قوعام • 14 قاڭتار، 2020

«سەرپىننەن» نەگە سەرپىن جوق؟!

102 رەت كورسەتىلدى

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن باستاۋ العان «ماڭگىلىك ەل جاستارى – يندۋسترياعا» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا وڭىردەگى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الىپ جاتقان جاستاردىڭ جارتىسىنا جۋىعى عانا جەرسىنىپ قالۋدا. جال­پىۇلتتىق، قوعامدىق جوبا­داعى جاقسى نيەتتىڭ جۇزەگە اسۋىنا نە كەدەرگى؟!

بىردەن ايتا كەتەلىك، سولتۇس­تىك وڭىردە ءبىلىم الىپ، بەل­گىلى ءبىر ماماندىقتى مەڭ­گەرىپ، كەمەل­دەنگەن جاستاردىڭ سولتۇس­تىك ءوڭىر­دى جەر­سىنبەي، تۋعان ولكە­لەرى­نە كەتۋىنە الدىمەن جەر­گى­لىك­تى جەردەگى جۇمىس بەرىپ وتىر­­عان ۇجىمدار­داعى جالاقى­نىڭ ازدىعى سەبەپ. ەكىنشىدەن، پا­تەر ماسەلەسى. ۇشىنشىدەن، بال­كىم ەڭ باستىسى، جاستاردىڭ كۇش-قۋا­تى­­نا، ءبىلى­مى مەن بىلىگىنە سۋساپ وتىر­عان اۋىل­­دار­داعى الەۋ­مەت­تىك-تۇر­مىستىق جاع­دايدىڭ جەتىمسىزدىگى.

– جاستار ەڭبەك ەتكىسى كەلەدى-اق، بىراق كوپتەگەن اۋىلدا نە كلۋب، نە كىتاپحانا جوق. جول قاتىناسى مۇلدە قيىن. كوڭىل كوتەرەتىن ورىن بول­ماعان سوڭ، جاس كوڭىل جايلى جەر ىزدەپ ەلەگىزي بەرەدى، – دەيدى وسى باع­­دار­لاما ارقىلى ءبىلىم الىپ، ەڭبەككە بىلەك سىبا­نىپ كىرىس­كەن قابدۋالي سى­بان­­­باي. – ماسەلەن، مەنىڭ كوپتەگەن قۇربىم اقمولا وبلىسىن­داعى اۋىل شارۋا­شىلىعى قۇ­رى­لىمدارىنا جۇمىسقا ورنالاسىپ كوردى. شىنىن ايتۋ كەرەك، جۇمىس دەگەننىڭ وزىندە بار بولعانى ناۋقاندىق جۇ­مىس قانا. قازىر مەحانيزاتور­لار سەرىكتەستىكتەرگە كوكتەمگى ەگىس جانە كۇزگى وراق كەزىندە عانا قا­جەت. تولىمدى تابىس تاباتىن شاق وسى ماۋسىمدىق جۇمىس كەزى. قالعان ۋاقىت­تا قول قۋسىرىپ قاراپ وتىراسىڭ. بۇل جەردەن بەزدىرىپ تۇرعان دا تۇراقتى تابىس­تىڭ بولماۋى.

دەمەك، وسى ارادا اۋىل شا­رۋاشىلىعى قۇرى­لىمدارى­نا ەگىن ەگۋمەن قاتار، ءتورت ت ۇلىك مال ءوسىرۋدى مىندەتتەۋ قا­جەت­­تىگى تۋىندايدى. قازىر كوپتە­گەن سە­رىك­تەستىك جەردىڭ يگىلىگىن كور­­­­­گەنى­مەن، سول جەردە ءتۇتىن تۇتە­تىپ جات­­قان اۋىل تۇرعىندارىنا تي­گى­­زىپ وتىر­عان شاراپاتى از. تازا ەگىن شارۋا­­شى­ل­ىعىمەن اينالىسۋ سەرىك­تەستىك ءۇشىن قولاي­لى بولعانىمەن، ەكى قول­عا ءبىر كۇرەك تابا الماي وتىرعان اۋىل تۇرعىندارىنا ءتيىمسىز. ەگەر ەكى سالا قاتار دامىسا، حالىققا جۇمىس بولار ەدى، جەر دە بوس جاتپاس ەدى. نازاردان تىس قالىپ كەلە جاتقان وسى ماسەلە «سەر­پىننىڭ» تۇلەكتەرىنىڭ تۇبەگەيلى ور­نا­لاسىپ قالۋىنا دا تەرىس اسەر ەتىپ وتىر.

