«سۋديالاردىڭ زاڭدى جانە ىشكى سەنىمدى باسشىلىققا الىپ, شەشىم شىعارۋ قۇقىعى مىزعىماس سيپاتقا يە. دەگەنمەن سوت شەشىمدەرىن مۇقيات تالداۋ جۇمىسىن جولعا قويىپ, بىرىڭعاي سوت تاجىريبەسىن ورنىقتىرۋ قاجەت. ازاماتتارىمىز جاريا-قۇقىقتىق داۋلاردا بيلىك ورگاندارىنىڭ شەشىمدەرى مەن ارەكەتتەرىنە قاتىستى شاعىم ءتۇسىرۋ كەزىندە كوپ جاعدايدا تەڭسىزدىك احۋالىندا قالىپ جاتادى. ولاردىڭ مۇمكىندىكتەرىن مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ رەسۋرستارىمەن سالىستىرۋعا كەلمەيدى. سوندىقتان وسىنداي تەڭسىزدىكتەردى بولدىرماۋ ماقساتىندا داۋلاردى شەشۋدىڭ ەرەكشە تەتىگى رەتىندە اكىمشىلىك ادىلەت قۇرىلىمىن ەنگىزۋ قاجەت», دەلىنگەن پرەزيدەنت جولداۋىندا.
سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى زاڭناماداعى بارلىق قاراما-قايشىلىقتار مەن ءدۇدامال تۇستار ازاماتتاردىڭ مۇددەلەرىن ەسكەرە وتىرىپ, ءتۇسىندىرىلۋى ءتيىس ەكەنىن دە ەسكەرتتى. بۇل ورايدا ءتيىستى ورگاندار قانداي جۇمىستار اتقارۋدا؟ سوت شەشىمدەرىنىڭ ساپاسى مەن ورىندالۋىنا, جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جوبالارعا قاتىستى ءتيىستى ورىندارمەن حابارلاسىپ, بىرقاتار مالىمەتتەر الۋ بارىسىندا وسى سۇراققا جاۋاپ ىزدەگەن ەدىك.
تۇركىستان وبلىستىق سوتىنىڭ توراعاسى ت.باراتبەكوۆتىڭ وكىمىمەن سوت القالارى سۋديالارىنىڭ, اۋداندىق جانە وعان تەڭەستىرىلگەن سوتتار سۋديالارىنىڭ سوت اكتىلەرى ساپاسىن تەكسەرۋ ماقساتىندا جۇمىس توبى قۇرىلعان. سونداي-اق پرەزيدەنت جولداۋىندا كوتەرىلگەن سوت شەشىمىنىڭ تۇسىنىكسىزدىگى جونىندەگى ماسەلەگە قاتىستى باعىتتاعى جۇمىستاردى جانداندىرۋ ماقساتىندا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى سوتتارىنىڭ سوت اكتىلەرىن راسىمدەۋ جونىندەگى ادىستەمەلىك ۇسىنىمعا سايكەس, وبلىس سوتتارى سۋديالارىنىڭ وندىرىسىندە قارالىپ اياقتالعان ىستەر بويىنشا قابىلداعان سوت اكتىلەرىنىڭ ساپاسىنا تەكسەرۋ جۇرگىزۋگە تاپسىرما بەرىلىپتى. وسى ارادا ايتا كەتەلىك, وبلىستىق سوت مالىمەتتەرىنە قاراعاندا, سوت اكتىلەرىنىڭ تۇسىنىكتى جازىلۋى مەن ولاردىڭ ورىندالۋىنا كوڭىل اۋدارىلاتىن «ساپالى ناتيجە» جوباسى اياسىندا وسى جىلدىڭ 10 ايىندا ازاماتتىق ىستەر بويىنشا بارلىعى 18 880 سوت اكتىسى شىعارىلىپ, ولاردىڭ 10 515-ءى بويىنشا شەشىم, قىلمىستىق ىستەر بويىنشا بارلىعى 1978 سوت اكتىسى شىعارىلىپ, ولاردىڭ 1553-ءى بويىنشا ۇكىم, ال اكىمشىلىك ىستەر بويىنشا بارلىعى 20509 قاۋلى شىققان. 12 195 ازاماتتىق, 1312 قىلمىستىق جانە 21678 اكىمشىلىك ىستەر بويىنشا سوت اكتىلەرى جاڭا فورماتتا شىعارىلعان. 7440 ازاماتتىق, 1630 قىلمىستىق, 20 187 اكىمشىلىك ىسكە قاتىستى شەشىمدەر مەن ۇكىمدەرگە تۇسىنىكتەمە بەرىلگەن.
سوتتاردىڭ مارتەبەسىن كوتەرەتىن جوبالار شەڭبەرىندە دە اۋقىمدى ىستەر اتقارىلۋدا. مىسالى, جەتىساي, سايرام, تۇلكىباس, سارىاعاش اۋداندىق سوتتارىندا بيىلعى ءساۋىر-مامىر ايلارىندا قۇرىلىپ, ىسكە اسىرىلا باستاعان «تۇنگى سوت» جوباسىنا سايكەس 2547 ءىستىڭ 50-ءى ۆيرتۋالدى تۇردە قارالعان. ال وڭىردەگى 6 اۋدان-قالادا ىسكە اسىرىلىپ وتىرعان «وتباسىلىق سوت» قاناتقاقتى جوباسى شەڭبەرىندە قارالعان 1925 ءىستىڭ
308-ءى مەدياتسيا تارتىبىمەن, 8 ءىس پارتيسيپاتيۆتىك ءراسىم تارتىبىمەن شەشىلگەن جانە 50 ءىس بىتىمگەرشىلىكپەن اياقتالعان. مەدياتسيا قىزمەتىمەن تىكەلەي بايلانىستى «تاتۋلاسۋ سوتقا دەيىن, سوتتا» جوباسى اياسىندا وبلىستا 151 تاتۋلاستىرۋ كابينەتى, 7 تاتۋلاستىرۋ ورتالىعى اشىلعان جانە وسى باعىتتا وبلىستىق, اۋداندىق سوتتاردا 20 تاتۋلاستىرۋشى سۋديا قىزمەت اتقارۋدا. جۇرگىزىلگەن جۇيەلى جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە
14 755 ءىس مەدياتيۆتىك تارتىپپەن اياقتالعان. ولاردىڭ 165-ءى بىتىمگەرشىلىكپەن, 938-ءى مەدياتسيا تارتىبىمەن, ال 65 ءىس پارتيسيپاتيۆتىك ءراسىم تارتىبىمەن اياقتالىپتى. سونداي-اق ەلەكتروندى جۇيەلەردى كەڭىنەن قولدانىپ, قاعاز اينالىمىن بارىنشا ازايتۋدى كوزدەيتىن «ە-سوت» جوباسى اياسىندا وبلىستاعى 60 اۋىلدىق وكرۋگتەردە, ۋچاسكەلىك تىرەك پۋنكتتەرىندە «ۆيرتۋالدى كابينەتتەر» ورناتىلعان. جالپى, وسى قاناتقاقتى جوبا ىسكە اسىرىلا باستاعالى, وبلىس سوتتارى 396 ءىستى جەرگىلىكتى سوتتار مەن اۋىلدىق وكرۋگتەردەگى «ۆيرتۋالدى كابينەتتەرمەن» بەينە-كونفەرەنتسبايلانىس ارقىلى, ال 755 ءىستى ازاماتتاردىڭ سمارتفوندارىنا ورناتىلعان ارنايى باعدارلاما كومەگىمەن, ياعني سوتقا قاتىسۋشىنىڭ موبيلدىك تەلەفونىنا بەينەبايلانىسقا شىعا وتىرىپ قاراعان.
ال تۇركىستان وبلىسى ادىلەت دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى مۇحيت تۇرعاراەۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, قازىرگى تاڭدا وبلىس بويىنشا 10 مەملەكەتتىك سوت ورىنداۋشى جانە 100 جەكە سوت ورىنداۋشى جۇمىس ىستەۋدە. ولاردىڭ ورىنداۋىندا
171 679 اتقارۋ قۇجاتى بار. ونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك سوت ورىنداۋشىلارىندا – 1 291, ال جەكە سوت ورىنداۋشىلارىندا 170 388 اتقارۋ قۇجاتى ورىنداۋدا بولعان. جىل باسىنان كەلىپ تۇسكەن اتقارۋ قۇجاتتارىنىڭ ىشىنەن 52751-ءى (30,7%) اياقتالعان, 32833 (62,2%) اتقارۋ قۇجاتى ناقتى ورىندالعان. دەپارتامەنت مالىمەتتەرىنە قاراعاندا, اليمەنت ءوندىرۋ ساناتى بويىنشا 3989 اتقارۋ قۇجاتى اياقتالعان, 15 666 اتقارۋ قۇجاتى ورىندالۋ ۇستىندە. جالپى 433 بورىشكەر اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان. بورىشكەردىڭ قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىگىن قاراۋ ءۇشىن ىشكى ىستەر ورگاندارىنا سوت ورىنداۋشىلارىمەن 110 ۇسىنىس جولدانىپتى. بورىشكەرلەردىڭ مۇلكىن تاركىلەۋ بويىنشا جالپى ورىنداۋدا – 56 اتقارۋشىلىق ءوندىرىسى بولعان, ونىڭ ىشىنەن اياقتالعانى – 48 قۇجات (85,7%). مەملەكەت پايداسىنا وندىرىلگەن اتقارۋشىلىق سانكتسيا بويىنشا
7 611 810 تەڭگە وندىرىلگەن. مالىمەتتەرگە جۇگىنسەك, مەملەكەت پايداسىنا سوما ءوندىرۋ ساناتى بويىنشا جالپى ورىنداۋ كورسەتكىشى 51%-دى, ال ناقتى ورىنداۋ كورسەتكىشى 26,7%-ى قۇراعان. ناقتى ورىنداۋ كورسەتكىشى تومەن بولۋ سەبەبى بورىشكەرلەردىڭ دۇنيە م ۇلىكتەرى بولماۋىنان ەكەن. «بورىشكەردى سوت اكتىسىن ورىنداتۋ شارالارىنىڭ ءبىرى – «اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋ جانە سوت ورىنداۋشىلارىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭنىڭ 34 بابىنا سايكەس ليتسەنزيالاردى, رۇقساتتاردى جانە قۇقىقتاردى بەرۋ جانە ولاردى قولدانىلۋى سالاسىنداعى ۋاقىتشا شەكتەۋلەر قويۋ بولىپ تابىلادى, سول تۇرعىدا شىققان ۇيعارىمدار قازىرگى ۋاقىتتا, ياعني بورىشكەرلەردىڭ جۇرگىزۋشىلىك كۋالىكتەرى سوت شەشىمى ورىندالعانعا دەيىن توقتاتىلماۋدا. وبلىس اۋماعىندا بورىشكەرلەردىڭ جۇرگىزۋشى كۋالىكتەرى قازىرگى ۋاقىتتا ۋاقىتشا توقتاتىلعان, الايدا جۇرگىزۋشىلىك كۋالىكتەرىن الىپ قويۋ پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ قۇزىرىندا. ال كۋالىكتى الىپ قويۋ مەحانيزمى ءالى كۇنگە دەيىن ءبىر جۇيەگە قويىلماعان. وسى مەحانيزمدى ءبىر جولعا قويۋ كەرەك دەپ سانايمىن. بورىشكەرلەردىڭ سوت اكتىسىندە نەمەسە تىركەۋدە تۇرعان مەكەنجايىندا بولماعان جاعدايدا, سوت ورىنداۋشىسىمەن بورىشكەرگە ىزدەۋ جاريالاۋ جونىندە ۇسىنىس سوتقا جولدانادى. وبلىستىڭ ميگراتسيا بولىمدەرىمەن قازىرگى ۋاقىتتا بورىشكەرلەرگە ىزدەۋ ءىسى ارنالماي قىسقارتىلىپ جاتىر. بۇل دا وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى», دەيدى تۇركىستان وبلىسى ادىلەت دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى مۇحيت تۇرعاراەۆ.
ادىلەت دەپارتامەنتىنىڭ جانە وبلىستىق جەكە سوت ورىنداۋشىلارىنىڭ جۇمىستارىن وڭتايلاندىرۋ ماقساتىندا ۇشجاقتى مەموراندۋم ءتۇزىلىپ, وندا ادىلەت ءمينيسترى جانە جەكە سوت ورىنداۋشىلار رەسپۋبليكالىق پالاتاسى, تۇركىستان وبلىسى اكىمى ۇشجاقتى قول قويىلىپ اۋقىمدى جۇمىس اتقارۋ كوزدەلۋدە. دەپارتامەنت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, اپتا سايىن ۆيدەوكونفەرەنتسبايلانىس ارقىلى بارلىق اۋداننىڭ جەكە سوت ورىنداۋشىلارىمەن جينالىس وتكىزىلىپ, قۇجاتتاردىڭ ورىندالۋ بارىسى باقىلاۋعا الىنعان. جالپى, «ادىلدىك» ءسوزىنىڭ ءسينونيمى «زاڭدىلىق» دەپ ەسەپتەيتىن سالا ماماندارى ءادىل شەشىمنىڭ سوت ابىرويىن كوتەرەتىنىن جانە بارلىق جۇمىستار ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاپ, قاۋىپسىزدىگىن كۇشەيتۋ باعىتىندا اتقارىلىپ جاتقانىن ايتۋدا.
تۇركىستان وبلىسى
