار اي سايىن 2 اەك-تەن 4 اەك-كە دەيىنگى مولشەردە تابىس سالىعى بويىنشا الدىن الا تولەمدەردى ارتتىرۋ ماسەلەسى تالقىلانۋدا.
كەڭەستى قورىتىندىلاعان بەردىبەك ساپارباەۆ بىرقاتار ناقتى تاپسىرما بەردى. اتاپ ايتقاندا, ەڭبەك مينيسترلىگىنە جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا شەتەلدىكتەرگە رۇقسات بەرۋدى باقىلاۋدى كۇشەيتۋ تاپسىرىلدى.
«شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتۋ – وتە ماڭىزدى ماسەلە. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – ىشكى ەڭبەك نارىعىن قورعاۋ. بۇل باعىتتاعى العاشقى قادامدى جاسادىق, ءسويتىپ شەتەلدىك جۇمىس كۇشىنە كۆوتانى 40%-عا – 29 مىڭعا دەيىن تومەندەتتىك», دەدى ول.
ۆيتسە-پرەمەر سونىمەن قاتار ەڭبەك ميگرانتتارى سانىنىڭ ارتۋىنا نازار اۋداردى, ولاردىڭ باسىم بولىگى جۇمىسشى ماماندىقتارىنا تارتىلعان. ونىڭ پىكىرىنشە, مۇنداي جۇمىس ورىندارىندا جەرگىلىكتى كادرلار جۇمىس ىستەي الادى.
«تەكسەرىستەر كەزىندە انىقتالعان فاكتىلەر ناقتى جويىلۋى ءتيىس. ينجەنەر بولىپ جۇمىس ىستەۋگە رۇقسات الىپ, شىن مانىسىندە اسپاز بولىپ قىزمەت ەتىپ جۇرگەن مىسالدار بار. وعان قوسا, جالاقىنى ينجەنەر رەتىندە الادى. وسىنداي كاسىپورىنداردىڭ باسشىلارىنا قاتىستى قاتاڭ شارالار قابىلداۋ قاجەت. جۇمىس بەرۋشىلەر مىنانى ءتۇسىنۋى كەرەك: ەگەر ولار قازاقستاندا جۇمىس ىستەگىسى كەلسە, زاڭداردى بۇزۋعا جول بەرمەۋى ءتيىس. قازاقستاندىق جانە شەتەلدىك جۇمىسكەرلەر ءۇشىن جالاقى مولشەرى دە, ەڭبەك شارتتارى دا, الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعدايلار دا بىردەي بولۋى قاجەت. الالاۋ بولماۋى كەرەك», دەپ تۇيىندەدى ب. ساپارباەۆ.