شىنتۋايتىندا، «سەرپىن» باعدارلاماسى جاستار ءۇشىن وتە قولايلى باستاما. وڭتۇستىك وڭىرلەردەن كەلگەن جاس تولقىن تەگىن ءبىلىم الادى، ولارعا اي سايىن شاكىرتاقى تولەنەدى. جاتاقحانا تەگىن. الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن نەمەسە كوپ بالالى وتباسىنان شىققان ءبىلىم الۋشىلار اسحانادا تەگىن تاماقتانادى.

– وبلىستاعى جەتى كوللەدجدە 370 ستۋدەنت وقۋدا، – دەيدى وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باس مامانى كەنجەباي بەكباي. – جاڭا وقۋ جىلىندا 120-دان استام تالاپكەر قابىلداندى. نەگىزى، ىنتا بار. تەك وسى جاستار ماماندىق الىپ شىققاننان كەيىن تۇبەگەيلى ورنىعىپ قالۋ جايىن قاراستىرۋ كەرەك. وتكەن جىلى 42 تۇلەك وقۋ ورنىن اياقتادى. ونىڭ 6-ۋى جوعارى وقۋ ورنىنا ءتۇستى. 17 تالاپكەر عانا وبلىستاعى ءارتۇرلى ۇجىمداردا ەڭبەك ەتىپ ءجۇر.

باعدارلاما بويىنشا ءبىلىم الۋشىلاردىڭ كوبىرەك شوعىرلانعان جەرى شاعالالى اۋىلىنداعى جوعارعى اگروتەحنيكالىق كوللەدجى. مۇندا 2014 جىلدان بەرى 380 بالا ءارتۇرلى ماماندىق بويىنشا ءبىلىم العان. جالپاق تىلمەن ايتقاندا، اۋىل ءۇشىن قاسقالداقتىڭ قانىندا قات ماماندىقتار. وسى جاستار وڭىرگە تىڭ سەرپىن، سونى لەپ بەرىپ ىسكە كىرىسىپ كەتسە، شالعايداعى جۇدەۋ كوڭىل شاعىن اۋىلداردىڭ شىرايى كىرىپ-اق قالار ەدى. ەڭبەك ەتەمىن دەگەن ادامعا سولتۇستىكتە مول مۇمكىندىك بار. تامىلجىعان تابيعاتىن تاپتىشتەپ ايتپاعاننىڭ وزىندە، اقىق ءدان ەگۋگە، اقتىلى مال وسىرۋگە جەر جەتەدى. سۋلى، نۋلى جەردىڭ يگەرىلمەي بوس جاتقانىن كورگەندە، شىركىن-اي، تۋعان ولكەنى تۇلەتەتىن تەگەۋرىندى ءبىر كۇش بولار ما ەكەن دەپ دامەلەنەسىڭ. سول كۇش وسى «سەرپىن» باعدارلاماسى. كەيبىر ەلدى مەكەندەردىڭ تۇرعىندارى ازايىپ، جۇمىس كۇشى سارقىلىپ جاتقانى دا شىندىق. «جاس كەلسە ىسكە» دەگەندەي، باعدارلاما ارقىلى كەلىپ ءبىلىم الىپ، ەلگە ەل بولىپ قوسىلىپ جاتقان جاستاردىڭ تەگەۋرىنى ارقىلى ولكەنىڭ الپىس ەكى تامىرىنا قان جۇگىرتەر مە ەكەن دەگەن ءۇمىت كۇشتى.

شاعالالى كوللەدجىن 109 تۇلەك اياقتاپ شىقسا، ونىڭ 70-ءى جۇمىسقا ورنالاسقان ەكەن. وزگە كوللەدج تۇلەكتەرىمەن سالىستىرىپ قاراعاندا، ءبىرشاما ءتاۋىر كورسەتكىش. قازىر اتالمىش وقۋ ورنىندا 199 جاس ءبىلىم الىپ جاتىر. كۇنى ەرتەڭ ولار دا جەكە كاسىپ اشىپ، ءوز ىستەرىن دوڭگەلەتسە، ەل بەسىگى – اۋىلدىڭ گۇلدەنەرى ءسوزسىز.

– شاعالالى جوعارعى اگروتەحنيكالىق كوللەدجىن اياقتاعاننان كەيىن وسىندا جۇمىسقا ورنالاستىم. ەندى «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسىنان ۇمىتكەرمىن. قىزىلوردا وبلىسىنداعى اتا-انامدى كوشىرىپ الدىم. ەكى جىلدىڭ ىشىندە جەرسىنىپ قالدى. مەملەكەتتىڭ تاراپىنان بىزگە مول مۇمكىندىك جاسالىپ وتىر. وسىنى پايدالانۋىمىز كەرەك. ەگەر جاستار ءبىلىم العان سوڭ تۋعان ولكەسىنە قايتىپ كەتەتىن بولسا، يگى ىسكە بولىنگەن قىرۋار قارجى ىسىراپ بولماي ما؟ بۇل ەڭ الدىمەن مەملەكەتتىك ماسەلە، – دەيدى باعدارلاما تۇلەگى بايجىگىت بورانباي.

ايماقتا جۇمىس كۇشى تاپشى ەكەنى بەلگىلى. دەمەك، بەلگىلى ءبىر كاسىپكە يە بولعان جاستاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋدىڭ جايىن قاراستىرۋ كەرەك. بۇل ارادا تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدىڭ، قاراپايىم جۇمىسشى ادامنىڭ بەدەلىن ارتتىرۋ ماسەلەسىن مىقتاپ قولعا العان ءجون. سونداي-اق جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي، ەلدى مەكەندەردەگى تۇرمىس دەڭگەيىن ارتتىرۋ دا جاستاردىڭ ىرگە تەۋىپ قالۋىنا سەبەپشى. سايىپ كەلگەندە ءبىر-بىرىمەن ساباقتاسىپ جاتقان دۇنيە. ال جالىندى جاستاردىڭ ءوڭىردىڭ ءوڭىن كىرگىزۋگە تيگىزەر شاراپاتى تۋرالى جالعىز اۋىز ءسوز ساباقتاساق، ويىمىزعا ورالار باعىت مىناۋ. جوباعا قاتىسۋ مۇمكىندىگىنە يە ماڭعىستاۋ، قىزىلوردا، وڭتۇستىك قازاقستان، جامبىل، الماتى وبلىسىنىڭ تۇلەكتەرى ءبىزدىڭ وڭىردەگى شالاجانسار ءتىلىمىزدىڭ تىرىلۋىندە تۇرتكى بولار ەدى. ونىڭ ارعى جاعىندا تىڭنىڭ ەپيتسەنترى اتانعان ولكەنى قازاقىلاندىرۋ دەگەن سويىلداي ماسەلە تۇر.

دەمەك، «سەرپىننىڭ» سەرپىنىن سەزىنۋ ءۇشىن «كۇتە الماسا ماعان سەرت، كەتىپ قالساڭ ساعان سەرت!» دەيتىندەي الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعداي كەرەك-اۋ، ءسىرا.

 

اقمولا وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار