ۇكىمەت • 10 جەلتوقسان، 2019

اۋعانستاندى قالپىنا كەلتىرۋ ماسەلەلەرى ىستانبۇل ۇدەرىسىندە قاراستىرىلدى

9 رەتكورسەتىلدى

2019 جىلعى 8-9 جەلتوقساندا ىستانبۇل قالاسىندا (تۇركيا رەسپۋبليكاسى) «بەيبىتشىلىك، سەرىكتەستىك، وركەندەۋ» تاقىرىبىندا «ازيا جۇرەگى» ىستانبۇل ۇدەرىسىنىڭ سەگىزىنشى مينيسترلەر كونفەرەنتسياسى ءوتتى. تۇركيا مەن اۋعانستان ءىس-شارانىڭ تەڭتوراعاسى بولدى. بۇل تۋرالى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى حابارلادى.

ءىس-شارا شەڭبەرىندە كونفەرەنتسيا قاتىسۋشىلارى وڭىرلىك قاۋىپسىزدىك، ونىڭ ىشىندە اۋعانستان توڭىرەگىندەگى ماسەلەلەر بويىنشا پىكىر الماستى. اتاپ ايتقاندا، قاتىسۋشى جانە ۇدەرىستى قولداۋشى ەلدەر اۋعانارالىق تاتۋلاستىرۋ ۇدەرىسىنە  قوسىپ جاتقان ۇلەستەرىن اتاپ كورسەتتى. سونداي-اق اۋعانستانداعى ۇزاق جىلدار جالعاسىپ كەلە جاتقان سوعىستى توقتاتۋ جولدارى ۇسىنىلدى.   

قازاقستان دەلەگاتسياسىنا سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى شاحرات نۇرىشەۆ باسشىلىق ەتتى. 

اتاپ ايتقاندا، ش. نۇرىشەۆ ءوز سوزىندە تاۋەلسىزدىكتىڭ 28 جىلى ىشىندە قازاقستان جالپى تاريح، مادەنيەت جانە ءداستۇرى بايلانىستىراتىن وڭىرلىك كورشىلەرمەن تىعىز ىنتىماقتاستىق ورناتقانىن اتاپ ءوتتى. 

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ 2019 جىلى قىركۇيەكتە نيۋ-يوركتەگى بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 74-ءشى سەسسياسىندا سويلەگەن سوزىندە ەلىمىزدىڭ اۋعان حالقىنا قولداۋ كورسەتۋدى جالعاستىرۋعا دايىن ەكەندىگىن راستادى.

ءىس-شارانىڭ باستى ماقساتى - نەگىزگى مۇددەلى تاراپتاردىڭ، اسىرەسە حالىقارالىق جانە ايماقتىق ۇيىمداردىڭ اۋعانستاندى قالپىنا كەلتىرۋدەگى كۇش-جىگەرىنىڭ سينەرگياسىن انىقتاۋ.

سونىمەن قاتار اۋعانستاندى پروبلەمالار كوزى رەتىندە ەمەس، مۇمكىندىكتەر كوزى رەتىندە قاراستىرۋ ءپرينتسيپتى ۇستانىم بولىپ تابىلاتىندىعى اتالىپ ءوتىلدى. سوندىقتان اۋعانستان ەكونوميكاسىن كورشىلەس ەلدەردىڭ، ونىڭ ىشىندە ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ ەكونوميكاسىنا، ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ، سونداي-اق ايماقتىق ينفراقۇرىلىم، ساۋدا جانە ترانزيتتىك كولىك جوبالارىن ينۆەستيتسيالاۋ جانە دامىتۋ ارقىلى بىرىكتىرۋ وتە ماڭىزدى.

قازاقستان اۋعانستانعا ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى كەلىسىمدەر ارقىلى تەحنيكالىق جانە گۋمانيتارلىق كومەك كورسەتۋدى جالعاستىرۋدا. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان اۋعانستانعا 80 ميلليون اقش دوللاردان استام سومادا كومەك كورسەتتى. 

سونداي-اق قازاقستان ۇكىمەتى قارجىلاندىراتىن باعدارلاما اياسىندا 1000 اۋعان ستۋدەنتىن قازاقستاننىڭ جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە وقىتۋعا 50 ميلليون اقش دوللارى ءبولىندى. ماسەلەن، وسى جىلدىڭ قازان ايىندا قازاقستانعا اۋعان ستۋدەنتتەرىنىڭ ءبىرىنشى توبى بۇۇ دامۋ باعدارلاماسىنىڭ قولداۋىمەن اۋعان ايەلدەرىنىڭ ەكونوميكالىق قۇقىقتارى مەن مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋ بويىنشا ەۋروپالىق وداق، قازاقستان جانە وزبەكستان اراسىنداعى ءۇش جاقتى ىنتىماقتاستىق باعدارلاماسى اياسىندا قازاقستاننىڭ جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە وقۋ ءۇشىن كەلدى.

اۋعانستان پرەزيدەنتى ا.گاني ءوز سوزىندە حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ، اتاپ ايتقاندا ايماق ەلدەرىنىڭ قولداۋى اۋعانستانداعى بەيبىتشىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ جانە قاقتىعىستاردىڭ قايتالانۋىن بولدىرماۋ ءۇشىن ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. تاليباندار مەن اۋعان ۇكىمەتى اراسىنداعى تىكەلەي كەلىسسوزدەر اۋعانستانداعى ساياسي دەكومپوزيتسيانىڭ كىلتى بولادى.

ا. گاني اۋعانستاننىڭ بولاشاعى ءۇشىن قاۋىپ-قاتەرلەردى ازايتۋ جانە جويۋ ماقساتىندا، سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس، وڭىرلىك جانە حالىقارالىق بايلانىستار جانە ۇلتتىق رەفورمالار جۇمىسىنا قاتىسۋ سياقتى ماسەلەلەر باسىم بولىپ قالاتىنىن اتاپ ءوتتى.

اۋعانستان ۇكىمەتى مەن حالقىمنىڭ اتىنان پرەزيدەنت رەجەپ تايىپ ەردوعانعا اتالمىش پروتسەستى شەشۋگە وسىنداي الاڭ ۇسىنعانى ءۇشىن العىس ايتامىن. پرەزيدەنت ەردوعان باستاعان ازيانىڭ جۇرەگىندەگى ىستانبۇل ۇدەرىسى ءوزىن دالەلدەي ءبىلدى. سونىمەن قاتار، اۋعان پرەزيدەنتى قازاقستانعا ايماقتىق ينفراقۇرىلىمدىق، ساۋدا جانە ترانزيتتىك كولىك جوبالارىن ينۆەستيتسيالاۋ جانە دامىتۋ جولىمەن قوسقان ۇلەسى، سونداي-اق تەحنيكالىق جانە گۋمانيتارلىق كومەك كورسەتكەنى ءۇشىن جەكە العىس ايتتى.

اۋعانستان پرەزيدەنتى تۇركياعا جانە كونفەرەنتسيانىڭ الدىڭعى وتىرىستارىن وتكىزگەن ەلدەرگە، سونداي-اق كەلەسى جىلى كەزدەسۋدى وتكىزەتىن تاجىكستانعا العىسىن ءبىلدىردى.

سونداي-اق ا.گاني بەيبىتشىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ جانە قاقتىعىستاردىڭ قايتالانۋىن بولدىرماۋ ماقساتىندا حالىقارالىق قوعامداستىقتاردان، ەڭ الدىمەن اقش، ەۋروپالىق وداق جانە ايماق ەلدەرىنەن قولداۋ سۇرادى.

اۋعانستاندا جان-جاقتى تاتۋلىقتىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتىپ، ا. گاني قاقتىعىستاردىڭ قايتالانۋىن بولدىرماۋ تەتىگىن قۇرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. «ازيا جۇرەگى» ىستانبۇل ۇدەرىسىنە قاتىسۋشى ەلدەردىڭ وكىلدەرىنەن تۇراتىن جۇمىس توبىن جانە بەيبىتشىلىك ۇدەرىستى دەكريميناليزاتسيالاۋ ءۇشىن كابۋل قالاسىندا جينالاتىن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى كەڭەسشىلەر مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرىنەن تۇراتىن كونسۋلتاتيۆتىك توپتى قۇرۋ ۇسىنىلدى.

تۇركيا پرەزيدەنتى ر. Eردوعان ءوز سوزىندە وڭتۇستىك ازياداعى پروبلەمالاردىڭ باسىم بولىگى ونىڭ شەكاراسىنان تىس جەردە بولىپ جاتقانىن جانە وسى گەوگرافياداعى ادامدار وقيعالاردىڭ جاعىمسىز سالدارلارىمەن ءجيى كۇرەسۋگە ءماجبۇر ەكەنىن اتاپ ءوتتى. وسىعان بايلانىستى، وڭتۇستىك ازيا ايماعى مەن ونىڭ اينالاسىنداعىلارعا قاتىستى قيىندىقتاردى ەڭسەرۋ ءۇشىن ايماقتىق ىنتىماقتاستىق پەن بىرەگەيلىك   قاجەت.

اۋعانستان سەزىمتال كەزەڭدى باستان وتكەرۋدە. حالىقارالىق قوعامداستىق رەتىندە ءبىز اۋعانستانعا كوپتەگەن جىلدار بويى كورسەتىپ كەلە جاتقان كومەگىمىزدى ارتتىرىپ، ماتەريالدىق جانە رۋحاني ينۆەستيتسيالاردى ۇلعايتۋىمىز كەرەك.

ر.ەردوعان داعدارىستى كەزەڭدە اۋعانستاندى بارلىق سالادا قولداۋ قاجەت ەكەنىن، وسىلايشا تەرروريستىك ۇيىمداردىڭ اۋعانستانعا كەلۋىنە قولايلى جاعداي جاساۋعا مۇمكىندىك بولمايتىندىعىن اتاپ ءوتتى.

سونىمەن قاتار ر.ەردوعان ناتو ەلدەرىن اۋعانستان ارمياسى مەن پوليتسياسىنىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋدا اۋعانستانعا قولداۋ كورسەتۋدى جالعاستىرۋعا، سونداي-اق ەكونوميكالىق، ساۋدا جانە الەۋمەتتىك سالادا اۋعانستاننىڭ دامۋىنا قولداۋ كورسەتۋگە شاقىردى. ر.ەردوعان اۋعان ۇكىمەتى ءوز تاراپىنان مىندەتتەمەلەرىن ورىنداعانىن، ال حالىقارالىق قوعامداستىق اۋعانستان الدىنداعى ءوز مىندەتتەمەلەرىن ۇستانعانىن اتاپ ءوتتى.

ر.ەردوعان ءوز ءسوزىن قورىتىندىلاي كەلە، ىستانبۇل ۇدەرىسى بىرلەسكەن سىناقتار الدىندا وڭىرلىك، جەرگىلىكتى شەشىمدەر قۇرۋ ءۇشىن وتە پايدالى پلاتفورما بولعانىن اتاپ ءوتتى. ايماق پروبلەمالارىن جاۋاپكەرشىلىك پەن ىنتىماقتاستىق رۋحىندا شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ىستانبۇل ۇدەرىسى وسى باعىتتاعى ىنتىماقتاستىقتىڭ بىرەگەي وڭىرلىك مودەلىن ۇسىنادى.

تۇركيادا ىستانبۇل ۇدەرىسى قۇرىلعاننان بەرى مۇددەلى ەلدەر پروتسەستى نىعايتۋ، ونىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە پروبلەمالاردى شەشۋ قابىلەتىن ارتتىرۋ ءۇشىن زور كۇش سالدى. بۇل پلاتفورما اۋعانستانمەن بايلانىستى بارلىق مۇددەلى تاراپتاردى ساياسي، ەكونوميكالىق جانە كوممەرتسيالىق اسپەكتىلەردە بىرىكتىرەدى.

پرەزيدەنت ر.ەردوعاننىڭ كونفەرەنتسيا سوڭىندا سويلەگەن سوزىنەن كەيىن شەتەلدىك دەلەگاتسيا باسشىلارىمەن ەستەلىك سۋرەتكە ءتۇستى.

قازاقستاندىق ديپلومات اۋعانستاندى وڭىرلىك ينتەگراتسيلىق ۇدەرىستەرگە تارتۋدى ۇسىندى. سونىمەن قاتار قازاقستان تاراپى اۋعانستانداعى بەيبىتشىلىكتى ورناتۋعا قوسىپ جاتقان ۇلەسىن اتاپ ءوتتى.

كونفەرەنتسيانىڭ قورىتىندىسى بويىنشا دەكلاراتسيا قابىلدانىپ، تاراپتار اۋعانارالىق تاتۋلاستىرۋ ماسەلەسىن تالقىلاۋدى جالعاستىرۋعا كەلىستى. 

سوڭعى جاڭالىقتار

باسىلىم باسشىلارى - ەركىن قىدىر (1962)

باسىلىم باسشىلارى • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار